Evrenin Bugüne Kadar Üretilmiş En Gerçekçi Simülasyonu!

467 B görüntülenme07.06.2020
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıUchuu Evren Simülasyonu: Bugüne Kadar Geliştirilmiş En Büyük Evren Simülasyonu ile Ücretsiz Bir Şekilde Oynayabilirsiniz!
Derinlemesine

Özet

Video, IllustrisTNG ekibi tarafından üretilen detaylı Evren simülasyonlarını ve bu simülasyonların nasıl yapıldığını, hangi verileri gösterdiğini ve bilimsel/hesaplama gereksinimlerini anlatıyor. Süperbilgisayarların rolü, simülasyonların gösterdiği kozmik yapılar (kozmik ağ, galaksiler, galaksi kümeleri), fiziksel nicelikler (gaz yoğunluğu, karanlık madde, manyetik alanlar, oksijen iyonizasyonu) ve bu çalışmaların bilimsel sonuçları özetleniyor.

Terimler

  • 10 megaparsek

    10 megaparsek yani 300 milyon kere trilyon kilometrelik bir mesafede Evren'in oluşumunu gösteren bir simülasyon.

  • düşük manyetik enerjili alanlar

    Videoda gördüğünüz mavi-mor bölgeler, düşük manyetik enerjili alanlar.

  • kozmik ağ

    Bu alanlar, kozmik ağ adı verilen şeritlerin üzerine serpiştirilmiş halde bulunuyor.

  • galaksi haleleri

    Bunların üzerine dağılmış olan turuncu renkteki yapılar galaksi haleleri.

  • galaksiler ve galaksi kümeleri

    beyaz renkteki taneciklerinse her biri galaksiler ve galaksi kümeleri.

  • süperbilgisayar

    Bir süperbilgisayar, evinizde kullandığınız bilgisayarların aksine, aşırı yüksek performans sağlayacak biçimde özelleşmiş bir cihaz. Bu bilgisayarlar, özellikle de kozmoloji, yani evrenbilim, evrim mühendisliği, yani evrim yasasının mühendisliğe uyarlanması veya CERN deneylerinden tanıdığımız parçacık fiziği gibi aşırı masraflı hesaplamaları gerektiren sahalar için olmazsa olmaz. Ayrıca kuantum mekaniği, hava durumu tahminleri, iklimbilim, petrol araştırmaları, moleküler modelleme gibi sahalarda da yaygın olarak kullanılıyorlar.

  • kozmoloji (evrenbilim)

    kozmoloji, yani evrenbilim

  • evrim mühendisliği

    evrim mühendisliği, yani evrim yasasının mühendisliğe uyarlanması

  • parçacık fiziği

    CERN deneylerinden tanıdığımız parçacık fiziği

  • teraflop

    insan beyninin 100 teraflop, yani kabaca saniyede 100 trilyon hesaplama hızına sahip olduğunu düşündürüyor. Öte yandan IBM'in Summit süperbilgisayarı, 200.000 teraflop hesaplama hızına erişebiliyor.

  • IBM Summit süperbilgisayarı

    IBM'in Summit süperbilgisayarı, 200.000 teraflop hesaplama hızına erişebiliyor.

  • Simülasyon Teorisi

    Simülasyon Teorisi videomuzu izlediyseniz, orada bizden çok daha fazla gelişmiş medeniyetlerin, bizden çok daha gerçekçi simülasyonlar yaratıp, kendi geçmişlerini modellemek isteyebileceklerinden söz etmiştim.

  • Sanal Gerçeklik

    Sanal Gerçeklik teknolojisini bir kenara bırakacağım, çünkü orada çok ufak cihaz içine sığması gereken bir işlemci ile, aşırı gerçekçi sonuçlar elde etme çabası güdülüyor ve henüz gideceğimiz çok yol var.

  • 4K ve 8K çözünürlük

    Eğer bu videoları 4K veya yeni yeni çıkan 8K gibi çözünürlüklerde izlemeniz mümkünse, daha gerçekçi bir deneyim elde etmeniz mümkün.

  • IllustrisTNG

    IllustrisTNG isimli bir grubu oluşturan bilim insanları, 2014 yılında Fransa, Almanya ve ABD'deki süperbilgisayarları kullanılarak, Evren'in var oluşundan 300.000 yıl sonrasından başlayarak günümüze kadar gelen 13.8 milyar yıllık kozmik evrimi ilk defa bu kadar detaylı ve kapsamlı olarak simüle ettiler. Çalışma, aradan geçen 6 yıldan beri devam ediyor ve yepyeni keşiflerin önünü açıyor. Bilgisayarların yaptığı hesaplar içerisinde evrenin genişlemesi, maddenin kendi üzerine uyguladığı kütleçekim kuvveti, kozmik gazın hareketi ve yıldızlarla karadeliklerin oluşumlarının dinamikleri dahil edildi. Tüm bunlar, 13.8 milyar yıllık bir zaman dilimini kapsayacak şekilde hesaplandı.

  • evrenin genişlemesi

    Bilgisayarların yaptığı hesaplar içerisinde evrenin genişlemesi dahil edildi.

  • maddenin kendi üzerine uyguladığı kütleçekim kuvveti

    Bilgisayarların yaptığı hesaplar içerisinde maddenin kendi üzerine uyguladığı kütleçekim kuvveti dahil edildi.

  • kozmik gazın hareketi

    Bilgisayarların yaptığı hesaplar içerisinde kozmik gazın hareketi dahil edildi.

  • yıldız ve karadelik oluşumlarının dinamikleri

    Bilgisayarların yaptığı hesaplar içerisinde yıldızlarla karadeliklerin oluşumlarının dinamikleri dahil edildi.

  • gaz madde yoğunluğu

    Sol üst taraftan başlayarak gördükleriniz, sırasıyla gaz madde yoğunluğu, karanlık madde yoğunluğu, yıldız kütlesi ve manyetik alan gücünü gösteriyor.

  • karanlık madde yoğunluğu

    Sol üst taraftan başlayarak gördükleriniz, sırasıyla gaz madde yoğunluğu, karanlık madde yoğunluğu, yıldız kütlesi ve manyetik alan gücünü gösteriyor.

  • yıldız kütlesi

    Sol üst taraftan başlayarak gördükleriniz, sırasıyla gaz madde yoğunluğu, karanlık madde yoğunluğu, yıldız kütlesi ve manyetik alan gücünü gösteriyor.

  • manyetik alan gücü

    Sol üst taraftan başlayarak gördükleriniz, sırasıyla gaz madde yoğunluğu, karanlık madde yoğunluğu, yıldız kütlesi ve manyetik alan gücünü gösteriyor.

  • gaz sıcaklığı

    Alt taraftaki simülasyonlar ise soldan sağa sırasıyla gaz sıcaklığını, gaz metalikliğini, gazların hız alanını ve oksijen sütun yoğunluğu olarak da bilinen, oksijen elementinin 5. iyonizasyon durumunu göstermektedir.

  • gaz metalikliği

    Alt taraftaki simülasyonlar ise soldan sağa sırasıyla gaz sıcaklığını, gaz metalikliğini, gazların hız alanını ve oksijen sütun yoğunluğu olarak da bilinen, oksijen elementinin 5. iyonizasyon durumunu göstermektedir.

  • gazların hız alanı

    Alt taraftaki simülasyonlar ise soldan sağa sırasıyla gaz sıcaklığını, gaz metalikliğini, gazların hız alanını ve oksijen sütun yoğunluğu olarak da bilinen, oksijen elementinin 5. iyonizasyon durumunu göstermektedir.

  • oksijen sütun yoğunluğu (Oksijenin 5. iyonizasyon durumu)

    Alt taraftaki simülasyonlar ise soldan sağa sırasıyla gaz sıcaklığını, gaz metalikliğini, gazların hız alanını ve oksijen sütun yoğunluğu olarak da bilinen, oksijen elementinin 5. iyonizasyon durumunu göstermektedir.

  • oksijen iyonlarının yoğunluğu

    Oksijen iyonlarının yoğunluğu çok önemli, çünkü oksijen, hidrojen ve helyumdan sonra Evren'de en çok bulunan element. Bu nedenle tekil yıldızlardan devasa galaksi kümelerinin oluşumuna kadar birçok astronomik olayı takip eden kozmolog ve astrofizikçiler için en temel takip araçlarından birisi de oksijen iyonlarının bulunma sıklığı. Oksijenin daha düşük iyonlaşma seviyelerinde olması halinde saçtığı dalgaboyları ile, daha yüksek iyonlaşma seviyelerinde olması halinde saçtığı dalga boyları birbirinden farklı. Bu nedenle galaktik ve intergalaktik bölgeden gelen ışığın oksijen iyonları ile ilişkili dalga boylarına bakarak, galaksi evriminin basamaklarını yakından takip etmek mümkün oluyor.

  • kızıla kayma (z değeri)

    Simülasyonlardaki z sayısı, kızıla kayma miktarını gösteriyor. Biliyorsunuz, Evren durmadan genişliyor ve bu nedenle uzak galaksilerden ve yıldızlardan gelen ışık, bize ulaşana kadar sünüyor. Bu nedenle dalga boyları uzuyor ve bu da onlara daha kırmızımsı bir renk veriyor. Işığın kırmızıya kayma miktarı, aynı zamanda geçen zamanı da ölçmek için harika bir araç sunuyor. Bu nedenle simülasyonlardaki z değeri küçüldükçe, geçmişten günümüze doğru gelmiş oluyoruz.

  • galaksi süperkümesi

    Bu gördüğünüz, bu simülasyonlarda üretilmiş en büyük galaksi süperkümesi. Büyük Patlama'dan 500 milyon yıl sonra oluştu ve simülasyonda, günümüze kadar olan 13 küsür milyar yıllık evrimini görüyorsunuz. Kızıla kayma sıfıra ulaştığında, yani günümüze geldiğimizde, galaksinin toplam kütlesi Güneş'imizin kütlesinin 1 kuintilyon, yani 1 milyar kere milyar katına ulaşıyor.

  • kozmik boşluklar

    Siyah olan yerler düşük yoğunluklu kozmik boşluklar.

  • galaksi kümelerinin çekirdekleri

    bembeyaz olan yerler ise galaksi kümelerinin maddeyle kaynayan çekirdekleri.

  • Hidrojen alfa parlaklığı

    Bu sırada galaksinin sırasıyla gaz metalikliğini, gaz hız alanını ve Hidrojen alfa parlaklığını görebiliyoruz.

  • cüce galaksi

    örneğin bu galaksi evriminde z-değeri 4 civarındayken gördüğünüz küçük bir cüce sayılacak bir galaksinin, son derece stabil bir diske sahip, her yıl bolca yıldız doğumunun yaşandığı bir galaksiye evrimini bu kadar detaylı görebilmek adeta çığır açıcı!

  • galaktik disk (disk)

    son derece stabil bir diske sahip, her yıl bolca yıldız doğumunun yaşandığı bir galaksiye evrimini...

  • kuantum bilgisayar

    Bundan 50 veya 100 yıl sonra, kuantum bilgisayarların da sürece dahil olmasıyla yapabileceğimiz işlem ve simülasyonların boyutunu bir düşünsenize!

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • İnsan beyni statik bir bilgisayar gibidir ve doğrudan karşılaştırılabilir.

    Beyin bağlantıları sürekli değişen, organik ve dinamik bir yapıdır; dolayısıyla statik bir bilgisayarla birebir aynı şekilde karşılaştırmak yanıltıcıdır.

  • Yüksek işlem hızı (çok fazla FLOPS) bilinç veya zeka üretmek için yeterlidir.

    Tek başına işlem gücü bilinç ve zeka gibi üst düzey bilişsel fonksiyonların ortaya çıkması için yeterli bir gösterge değil; beynin nasıl çalıştığını tam anlamak gerekir.

  • Sanal gerçeklik (VR) cihazları şu anda süper gerçek deneyimler sunuyor ve simülasyonlarla aynı seviyede.

    Günümüz VR cihazları küçük, taşınabilir işlemcilerle sınırlı olduğundan aşırı gerçekçi sonuçlar için henüz çok yol kat edilmesi gerekiyor; süperbilgisayar simülasyonları çok daha karmaşıktır.

  • Süperbilgisayarlar küçük, sıradan makineler gibidir.

    Süperbilgisayarlar genellikle devasa odalar veya hangarlar dolduracak büyüklükte, yoğun soğutma ve bakım gerektiren sistemlerdir ve işletme maliyetleri çok yüksektir.

  • Simülasyondaki her nokta her zaman tek bir yıldıza karşılık gelir.

    Simülasyonlardaki noktalar bazen tek bir yıldıza, bazen bir galaksiya ya da galaksi kümesine denk gelebilir; ölçek ve çözünürlüğe göre değişir.

  • Kızıla kayma (redshift) sadece rengin kırmızılaşmasıdır ve başka anlamı yoktur.

    Kızıla kayma aynı zamanda uzay-zaman içindeki uzaklık ve zamanı gösterir; yüksek z değeri daha erken evreni işaret eder, dolayısıyla redshift zaman ölçümü için de kullanılır.

Sorular

  • Bu simülasyon neyi gösteriyor?

    Evren'in büyük ölçekli yapılarının ve galaksi evrimlerinin 10 megaparsek ölçeğinde zaman içerisindeki (Büyük Patlama'dan günümüze kadar) simülasyonunu gösteriyor.

  • Simülasyondaki renkler ne anlama geliyor?

    Mavi-mor düşük manyetik enerji; turuncu galaksi halkaları; beyaz ise yüksek manyetik enerjili galaksiler/galaksi kümeleri; ayrıca farklı paneller gaz yoğunluğu, karanlık madde, yıldız kütlesi vb. gösterir.

  • Süperbilgisayarlar hangi alanlarda kullanılıyor?

    Kozmoloji, parçacık fiziği, kuantum mekaniği, hava tahmini, iklim bilim, petrol aramaları, moleküler modelleme ve benzeri büyük hesaplama gerektiren alanlarda kullanılıyor.

  • İnsan beyninin işlem gücü süperbilgisayarlara kıyasla nasıl?

    İnsan beyni için güncel tahminler yaklaşık 100 teraflop iken örneğin Summit gibi süperbilgisayarlar 200.000 teraflop seviyesine ulaşabiliyor; yani süperbilgisayarlar çok daha yüksek ham işlem gücüne sahip.

  • Yüksek işlem gücü bilinç ve zeka için yeterli midir?

    Hayır; yalnızca yüksek işlem hızı bilinç ve üst düzey bilişsel fonksiyonlar için yeterli olduğunu göstermiyor; beynin dinamik ve karmaşık yapısı farklıdır.

  • IllustrisTNG projesi neyi başardı?

    300.000 yıl sonrası Büyük Patlama'dan günümüze kadar 13.8 milyar yıllık kozmik evrimi detaylı şekilde simüle etti ve bu çalışmalarla 100'den fazla akademik makale üretildi.

  • Neden oksijen iyonları simülasyonlarda önemli?

    Oksijen hidrojen ve helyumdan sonra en bol elementlerden biri olduğu için, farklı iyonlaşma seviyelerinin ürettiği dalga boyları aracılığıyla galaksi ve intergalaktik ortamların evrimini izlemek mümkün oluyor.

  • Redshift (z) neyi ifade eder ve neden önemli?

    Redshift ışığın dalga boylarının uzamasını ve dolayısıyla uzaklık ile zaman bilgisini verir; yüksek z daha erken evreni, düşük z ise daha yakın zamanı gösterir.

  • Bu simülasyonları bir ev bilgisayarında çalıştırmak mümkün mü?

    Pratikte hayır; aynı simülasyon bir ev bilgisayarında yaklaşık 2000 yıl sürecekken süperbilgisayarlarla haftalar veya aylar içinde tamamlanabiliyor.

  • Gelecekte simülasyon kapasitesi nasıl değişecek?

    Kuantum bilgisayarların da devreye girmesiyle önümüzdeki onlarca yıllarda yapılabilecek simülasyonların boyutu ve gerçekçiliği çok daha artacaktır.

Ön Bilgiler

  • Temel astronomi ve kozmoloji bilgisi (evrenin genişlemesi, Büyük Patlama kavramı)
  • Kırmızıya kayma (redshift) ve z-değeri kavramı
  • Galaksi, yıldız ve karadelik temel bilgisi
  • Temel fizik (kütleçekim, manyetik alanlar) bilgisi
  • Bilgisayar/hesaplama terimleri hakkında temel anlayış (FLOPS, teraflop, süperbilgisayar kavramı)
  • Atomik iyonizasyon ve spektral çizgi temel bilgisi (ör. Hidrojen alfa, oksijen iyonları)
  • Uzun ölçekli yapı (kozmik ağ, boşluklar) kavramı

Tarihsel Bağlam

  • Süperbilgisayarların ilk olarak 1960 yılında geliştirilmesi
  • IllustrisTNG grubunun 2014 yılında Fransa, Almanya ve ABD süperbilgisayarlarını kullanarak Evrenin erken dönemlerinden günümüze kadar simülasyon yapmaya başlaması
  • IllustrisTNG çalışmasının 2014'ten sonra yaklaşık 6 yıl boyunca devam etmesi
  • Evrenin var oluşundan 300.000 yıl sonrasından başlayarak 13.8 milyar yıllık kozmik evrimin simüle edilmesi
  • Simülasyonda Büyük Patlama'dan 500 milyon yıl sonra oluşan büyük galaksi süperkümelerinin gösterilmesi
  • Simülasyon sonuçlarıyla 100'den fazla akademik makale yayımlanması
  • IBM Summit süperbilgisayarının 200.000 teraflop seviyesine erişmesi
  • Simülasyonlarla erken dönemde oluşan eliptik galaksilerin ve galaksi birleşme olaylarının gösterilmesi
  • Farklı z değerlerinde (örneğin z yaklaşık 4 ve z 1.5) galaksi evrim süreçlerinin simüle edilmesi
  • Süperbilgisayarlar kullanılarak 50, 100 ve 300 megaparsek ölçeklerinde Evren simülasyonlarının gerçekleştirilmesi
  • 1960 yılı
  • 2014 yılı
  • 2014'ten itibaren 6 yıllık dönem
  • Evrenin yaşı 13.8 milyar yıl
  • Evrenin var oluşundan 300.000 yıl sonrası
  • Büyük Patlama'dan 500 milyon yıl sonrası
  • z değeri 1.5 dönemi
  • z değeri yaklaşık 4 dönemi
  • Bundan 50 veya 100 yıl sonra (gelecek öngörüsü)
Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Evrim Ağacı YouTube kanalında uzun yıllar boyunca, giderek artan başarı ve detayda bilim anlatmaya devam etmek (sürekli içerik üretimi)

Dolayısıyla sitemizde, sosyal medya hesaplarımızda ve burada, YouTube'da yaptığımız işleri Türkiye ve insanlık için faydalı, desteklenmeye değer buluyorsanız, bütçenizi zorlamayacak bir düzeyde Patreon, Kreosus veya YouTube destekçilerimiz arasına katılmayı seçebilirsiniz. Böylece bizler de daha upuzun yıllar, sizlere giderek artan bir başarı ve detayda bilim anlatmayı sürdürebiliriz. Bir sonraki videoda görüşmek üzere, hoşçakalın!

Videoda birazdan, videonun başında gösterilen Evren simülasyonundan daha fazlasını (ek görseller/gösterimler) göstereceklerini belirtme

Simülasyon Teorisi videomuzu izlediyseniz, orada bizden çok daha fazla gelişmiş medeniyetlerin, bizden çok daha gerçekçi simülasyonlar yaratıp, kendi geçmişlerini modellemek isteyebileceklerinden söz etmiştim. Bu çok makul bir beklenti, çünkü bu videonun başında da gördüğümüz ve birazdan daha da fazlasını göreceğimiz gibi, biz insanlar da kendimizin ve Evren'imizin geçmişini modellemeye çok düşkünüz. Gözlerimizi açtığımız bu devasa Evren'e nasıl ve neden geldiğimizi ancak bu şekilde çözebiliriz.