Kargalar Gerçekten 200 Yıl Yaşar mı?

339 B görüntülenme16.06.2019
Evrim AğacıBi' Başka Video
Bu Videonun YazısıKargalar Gerçekten 200 Yıl mı Yaşar?
Derinlemesine

Özet

Video, kargaların gerçek ortalama ve maksimum ömürlerini ele alıyor, 200-300 yıl yaşadığına dair iddiaları çürütüyor ve ardından hayvanlar alemindeki sıra dışı uzun ömürlü türler (ör. Arctica islandica, Grönland köpekbalığı ve balinası, Galapagos kaplumbağaları, koi) ile ölümsüzlük iddiaları taşıyan denizanaları, yassısolucanlar ve bakteriler hakkında bilgi veriyor. Ayrıca insanın hayvanlarla kurduğu kültürel bağlantılar, bilimsel yaş tespiti yöntemleri (büyüme halkaları, karbon-14) ve etik/insan davranışlarına dair kısa gözlemler paylaşılıyor.

Terimler

  • karga

    Halk arasında muğlak bir şekilde kullanılan bir sözcük; günlük hayatta "gaklayan ve siyah kuş" gibi belirsiz bir şekilde kullanılır. Aslında "karga" taksonomik bir cins adıdır: Corvus cinsinden olan 40-45 farklı kuş türünün ortak adıdır.

  • Corvus corax (kuzgun)

    Corvus cinsinin en meşhur türlerinden biridir; halk arasında 'kuzgun' olarak bilinir ve Corvus cinsine ait bir karga türüdür.

  • taksonomik cins

    Bilimsel sınıflandırmada kullanılan bir kategori; örneğin 'karga' kelimesi taksonomik bir cins adıdır ve Corvus cinsinden olan 40-45 farklı kuş türünü kapsar.

  • Kuşlar Sınıfı (Aves)

    Canlıların sınıflandırmasında bir sınıf; videoda uzun ömür arıyorsanız kargalara değil papağanlara bakmanız gerektiği bağlamında kullanılıyor — yani kuş türlerini içeren bir üst taksonomik kategori.

  • papağanlar (makavlar ve kakadular)

    Bazı papağan türleri, örneğin makavlar ve kakadular, 80 ila 100 yıl kadar yaşayabilen kuşlardır; kuşlar sınıfı içinde gerçek anlamda uzun ömürlü olan gruplardan biridir.

  • Arctica islandica

    Bir çift kabuklu midye türü; 400-500 yıl kadar yaşayabildiği bilinen uzun ömürlü deniz canlılarından biridir. 2006'da İzlanda'da bulunduğu ve büyüme halkaları ile Karbon-14 yöntemi kullanılarak yaklaşık 507 yaşında olduğu tespit edilmiştir; bu bireye 'Ming' adı verilmiştir.

  • çift kabuklu midye (bivalve)

    Kabuklu deniz canlılarının bir grubu; Arctica islandica örneğinde olduğu gibi kabuklarının büyüme halkaları yaş tayininde kullanılabilir ve çok uzun ömürlü olabilirler.

  • büyüme halkaları

    Midye kabuğu gibi yapıların üzerinde bulunan ve organizmanın yaşını belirlemede kullanılan halkalar; Arctica islandica örneğinde yaş analizi için kullanılmıştır.

  • Karbon-14 yöntemi

    Yaş tayini yapmak için kullanılan bir radyokarbon tarihleme yöntemi; Arctica islandica örneğinde büyüme halkalarıyla birlikte kullanılarak daha dikkatli bir yaş tespiti yapılmıştır.

  • Grönland Köpekbalığı

    Derin ve soğuk okyanuslarda yaşayan bir köpekbalığı türü; ortalama yaklaşık 200 yıl kadar yaşayabildiği ve bazı bireylerin 400 yıla kadar yaşayabildiği bilinen uzun ömürlü deniz hayvanlarındandır.

  • Grönland Balinası

    Derin ve soğuk okyanuslarda yaşayan büyük bir balina türü; Grönland Köpekbalığı gibi ortalama yaklaşık 200 yıl kadar yaşayabilen, bazı bireylerinin 400 yıla kadar yaşayabildiği bilinen uzun ömürlü türlerden biridir.

  • yılan balığı türleri

    Videoda yaklaşık 150 yıllık ömürleriyle anılan uzun yaşama potansiyeline sahip bazı balık türlerini ifade eder.

  • tuatara

    Yeni Zelanda kökenli bir kertenkele türü; videoda 100-200 yıl arası yaşayabilen türler arasında anılmıştır.

  • Galapagos kaplumbağaları

    Galapagos adalarına özgü kaplumbağa türleri; videoda 150-200 yıl arası yaşayabilen uzun ömürlü hayvanlar olarak belirtilmiştir.

  • Koi balıkları

    Bazı türleriyle 200 yıldan uzun yaşayabilen balık çeşitleri olarak videoda anılmıştır.

  • Turritopsis dohrnii

    Bazı denizanaları türünü tanımlayan bilimsel ad; videoda 'ölümsüz' kabul edilen türlerden biri olarak verilmiş ve yetişkinlik hayatlarının sonuna yaklaştıklarında yavru evreye geri dönerek yaşama tekrar başlayabildikleri açıklanmıştır.

  • yassısolucanlar (flatworms)

    Parçalandıklarında her bir parçadan kendilerine ait bir bütün üretebilen hayvanlar; videoda ayrıca her bir parçanın parçalanmadan önceki bütüne dair anılara da sahip olabildiği ve sinirbilim açısından ilginç hikayeler barındırdığı belirtilmiştir.

  • bakteriler (prokaryotlar)

    Tek hücreli prokaryot organizmalar; videoda teknik olarak sonsuz ömürlü kabul edilebilecek şekilde durmaksızın kendi kopyalarını üreterek aynı genetik soy hattını sürdürebildikleri, bölünme sırasında ve ömür boyunca eklenen bazı mutasyonlar haricinde genetik altyapının büyük oranda korunmuş olduğu şeklinde açıklanmıştır.

  • bölünerek çoğalma (ikili bölünme)

    Bakteriler gibi organizmaların kendi kopyalarını üreterek çoğalma süreci; videoda bunun sayesinde genetik soy hattının sürdürülmesi anlatılmıştır.

  • mutasyon

    Genetik materyale bölünme sırasında ve yaşam süresince eklenen değişiklikler; videoda bakterilerin genetik altyapısının bölünme sırasında ve ömür boyunca eklenen bazı mutasyonlar haricinde büyük oranda korunmuş olduğu belirtilmiştir.

  • ömür (lifespan)

    Canlıların yaşam süresi kavramı; videoda canlılar arasında ömür kavramının yaşam alanı ve vücut planından dikkate değer miktarda etkilendiği, çok geniş bir çeşitlilik gösterdiği ve insanların ortalama ömrünün şu anda 70-80 yıla dayanmış olduğuna dair değerlendirme yapıldığı ifade edilmiştir.

  • vücut planı (body plan)

    Bir organizmanın fiziksel yapısı/organizasyonu; videoda ömür üzerindeki etkisine vurgu yapılmış ve ömürün yaşam alanı ve vücut planından dikkate değer miktarda etkilendiği belirtilmiştir.

Doğru Bilinen Yanlışlar

  • Kargalar 200-300 yıl yaşayabilir.

    Bu doğru değil; kargaların ortalama ömrü 15-20 yıldır ve kayıtlardaki en uzun yaşam yaklaşık 40 yıldır.

  • Karga herkesin günlük kullandığı anlamda herhangi bir siyah kuşu ifade eder ve tür tanımı değildir.

    "Karga" terimi halk dilinde muğlak kullanılsa da bilimsel olarak Corvus cinsini ifade eder ve bu cinste 40-45 tür bulunur.

  • Tüm uzun ömürlü canlılar kuşlar veya memelilerdir; kuşlar asla birkaç yüzyıl yaşamaz.

    Bazı kuşlar (ör. papağanlar) uzun yaşayabilir fakat birkaç yüzyıl yaşamazlar; çok uzun ömürlü canlılar arasında çift kabuklular ve bazı deniz türleri gibi kuş olmayan organizmalar da vardır (ör. Arctica islandica ~400–500 yıl).

  • Bir canlının yaşını tespit etmek zarar vermez veya her zaman canlıyken doğru şekilde ölçülebilir.

    Bazı yaş tayin yöntemleri (ör. Ming midyesindeki gibi büyüme halkaları ve Karbon-14) için bireyin ölümü gerekebilir; bu sebeple yaş çalışmaları etik ve pratik sorunlar yaratabilir.

  • 'Ölümsüz' terimi biyolojik olarak herkesçe aynı anlama gelir ve bazı canlılar gerçekten sonsuza kadar yaşayabilir.

    Bazı organizmalar yaşam döngüsünü geriye çevirebilecek veya sürekli çoğalarak genetik hattı sürdürebilecek yetenekler gösterse de, mutlak ve koşulsuz ölümsüzlük nadiren geçerli bir terimdir ve çoğunlukla bağlamsaldır.

Sorular

  • Kargalar gerçekten 200 yıl yaşar mı?

    Hayır; bu iddia yanlış. Kargaların ortalama ömrü 15-20 yıldır ve kayıtlardaki en uzun yaşam yaklaşık 40 yıldır.

  • Kargalar ortalama kaç yıl yaşar?

    Ortalama 15-20 yıl yaşarlar, bazı bireyler 4-8 yıl kadar kısa yaşayabilir.

  • Kargaların kayıtlardaki en uzun ömrü nedir?

    Kayıtlardaki en uzun karga ömrü yaklaşık 40 yıldır.

  • Karga kelimesi ne anlama geliyor?

    "Karga" bilimsel olarak Corvus cinsini ifade eden bir terimdir ve bu cinste yaklaşık 40-45 tür bulunur; halk dilinde ise daha geniş ve muğlak kullanılır.

  • Kargalar neden ölüm ve kötülikle ilişkilendirilir?

    Bunun başlıca nedenleri onların leşle ve çalmayla beslenmeleri, simsiyah görünümleri, rahatsız edici çığlıkları ve yüksek zekâlarıdır; bu kültürel algılar mitoloji ve sanatta yer bulmuştur.

  • Hangi kuşlar en uzun yaşar?

    Papağanlar (özellikle makavlar ve kakadular) en uzun yaşayan kuş gruplarındandır ve bazı bireyleri 80-100 yıl kadar yaşayabilir.

  • Dünyanın en uzun yaşayan hayvanları hangileridir?

    Çok uzun yaşayanlar arasında Arctica islandica gibi çift kabuklu midyeler (400–500 yıl), Grönland köpekbalığı ve Grönland balinası (~200 yıl veya daha fazla), bazı kaplumbağalar ve koi türleri vardır.

  • Ming adlı midye ne kadar yaşadı ve nasıl tespit edildi?

    Araştırmalarda önce kabuk halkalarına bakılarak ~405 yaş tespit edildi, daha sonra dış büyüme halkaları ve Karbon-14 analiziyle ~507 yaş bulundu; bu analiz için birey öldürülmüştü.

  • Bazı organizmalar gerçekten ölümsüz mü?

    Bazı türler (Turritopsis dohrnii gibi) yaşam döngüsünü geriye çevirebilme veya yassısolucanlar gibi yeniden rejenerasyon yeteneğiyle pratikte uzun süreli yeniden başlamalar gösterebilir; bakteriler ise bölünerek genetik hattı sürdürebilir, fakat 'mutlak ölümsüzlük' çok bağlamsaldır.

Ön Bilgiler

  • Temel biyoloji bilgisi (tür, populasyon, üreme)
  • Kuşlar ve genel hayvan yaşam döngüsü bilgisi
  • Yaş belirleme yöntemleri hakkında temel kavrayış (ör. büyüme halkaları, karbon-14 nedir)
  • Taksonomi/nihai tür tanımlaması hakkında temel kavramlar
  • Regenerasyon ve rejeneratif biyoloji hakkında temel fikir
  • Bakteriyel bölünme/klonal üreme hakkında temel bilgi

Tarihsel Bağlam

  • 1492 — Christopher Columbus Amerika'yı keşfetti
  • yaklaşık 1503 — Leonardo da Vinci Mona Lisa'yı çizmeye başladı
  • 2006 — İzlanda'da araştırmacılar Arctica islandica türü bir midye buldu; ilk yaş tayini 405 yıl, daha sonra dış büyüme halkaları ve Karbon-14 yöntemiyle 507 yıl olarak saptandı
  • 2006 (sonuç) — Bulunan midyeye 'Ming' adı verildi; bireyin Ming Hanedanlığı döneminden geldiği anlaşıldı
  • Ming Hanedanlığı — 1368–1644
  • 15. Yüzyıl sonu / 16. Yüzyıl başı — yaklaşık 1499
  • İspanyol Engizisyonu — 1478 ve sonrası

Kişiler

  • Ata Demirer

    Kargaların 200 yıl yaşadığı yönündeki yanlış kanının yayılmasına katkı yapan bir skecin sahibi olarak anıldı.

  • Özer Aydoğan

    Ekranda görülen karikatür ile kargaların uzun yaşadığına dair yanılgının yayılmasına katkı sağlayan sanatsal çalışma sahibi olarak anıldı.

  • Christopher Columbus

    Ming adlı midyenin doğum tarihinin verildiği bağlamda, Columbus'un Amerika'yı yeni keşfetmiş olduğu tarihi döneme atıf yapılırken anıldı.

  • Leonardo da Vinci

    Ming midyesinin doğduğu döneme ilişkin karşılaştırmada, 'Mona Lisa'yı çizmeye başlamak üzereydi' ifadesiyle anıldı.

Bu Videodaki Sözler

Bu videoda verilenler

Ölümsüzlüğü ve neden öldüğümüzü anlatan ayrı bir video

Fakat şu sayılara baktığımızda, şu anda 70-80 yıla dayanmış olan ortalama ömrümüz hiç de fena sayılmaz. Bir diğer videoda da ölümsüzlüğü ve neden öldüğümüzü konuşuruz, ne dersiniz? Ama benden bu günlük bu kadar.

Ölümsüzlük ve neden öldüğümüzün ayrı bir videoda konuşulması

Uzun lafın kısası, canlılar arasında ömür kavramı her fiziksel özellik gibi çok geniş bir çeşitlilik gösteriyor; özellikle yaşam alanı ve vücut planından dikkate değer miktarda etkileniyor. Fakat şu sayılara baktığımızda, şu anda 70-80 yıla dayanmış olan ortalama ömrümüz hiç de fena sayılmaz. Bir diğer videoda da ölümsüzlüğü ve neden öldüğümüzü konuşuruz, ne