Stonehenge'in Sunak Taşı Gizemi: Devasa Taşı Buzullar mı Taşıdı?

Stonehenge'in en köklü gizemlerinden biri, Sunak Taşı'nın İskoçya'dan Güney İngiltere'ye uzanan 700 kilometrelik yolculuğu nasıl tamamladığıdır. Artık araştırmacılar, bu sorunun cevabının bir kısmını bulduklarını düşünüyorlar; görünüşe göre, taşın taşınmasına bir buzul yardım etmiş olabilir.

Anıtın merkezinde yer alan altı tonluk devasa kumtaşı levhasının, yaklaşık 5000 yıl önce Salisbury Ovası'na ulaştığı düşünülüyor. Önceki çalışmalar taşın kökenini Kuzeydoğu İskoçya'ya dayandırmıştı ancak böylesine devasa bir mesafeyi nasıl aştığı sorusu uzun süre cevapsız kalmıştı.

Eski buzul akıntılarını inceleyen Sheffield Hallam Üniversitesi ve Avustralya'daki Curtin Üniversitesinden bilim insanları, yeni bir teori öne sürüyorlar. Ekip, Sunak Taşı'nın Britanya'nın 33.000 ila 11.700 yıl önceki son buzul çağı sırasında, Kuzeydoğu İskoçya'daki Orcadian Havzası'ndan Dogger Bankası'na bir buzul tarafından taşındığına inanıyor.

Günümüzde Kuzey Denizi'nin suları altında kalan Dogger Bankası, bir zamanlar Britanya'yı Avrupa anakarasına bağlayan devasa bir tarih öncesi kara kütlesi olan Doggerland'in bir parçasını oluşturuyordu. Bu bölgede doğal bir büyük taş kaynağı bulunmadığından orada bulunan herhangi bir kaya parçasının buzullar tarafından taşınmış olması gerekiyor.

Journal of Quaternary Science dergisinde yayımlanan makalenin eş başyazarı olan ve Sheffield Hallam Üniversitesinde görev yapan Dr. Remy Veness, bulgularını şu sözlerle açıkladı:

Yakın zamanda Sunak Taşı'nın kökeninin Kuzeydoğu İskoçya olduğunu keşfettik ancak 700 kilometre uzaklıktaki Salisbury Ovası'na nasıl ulaştığı hâlâ geniş çapta tartışılan bir konu. Bu bulguların heyecan verici yanı, Doggerland halkının Sunak Taşı'na, onun Stonehenge'e dâhil edilmesinden çok daha önce kültürel bir anlam yüklediğine işaret edebilmesidir. Sunak Taşı, insanların taşı en az iki kez hareket ettirmeyi göze alacak kadar önemli olmalıydı, önce son buzul çağının sonunda onu yükselen deniz seviyeleri altında kalmaktan kurtarmak için ardından da Salisbury Ovası'ndaki son istirahatgâhına taşımak için.

Curtin Üniversitesi Dünya ve Gezegen Bilimleri Okulundan makalenin diğer eş başyazarı Dr. Anthony Clarke, bulguların buzulların Sunak Taşı'nı ancak Doggerland'e kadar taşıdığını ve Neolitik Dönem insanlarının taşı Stonehenge'e ulaştırmak için geri kalan yolu tamamladıklarını gösterdiğini belirtiyor. Modelleme sonuçları hakkında konuşan Dr. Clarke, durumu şöyle özetledi:

Modellemelerimiz, buzulların son Buzul Çağı sırasında kayaları yolun bir kısmında, potansiyel olarak Kuzey Denizi'ndeki Dogger Bankası'na kadar taşımış olabileceğini gösteriyor. Ancak bu taşıma Güney İngiltere'ye kadar uzanmıyor ki bu da taşın yüzlerce kilometre boyunca yine de insanlar tarafından taşınması gerektiği anlamına geliyor.

Çalışma, buzulların Sunak Taşı'nı güneye taşıdığına işaret etse de araştırmacılar taşı İskoçya'daki kaynağından doğrudan Stonehenge'e bağlayan hiçbir uygulanabilir buzul yolu bulamadılar. Bunun yerine ekip, Neolitik Dönem insanlarının taşı kara, kıyı ve nehir yollarından oluşan bir kombinasyon kullanarak aşamalar halinde taşıdıklarına inanıyor.

Ayrıca araştırmacılar, böylesine devasa bir kütleyi uzun mesafeler boyunca taşıma başarısının, Neolitik Dönem toplulukları arasında daha önce tam olarak anlaşılamamış düzeyde bir organizasyon ve işbirliğine işaret ettiğini de ekliyorlar. Bu zorlu sürecin gerekliliklerini vurgulayan Dr. Clarke, sözlerini şöyle tamamladı:

Bu boyuttaki bir taşı böylesine uzun bir mesafe boyunca taşımak, inanılmaz bir kararlılığın yanı sıra iyi bir planlama, koordinasyon ve coğrafyanın derinlemesine anlaşılmasını gerektirirdi.