Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
1
Puan Ver

Zekasal yada fiziksel üstünlüğümüzün bulunması başka canlıları öldürmekte hak sağlıyorsa insanın insana üstün geldiği durumlarda neden geçerli değil?

Her gün binlerce hatta milyonlarca canlı öldürüyoruz ve bunu yaparken sanıyorumki kimse diğer canlılarla aynı yerden geldiğimizi ve eşit yaşama hakkımız olduğunu düşünmüyordur. Peki bu durum insanın insana üstün geldiği durumlarda neden psikopatlık, bencillik yada empati yoksunluğu olarak görülüyor.

2
Anonim 1
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Merhabalar.

Sorduğunuz soruda hatalı bir varsayımınız var. Diğer canlıları öldürmemizin ya da kullanmamızın meşru olduğu söylendiği zaman, en azından konu hakkında biraz düşünmüş kişiler, bunu bizim diğer canlılardan daha üstün olmamıza bağlamazlar. Daha çok, bir canlının öldürülebilmesinin/kullanılabilmesinin meşruiyetinin belli özellikler açısından bir tür eşiği aşmaya bağlı olduğu iddia edilir. Bu eşiği aşan her türden varlık, bizden aşağı da olsa yukarı da olsa, asgari düzeyde haklara sahip görülür. Bu eşik ne olabilir? Belli türden hisli bir varlık olma -mesela acı çekebilme- ya da belli türden zihinsel yetilere -kendi varlığının farkında olmak gibi- asgari düzeyde sahip olma olabilir. Bunlar önerilmiş en popüler ahlaki statüye sahiplik şartlarından ikisidir. Bir varlığa ahlaki statü kazandıran belli türden nitelikler olduğu ve bu niteliklere sahip olmayan varlıkların ahlaki statü sahibi olmadığı iddia edilebilir kısaca. Dolayısıyla söz konusu asgari koşulların sağlanması durumunda bizden belli noktalarda aşağı olan varlıklara zarar veremez ve kullanamazdık diyebiliriz ahlaken. Diğer canlıların büyük bölümünün kullanılabilir olmasını ya da çeşitli amaçlarla öldürülebilmesini savunan kişiler de ahlaki statünün üstünlük/alçaklıkla değil, bahsettiğimiz türden minimum bir eşiğin aşılmasıyla ilgili olduğunu iddia ederek sorduğunuz soruya cevap verebilirler. Diğer canlıları kullanabilme/öldürebilme nedenimiz onlardan üstün olmamız değil, onların ahlaki statü sahipliği için gerekli minimum şartları karşılamıyor olmaları. Bu yaklaşım aynı zamanda insandan her açıdan üstün olan uzaylıların da Dünya'ya gelmeleri durumunda bizleri öldürmelerinin ve kullanmalarının ahlaken yanlış olduğunu iddia edebilmemizi sağlar.

Elbette ahlaki statü belirlemek için burada verdiğim koşulların doğru koşullar olmadığı, diğer canlıları kullanmaya/öldürmeye engel olacak türden daha mütevazı ahlaki statü koşulları kabul etmemiz gerektiği iddia edilebilir. Veganların yaptığı bu. Bu taleplerinde haklı olmaları da mümkün. Bu konuda burada bir şey söylemeyeceğim. Ama en azından diğer canlıların kullanılabilir/öldürülebilir olduğunu düşünen birinin sorunuza nasıl cevap verebileceğini göstermeye çalıştım.

Kabul Edilen Cevap
Puan Ver
3
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
3

Yukarıda beratın yazdıklarına katılmakla birlikte ufak bir ekleme yapsak daha da iyi olabilir. 

Hayvan haklarıyla ilgili yapılan tartışmalarda, hayvanların ahlaki statüye sahip olduğu kanısı etik çalışan felsefeciler arasında epey yaygın. Bunun başlıca sebeplerinden birisi, üstünlük durumuyla birlikte ahlaki durumları anlayamayan hayvanların, yine ahlaki durumları anlayamayabilen toplumlar içerisindeki zihinsel engelli bireyler ile aslında eş tutulabiliyor olması. Biz nasıl ki zihinsel engelli bireylerden hem 'üstün' hem de ahlaki durumları anlama ve bu durumlara katılma anlamında fail yetkisinde olsak da bu bireyleri ahlaki statü kapsamının dışına atamıyoruz. Atamadığımız için ve bilişsel kapasiteyle birlikte ahlaki edimlere katılma konusunda eş tutulacaklarından ötürü zihinsel engelli bireylere nasıl ahlaki olmayan davranışlarda bulunmamız doğru değilse, aynısı bizden aşağıda görülen pek çok hayvan türü için de geçerli olacaktır. Literatürde marjinal durumdan argüman  olarak yer alan bu savunuya belirli itirazlar gelse de, gelen itirazlara getirilen karşı itirazlar oldukça yeterli gözüküyor.

Puan Ver
1
Puan Ver
Teşekkür
Paylaş
1
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Evrime inanmak diye bir şey yoktur; evrim bir gerçektir. Bir inanç meselesi değildir. Güneşi balçıkla sıvayamazsınız. Evrim vardır ve kim ne derse desin bu gerçek ortadadır.”
Aziz Sancar