Tohumlu Bitkiler (Spermatophyta)

Tohumlu bitkiler, yani bilimsel adıyla Spermatofitler 300,000 tür tohum üreten damarlı bitkilere verilen genel isimdir. Embriyofitler yani karasal bikilerin bir alt kümesi olan tohumlu bitkiler sporla değil, tohumlarla çoğalırlar.

Bugün yeryüzündeki mevcut tohumlu bitkileri iki büyük gruba ayrılır: gymnospermler ve angiospermler. Gymnosperm, yani açık tohumlu bitkilerde, tohumun dışında koruyucu bir yapı bulunmaz. Gymnospermler arasında kozalaklı ağaçlar, sikadlar, ginkgolar ve gnetofitler bulunur. Angiosperm, tohumun meyve adı verilen koruyucu bir yapıyla kaplandığı kapalı tohumlu bitkilerdir. Tüm meyvelerin etli olmadığına dikkat etmek önemlidir. Örneğin, fıstıklar sert bir kabukla kaplanmıştır. Bu dış kabuk aslında meyvedir, yerfıstığı ise tohumdur. Angiospermler, Magnoliopsida (dikotiledonlar - çift çenekliler) ve Liliopsida (monokotiledonlar - tek çenekliler) olmak üzere iki sınıftan oluşur ve güllerden zambaklara ve hatta çimenlere kadar tüm çiçekli bitkileri içerir.^[1]

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Tohumlu bitkiler bugün yeryüzünde bulunan en yaygın bitkilerdir. Belçika'da bulunan Orta Devonian dönemine ait fosil kayıtlarına göre tohumlu bitkilerin 20 milyon yıl öncesine tarihlendiği düşünülmektedir. Runcaria adı verilen bu bitki türünün tohum zarfı ve poleni ovüle gönderecek bir sistem dışında tohumlu bitkilerin tüm özelliklerini taşıdığı görülmektedir. İlk tohumlu bitkilere pteridosperm yani "tohum eğreltisi" adı verilir, şayet bu bitkilerin eğrelti benzeri yaprakları bulunmaktadır. Bu bitkilere dair en eski fosil kayıtları geç Devonian çağına aittir.

Tohumlu bitkilerin erken ataları olan bu bitkiler ağaçlardan küçük çalılara dek farklı ebatlarda bitkiler olduğu ancak hepsinin eğrelti otuna benzer yaprakları olduğu anlaşılmaktadır. Tohumların erken dönem evrimini kayıt altına almak zor olmakla beraber, bu eğrelti benzeri tohumlu bitkilerden açık tohumlu bitkilerin geliştiğini, evrimsel süreç içerisinde kapalı tohumlu bitkilerin daha çok yayılarak yeryüzünü kapladığını anlayabiliyoruz.^[3]

Davranış ve Etoloji

Tohumsuz bitkiler, sert bir hücre duvarına sahip tek hücreli zigotlar olan sporlar yoluyla çoğalırlar. Tohumlu bitkiler, embriyonik bir bitkiyi kapsayan sert bir dış dokuya (tohum kabuğu) sahip çok hücreli yapılar olan tohumlar aracılığıyla çoğalır. Tohumlar ayrıca tipik olarak, dormansi ve erken gelişim döneminde embriyoyu beslemek için kullanılan tohum kabuğu içinde besleyici dokuya sahipken, sporların besleyici dokusu yoktur.^[2]

Tohumlu bitkilerin genel özellikleri şöyledir:

• Tohumlu bitkilerin kökleri, gövdeleri, yaprakları ve tohum taşıyan yapıları mevcuttur.
• Tohum üretirler.
• Klorofil pigmentleri vardır, dolayısıyla fotosentez yaparlar.
• Hem ksilem (odunsu) dokusu hem de trakeidlerden oluşan oldukça gelişmiş damarlı dokuları bulunur.

Etimoloji

Spermatofit kelimesi, Yunanca "tohum" anlamına gelen "spérmatos" kelimesi ile "bitki" anlamına gelen "phytón" kelimelerinin birleşiminden oluşur.