Takma Kollar ve Bacaklar (Prostetikler): Bilim, İnsan ve Diğer Hayvanlarda Uzuv Yitimlerini Nasıl Onarıyor?

Protez Uzuvlara İhtiyaç Duyan Tek Canlı, İnsanlar Değil!

Takma Kollar ve Bacaklar (Prostetikler): Bilim, İnsan ve Diğer Hayvanlarda Uzuv Yitimlerini Nasıl Onarıyor?
 OzanZaloğlu Çevirmen Ozan Zaloğlu
6 dakika
5,890 Okunma Sayısı
Notlarım
Reklamı Kapat

Güzel olmak için "bütün" olmanıza gerek yok. Kimse kusursuz değildir, doğa da değildir. Ancak istemsiz olarak ortaya çıkan hataları, doğanın kusurluluğundan kaynaklanan sorunları, bilimle aşabiliriz!

Biyonik dış iskelet takımlarını düşündüğünüzde, akla sık sık geleceksel yüksek teknolojili süper askerlerin görüntüleri gelir. Bu yazın bilim kurgu filmi Yarının Sınırında’daki Tom Cruise’u düşünün, veya Aliens’teki Ripley’in kraliçe xenomorph ile kapışmasını. Dünya çapındaki ordular silahlandırılmış dış iskeletleri tasarlamakla elbette gelecekteki orduları için ilgilenirken, güçlendirilmiş dış iskeletler aslında şimdi çok daha faydalı bir iş yapıyor: engelleri aşma.

MIT'den biyonik tasarımcı (ve kendisinin de bacakları olmayan, bunun yerine biyomekanik bacaklar kullanan) Hugh Herr geleceğin biyomekanik uzuvları üzerine çalışıyor. MIT Medya Laboratuvarı'nın Biyomekatronik Ekibi, dansçı ve sporcular gibi atletik, hız ve atiklik gerektiren işleri bile başarabilecek takma uzuvlar üzerine çalışıyor. TED Konferansları'nda verdiği "Koşmamıza, Tırmanmamıza ve Dans Etmemize Yardım Eden Yeni Biyonik" başlıklı konuşma ise, oldukça duygu yüklü ve balerin Adrianne Haslet-Davis'in bilimle buluşmasıyla ortaya çıkan bir başarı öyküsünü içeriyor.

Konuşmayı buradan izleyebilirsiniz. Ne yazık ki (henüz) Türkçe alt yazıları bulunmuyor.

Reklamı Kapat

Fotoğrafta ise Amerikalı atlet ve model Aimee Mullins görülüyor. Mullins'in de alt uzuvları bulunmuyor; buna rağmen son derece başarılı bir sporcu ve biyonik teknoloji destekçisi.

Aimee Mullins'in bir konuşmasını ise buraya tıklayarak, Türkçe alt yazılarıyla izleyebilirsiniz.

Robotik/Biyonik Dış İskeletler Hayatları Değiştiriyor!

Doğayı giderek daha iyi anlamamız sayesinde, her geçen gün daha başarılı teknolojik ürünler üretebilmekteyiz. Bunlardan biri de, hiç şüphesiz, robot bacaklardır (robobacaklar).

Beni, tekerlekli sandalyemden kurtaran, robot bacaklarımdır.

Bu sözler, 9 yıl boyunca felçli kaldıktan sonra yeniden, ilk defa kendi ayakları üzerinde durabilen 27 yaşındaki Sophie Morgan'a aittir. Sophie, belden aşağısı tamamen felçli bir kadındı. Felcinin sebebi 9 yıl önce geçirdiği trafik kazasında ezilen omuriliğiydi. Ve görselde gördüğünüz tanıtımda, 5 dakika öncesine kadar, 9 sene boyunca tekerlekli sandalyeye mahkum kalmış bir kadındı. Gerçi hiçbir zaman hayat ışığı sönmemişti ve Amerika'da, Kanal 4'te engelli yarışları sunucusu bile olmuştu; ancak bir daha asla yürüyemeyeceğini, geçen onca seneden sonra kabullenmişti.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Bugünse, Rex adı verilen ve şimdilik sadece birkaç kişi tarafından kullanılan müthiş bir teknolojinin, robot bacak olarak bilinen bir dış zırhın sahibi. Belki felcin etkilerini şimdilik düzeltemiyoruz; ancak onunla mücadele etmemizi sağlayan çok güçlü bir teknolojimiz var artık.

Rex, 90.000 Euro değerinde, karbon fiberden yapılmış bir dış iskelettir. Ucuzlaması durumunda, gelecekte tekerlekli sandalyenin yerini alması hedeflenerek tasarlanmaktadır. Sophie gibi hastalar, parmaklarıyla kontrol edebilecekleri basit bir kontrol çubuğu sayesinde, bacaklarını diledikleri gibi hareket ettirebilmektedirler.

Her ne kadar son dönemlerde kök hücre tedavisinden yola çıkılarak, bu tip felçlerin tedavisi sağlanmaya çalışılsa da, yakın gelecekte kesin bir tedavinin bulunacağı oldukça şüphelidir. Bu yüzden, tekerli sandalyeye mahkum bir hayat sürenleri özgürleştirme gücü olan bu teknolojiler, geleceğin umut ışığı olmaktadır.

Öte yandan Ekso Bionics tarafından üretilen tam vücut Ekso takımı, aslen DARPA için, askerlerin ağır yükleri taşımasına yardım etmek amacıyla geliştirilmiştir. Ancak bu ürünler artık felç, travmatik beyin hasarı ve omurilik hasarı kurbanlarının tekrar ayağa kalkmasına yardım etmek amacıyla yeniden tasarlanıyor. Birçok hastanede bu elektronik dış iskeletler, bacak kasları zayıf olan hastaların, yürümeyi yeniden öğrenmesine yardım etmek amacıyla kullanılıyor.

Reklamı Kapat

Magee Rehabitational Hospital

Bu dış iskeleti kullanmak isteyen hastalar, bir hekimin yardımıyla bacaklarını biyonik takımın kayışlarına, bellerini ise sert ve destekleyici bir parçaya bağlıyorlar. Koltuk değneklerini kullanan hastalar, oturdukları yerden ayağa kalkabiliyorlar ve anında yürümeye başlayabiliyorlar. Ürüne entegre olan ağırlık algılayıcıları, kişi ağırlığını ileri verdiğini zaman bunu hissediyor ve aleti, adım atmak üzere harekete geçiriyor.

Ekso Bionics’in kurucusu ve başkanı Nathan Harding’e göre dış iskelet, hastaları bir yaralanmadan sonra mümkün olduğunca kısa sürede hareket ettirmek için tasarlandı ve bu sayede iyileşme hızını artırmada devasa bir fark yaratabilir. Harding, Popular Science’a şöyle diyor: 

Cihazımız hakkında gerçekten heyecan verici olan şey, hastaların ayağa kalkabilmesi ve ilk rehabilitasyon seansında bile iki veya üç yüz adım atabilmesidir. Yani aletin etkileri erkenden hissediliyor.

Biyonik takım ayrıca değişken yardım adı verilen bir özelliğe sahip: Bu özellik, hastaların aşamalı olarak kendi kuvvetlerini mümkün olduğunca fazla şekilde makineye vermelerini sağlıyor. Bu, yürüyüş eğitimi için ilave fayda sağlıyor ve hastaların iyileşmeye başladıklarında, kendilerini gitgide daha fazla rehabilitasyona adamalarına imkan veriyor.

Ekso Bionics'in bu ürünü henüz yaygın tüketime açık değil; sadece kliniklerde ve rehabilitasyon pazarında satışa sunulmuş halde. Dahası, dış iskeletin kişisel bir hareket kazandırma aleti olarak kullanılabilmeden önce aşması gereken bazı engeller var; çünkü kullanılabilmesi için halen kişisel bir eğitmenin yardımı gerekiyor. Fakat Harding, bağımsız bir ürün haline getirmeye çalıştıklarını söylüyor: 

Reklamı Kapat

Düşme ve güvenlik üzerine yoğunlaşıyoruz. Düşme konusunda üç alana özellikle eğiliyoruz: düşmekten kaçınma, düşmeyi hafifletme ve düştükten sonra tekrar ayağa kalkma. Tabii ki en önemlisi düşmekten kaçınma ve şu anda bunun üzerinde birçok çalışmamız var. Acil durum manevraları veya denge teknikleri gibi teknolojiler üzerine çalışıyoruz.

Asla Pes Etmeyin!

Bu, 10 yaşındaki Cody McCasland. Kendisi, Sakral Agenez adı verilen ve doğuştan gelen bir hastalık nedeniyle bacakları olmayan bir çocuk. Ancak bu çocuk, aynı zamanda bir koşucu atlet ve aynı zamanda Engelli Atletler Federasyonu sözcüsü! Cody'nin yapabildikleri bununla da sınırlı değil: at biniyor, futbol oynuyor, cimnastik yapıyor, yüzüyor, golf oynuyor ve hatta pilotluk bile yapıyor! Bilimin ve azmin insana katabileceklerinin sınırı yok! O büyüdükçe, azmi de büyüyor. Bilim de, onun azmini tatmin edebilmek adına elinden geleni ardına koymuyor... 

Dolayısıyla bir dahaki sefere merdivenleri tırmanırken oflayıp pufladığınızda tekrar düşünün. Belki de zorlanıyor olmanız, daha da fazla denemeniz gerektiğini gösteriyordur!

Diğer Hayvanlarda Prostetik Uzuvlar

Bilim ve teknoloji sadece biz insanlar için var olan şeyler değildir. Bilim, Evren'i bir bütün olarak anlamamızı sağlayan, ona dair ilk defa güvenilir bilgiler edinmemizi sağlayan düşünme ve araştırma yöntemidir. Teknoloji ise, bilimden öğrendiklerimizi uygulayarak yaşam standartlarımızı yükseltmeye yarayan bir araçtır. Bu ikisi, iyi ellerde iyi, kötü ellerde kötü olabilir; buna şüphe yok. Ancak bilimin iyi olma potansiyelinin, kötü olma potansiyelinden ne kadar fazla olduğu da aşikar...

Naki'o

Naki'o isimli bu köpek sahibi tarafından terk edildi ve sonrasında geçirdiği günler sırasında bir çukura düştü. Düşmenin etkisiyle ayakları kırıldı ve kuyruk bölgesi soğuktan donarak işlevini yitirdi. Sonunda bulunduktan sonra veterinere getirildi ve buradaki duyarlı veteriner köpeği evine alma kararı aldı. Ameliyat masraflarını karşılayabilmek adına bir kampanya başlattı ve gerekli parayı topladı. Süreçte verdiği çabalar sırasında bir prostetik bacak üretici firması köpeğin 2 takma bacağını hediye etme kararı aldı. 

Science Is Awesome

Naki'o isimli bu köpeğe takılan biyonik bacaklar sayesinde artık diğer köpekler gibi koşabiliyor, zıplayabiliyor ve yüzebiliyor. 

Motala

Bu fotoğraf Tayland'dan. 50 yaşındaki fil dostumuz Motala, 1999 yılında Tayland-Myanmar sınırında gezinirken yanlışlıkla bir mayına bastıktan sonra sol ön bacağını yitirdi. Sahipleri Motala'nın bacağını kurtarabilmek için her şeyi yaptılar; ancak başarılı olamadılar.

Motala tam 7 sene boyunca yürümekte zorluk çekti ancak 2006 yılında ilk geçici takma bacağına, 2009 yılında ise ilk kalıcı takma bacağına kavuştu. Böylece artık eskisi gibi yürüyüp yaşantısını sürdürebiliyor.

Okundu Olarak İşaretle
Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • İnanılmaz 1
  • Tebrikler! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • A. Smellie. The £90,000 'Robolegs' That Got Me Out Of My Wheelchair: How One Woman Stood On Her Own Feet Nine Years After She Was Paralysed. (06 Ekim 2012). Alındığı Tarih: 21 Şubat 2020. Alındığı Yer: DailyMail | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 25/07/2021 10:38:32 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2097

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Size Özel
İçerikler
Instagram
Süpernova
Teori
Devir
Beyin
Savunma
Elektrokimya
Uçuş
Cinsiyet Araştırmaları
Biyocoğrafya
Sars-Cov-2 (Covid19 Koronavirüs Salgını)
Uzay Görevleri
Metal
Eşeyli Üreme
Müzik
Viral Enfeksiyon
Yas
Fosil
Modern
Maske Takmak
Yumurta
Biyoloji
Doğa Yasaları
Avcı
Oksijen
Besin Değeri
Daha Fazla İçerik Göster
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
Yazı Geçmişi
Okuma Geçmişi
Notlarım
İlerleme Durumunu Güncelle
Okudum
Sonra Oku
Not Ekle
Kaldığım Yeri İşaretle
Göz Attım

Evrim Ağacı tarafından otomatik olarak takip edilen işlemleri istediğin zaman durdurabilirsin.
[Site ayalarına git...]

Filtrele
Listele
Bu yazıdaki hareketlerin
Devamını Göster
Filtrele
Listele
Tüm Okuma Geçmişin
Devamını Göster
0/10000

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın