Tek Dozluk Yeni Gen Terapisi, Yüksek Kolesterolü Kalıcı Olarak Düşürebilir!

Londra'daki tıp araştırmacılarına göre tek seferlik bir tedavi, yüksek kolesterol için kalıcı bir çözüm sunabilir.

Erken aşama bir klinik çalışmada, yeni ve deneysel bir terapinin tek bir dozu, "kötü" kolesterol olarak bilinen LDL seviyelerini 62'ye kadar düşürdü ve bir yıla kadar düşük kalmasını sağladı. Bu başarı, hastaların gelecekte hayatlarının geri kalanı boyunca her gün ilaç almak zorunda kalmayabileceğine dair umutları artırıyor.

VERVE-102 adı verilen tedavi, damar içi serum yoluyla veriliyor ve kolesterol düzenlemesinde rol oynayan bir geni kalıcı olarak değiştirerek işlev görüyor. Araştırmacılar, sonuçları The New England Journal of Medicine dergisinde yayımlanan çalışmada hiçbir ciddi güvenlik sorunu bildirmediler.

LDL kolesterolünün düşürülmesi, atardamarlarda yağlı plakların birikmesini azaltarak kalp krizleri ve inme riskini düşürmeye yardımcı oluyor.

Statinler gen terapisine benzer düşüşler sağlayabilse de genellikle her gün alınmaları gerekiyor. Daha geniş çaplı çalışmalar VERVE-102'nin güvenli ve etkili olduğunu doğrulayabilirse tek bir tedavi kardiyovasküler hastalıklara karşı uzun süreli koruma sağlayabilir. University College London (UCL) bünyesinde klinik akademisyen, Barts Health ve UCL Hastanelerinde (UCLH) uzman kardiyolog ve çalışmanın yerel yürütücülerinden biri olan Prof. Riyaz Patel durumu şöyle açıkladı:

Henüz çok erken bir aşamadayız ancak bu, son derece heyecan verici bir dönüm noktası. Bu bulgular teknolojinin işe yaradığını, güvenli olduğunu ve kolesterolü düşürmeye yardımcı olduğunu gösteriyor.

Neden Önemli?

Yüksek LDL kolesterolünün kalp krizleri ve inme için en büyük risk faktörlerinden biri olduğunu biliyoruz. Bu durum, Birleşik Krallık ve ABD'de her yıl yüz binlerce ölüme yol açıyor.

Doktorlar bu riski statinlerle düşürebiliyor; günümüzde bu ilaçlar Birleşik Krallık'ta 7 milyondan fazla, ABD'de ise 40 milyondan fazla kişi tarafından kullanılıyor. Ancak bu ilaçlar sadece düzenli kullanıldıklarında işe yarıyor.

Araştırmalar, hastaların yaklaşık yarısının ya günlük bir hap almayı zor buldukları için ya da yan etkiler nedeniyle, tedaviye başladıktan sonraki bir yıl içinde kolesterol ilaçlarını bıraktığını gösteriyor. Kas ağrıları en yaygın bildirilen sorun olurken az sayıda hasta daha ciddi komplikasyonlar yaşıyor.

Araştırmacıların VERVE-102 gibi tedaviler konusunda bu kadar heyecanlı olmasının nedeni de işte budur. Tek bir doz kalıcı kolesterol düşüşleri sağlayabilirse, ömür boyu ilaç kullanma ihtiyacını tamamen ortadan kaldırabilir.

Tedavi Nasıl İşliyor?

UCL ve UCLH'deki araştırmacılar tarafından yürütülen çalışmaya, ya çok yüksek kolesterolün kalıtsal bir formuna (heterozigot ailesel hiperkolesterolemi olarak bilinir) ya da erken başlangıçlı koroner arter hastalığına sahip 35 yetişkin katıldı.

Her hastaya, vücut ağırlığının kilogramı başına 0.3 miligram ile 1.0 miligram toplam RNA arasında değişen altı dozdan biri verildi. RNA, vücutta genetik bir haberci olarak görev yapıyor.

En yüksek dozda terapi, LDL kolesterolünü b'ye kadar düşürdü. En küçük düşüş olan %9 ise, kilogram başına 0.3 miligramlık en düşük dozda görüldü. En uzun süre takip edilen katılımcılarda kolesterol seviyeleri düşük kalmaya devam etti.

VERVE-102, bir damara serum yoluyla tek bir infüzyon olarak veriliyor ve LDL'yi dolaylı olarak düşürüyor. Karaciğeri PCSK9 adı verilen bir proteini üretmeye teşvik eden geni kapatıyor; bu protein normalde vücudun dolaşımdaki LDL kolesterolünü kandan temizlemesini engelliyor. Genin susturulmasıyla birlikte vücut daha fazla LDL'yi ortadan kaldırabiliyor.

Bu yaklaşım, biyolojinin doğal bir tuhaflığını taklit edecek şekilde tasarlanmıştır. Bildiğimiz üzere, bazı insanlar bu gen etkin bir şekilde kapalı olarak doğuyor; bu durum onlara hayatları boyunca çok düşük kolesterol seviyeleri ve çok daha düşük bir kalp hastalığı riski sağlıyor.

Terapi, bu koruyucu etkiyi kalp krizi ve inme riski yüksek olan kişilerde yeniden yaratmayı amaçlıyor.

Ne Kadar Güvenli?

"Gen terapisi" etiketine rağmen bu tedavi, bir kişinin genel DNA'sını yeniden yazmıyor. Karaciğer hücreleri içindeki tek bir gene yönelik, hedeflenmiş bir düzenleme yapıyor ve bu değişiklik hastanın kendi vücudundaki sadece o hücrelerle sınırlı kalıyor.

En önemlisi, sperm veya yumurtalarda taşınan genlere dokunmuyor, dolayısıyla kişinin çocuklarına aktarılamıyor. Aslında, tıpkı her yeni ilaçta olduğu gibi uzun vadeli güvenliği hâlâ inceleniyor olsa da, bazı insanların doğuştan sahip olduğu bir genetik varyantı kopyalamak üzere tasarlanmıştır. İngiliz Kalp Vakfı baş bilim ve tıp görevlisi Prof. Bryan Williams, bunu şöyle değerlendirdi:

Bu sonuçlar çok heyecan verici ve genetik teknolojilerindeki değişim hızını ve bunların sağlık hizmetlerindeki uygulamasını vurguluyor. Kolesterol seviyeleri, en yüksek dozda b'ye varan etkileyici miktarlarda düşürüldü ve bu düşüşlerin birkaç ay boyunca sabit kaldığı görülüyor. Bunu doğrulamak için daha fazla hastayı içeren daha uzun süreli çalışmalara ihtiyaç duyulacak olsa da, tek bir dozun bir kişinin kardiyovasküler hastalık riskini yıllarca azaltması mümkündür. Eğer daha geniş çaplı denemeler başarılı olursa, bu yenilikçi gen terapisi, en yüksek riskli hastalarda kolesterolü düşürmek için insanları tedavi etme şeklimizde devrim yaratma potansiyeline sahiptir.

Diğer uzmanlar ise daha net bir uyarıda bulundu. Imperial College London bünyesinde halk sağlığı profesörü olan Prof. Kausik Ray, terapinin abartılmaması gerektiğini belirterek şunları söyledi:

Gen düzenlemesi söz konusu olduğunda bu, teorik olarak PCSK9 düşüşünü sürdürmek için ömür boyu bir kez uygulanan bir tedavidir; ancak şu anda elimizde sadece birkaç aylık veri var. Güvenlik endişeleri, FDA'nın 14 yıllık bir güvenlik takibi gerektirdiği anlamına geliyor. Güvenlik sorunları yıllarca ortaya çıkmayabilir. Bunlar başka bir organda veya başka bir gende olabilir. Eğer bu olursa, uzun vadeli sonuçları olup olmadığını görmemiz gerekir.

Ray ayrıca, son derece yüksek kolesterolü olan bazı hastaların, LDL seviyelerini yeterince düşürebilmek için gen terapisinin yanı sıra ek ilaçlara hâlâ ihtiyaç duyabileceğini öngördü.

Gen Düzenlemesi Başka Hangi Hastalıkları Tedavi Edebilir?

Bazı uzmanlar bu denemeyi daha geniş bir alan için de dönüm noktası olarak değerlendirdi. Bu çalışma, sperm veya yumurta yerine sıradan vücut hücrelerinin genlerini değiştiren somatik gen düzenlemesinin, milyonlarca insanı etkileyen durumlarla başa çıkma potansiyelini bizlere gösteriyor. Cambridge yakınlarındaki Avrupa Moleküler Biyoloji Laboratuvarı'na bağlı Avrupa Biyoinformatik Enstitüsü müdürü Prof. Ewan Birney, çalışmanın etkileyici olduğunu ve önümüzdeki yıllarda geliştirilecek birçok somatik gen düzenleme teknolojisinden biri olmasının muhtemel olduğunu ifade ederek şöyle konuştu: "Bu, önemli bir hastalık için somatik gen düzenlemesinin iyi bir kullanımıdır."

Birney, statinlere iyi yanıt vermeyen veya komplikasyonlar yaşayan küçük bir hasta grubuna yardımcı olmanın yanı sıra, bu tedavinin yaygın bir kronik hastalığı tedavi etmek için somatik gen düzenlemesine giden bir yolu işaret ettiğini de ekledi; zira mevcut gen düzenlemeleri çoğunlukla daha nadir görülen genetik durumları hedef alıyordu.