Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Uzuvsuz Kertenkelegiller (Anguidae)

Uzuvsuz Kertenkelegiller (Anguidae)
Anguis colchica, Zonguldak/Filyos.
Pedram Türkoğlu
Reklamı Kapat

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Uzuvsuz Kertenkelegiller
  • Bilimsel Adı Anguidae
  • Halk Arasındaki Türkçe Adı Uzuvsuz Kertenkelegiller
  • Halk Arasındaki İngilizce Adı Limbless Lizards
Taksonomi
  • Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Tanım ve Genel Bilgiler

Bu aile üyelerinin en belirgin özelliği, diğer birçok kertenkele gibi uzuv veya bacak sahibi olmamalarıdır. Adeta bir yılan gibi uzuvsuzdurlar. Fakat karinaları yoktur ve vücutları püzsüzdür. Yılanların aksine belirgin bir göz kapakları vardır. Yılanların göz kapağı şeffaf bir örtü görünümündedir. Yılanların aksine boyunları kalın ve kabadır. Hareketleri yılan kadar kıvrak değildir. Fakat bu ailedeki bazı türlerin bacakları bulunur. Filogenetik olarak yakın oldukları için bu ailede sınıflandırılırlar. Renkleri çeşitlidir, supratemporal yayları belirgin değildir. Osteodermleri pullarının altındadır ve diş yapıları diğer kertenkelelerden farklıdır. Boyutları 10 cm ila 1.5 metre arasında değişir.

Türkiye'de yaşayan "yılan olmayan" uzuvsuz sürüngenler. Kör kertenkele, Amphisbaenia isimli, kertenkeleler ile yakın akraba olan farklı bir taksona üyedir.
Türkiye'de yaşayan "yılan olmayan" uzuvsuz sürüngenler. Kör kertenkele, Amphisbaenia isimli, kertenkeleler ile yakın akraba olan farklı bir taksona üyedir.
Field Guide to the Amphibians & Reptiles of Britain and Europe (Görsel Düzenleme: Pedram Türkoğlu)

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Anguidlerin fosil kayıtları oldukça iyi korunmuştur. Kuzey Amerika'nın güneyinde, Geç Kretase ve Paleojen'e ait fosiller sık bulunmuştur. Bilinen en eski Anguidae üyesi, Kanada'da 75 milyon yıl önce Geç Kretase'ye ait Odaxosaurus cinsidir. Öyle ki bulunan en bütün kertenkele fosili olmaya bile adaydır! Fosilin keski benzeri dişleri ve sert pulları türlerin uzun bir evrimsel geçmişe sahip olduğunu gösteriyor. Fosil kayıtlarına göre Paleojen Devri'nde Avrupa'ya yayılmadan önce Kuzey Amerika'da çeşitlenmeye ve türleşmeye başladıklarını anlıyoruz. Geç Kretase'de uzuvlar küçülme baskı altına girmiş ve diyetler sert kabuklular evresine geçmiş olmalı. Çünkü ardından gelen Paleosen ve Eosen'e ait Glyptosaurus cinsinde, günümüz karakteristik anguid özelliklerin bulunduğu görülüyor.

Anguidae ailesinde bilinen taksonlar:

Alt aile: Anguinae

  • Cins: Anguis (yılanımsı kertenkeleler) - 2 tür (hayatta).
  • Cins: Dopasia (Asya oluklu kertenkeleleri) - 7 tür (hayatta).
  • Cins: Hyalosaurus (Köliker kertenkelesi) - 1 tür (hayatta).
  • Cins: Ophisaurus (Amerika oluklu kertenkeleleri) - 7 tür (6'sı hayatta).
  • Cins: Pseudopus (Oluklu kertenkele) - 5 tür (1'i hayatta).

Alt aile: Diploglossinae

  • Cins: Celestus (galliwasplar) - 30 tür (hayatta).
  • Cins: Diploglossus (Yeni Dünya galliwaspları) - 17 tür (hayatta).
  • Cins: Ophiodes (babaköşler) - 6 tür (hayatta).

Alt aile: Gerrhonotinae

  • Cins: Gerrhonotus (alligator kertenkeleleri) - 9 tür (hayatta).
  • Cins: Abronia (süzülen alligator kertenkeleleri) - 29 tür (hayatta).
  • Cins: Elgaria (Batı alligator kertenkeleleri) - 7 tür (hayatta).

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Dünya'nın birçok bölgesine yayılmışlardır. Özellikle Kuzey Yarımküre'de yaşarlar; ancak bazı cinsler Güney Amerika'ya da uyum sağlamıştır. Kuru habitatlardan tropikal habitatlara kadar birçok biyocoğrafyaya uyum sağlamışlardır.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Taksonun altındaki tür sayısını veya biliniyorsa taksonun koruma altında olan ve vahşi yaşamda bulunan birey sayısını burada anlatınız. Ayrıca taksonun soyunun devamlılığının tehdit altında olup olmadığını, IUCN Kırmızı Liste bilgilerini buraya giriniz.

Davranış ve Etoloji

Aile içerisinde ovipar (yumurtlayan) ve vivipar (doğuran) üyeler olmasına rağmen her iki üreme yöntemini birden barındıran türler vardır. Örneğin gözlemlediğimiz yılanımsı kertenkele (Anguis colchica) türü gibi. Çoğu tür semifossorial (yarı-kazıcı) yaşam tarzına sahiptir ve çoğunlukla yer altındaki deliklerde ve taşlarda yaşarlar.

Diyet ve Metabolizma

Etçil ve böcekçil türlerdir. Özellikle eklembacaklılar ile beslenirler. Fakat bazı büyük türlerin amfibiyenler ve ufak sürüngenler ile beslendikleri de kaydedilmiştir.

Etimoloji

İngilizce "slowworms" veya "glass lizards" olarak tanımlanan türleri vardır. Türkçe genelde uzuvsuz veya bacaksız kertenkeleler olarak bilinirler. Keza oluklu kertenkele ve yılanımsı kertenkele diye isimlendirilen türleri içerirler.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 27/11/2020 09:37:10 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8537

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Ölüm
Balık
Oyun Teorisi
Uzaylı
Yiyecek
Odontoloji
Kök Hücre
Kan Hastalıkları
Duygu
Neandertaller
Böcek Bilimi
Protein
Savunma
Devir
Kertenkele
Evrim Ağacı Duyurusu
Türkiye
Örümcek
Saç
Kamuflaj
Hominid
Sosyal
Kozmoloji
Etik
Tardigrad
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“20. yüzyılın sonunda makinalara bakış açımız öylesine değişecek ki, onların düşünebildiğinden söz ettiğinizde garipsenmeyeceksiniz.”
Alan Turing
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol