Evrim Ağacı Soru & Cevap
Reklamı Kapat
Puan Ver
1
Puan Ver

Zamanın fiziki karşılığı nedir?

Zamanın yavaşlaması ve hızlanmasının deneylerle ispatlandığı söyleniyor. Soyut bir kavram değilse fiziki olarak nedir, hızlanıp yavaşlaması nasıl belirleniyor? Atomik saat deneylerinde hızın ve kütle çekiminin yarattığı değişim saatin işleyişini bozmuş olmuyor mu? Saat deneyinin detayları nelerdir?

2
Teşekkür (1)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
2 Cevap

Zamamın fiziki karşılığı değişimin hızıdır. Bu anlamda zamanın yavaşlaması ve hızlanmasının deneylerle ispatlanmış olması, deneylerle, aynı miktardaki bir değişimin kimi yerlerde/koşullarda tamamlanmış iken kimi yerlerde/koşullarda tamamlanmamış olmasının gösterilmesi anlamındadır.

Saati tamamen unutarak zamanı kavramaya çalışabilirsiniz, ki saat dediğimiz sistemin çok da bir espirisi yok zamanı kavramak adına, saat olmasa da değişimler var, yani zaman var. Saat sadece bu değişimlerin ne kadar hızlı olduğunu ölçmenin bir aracı. Her ölçüm bir kıyaslamadır ve her ölçüm cihazı gibi saatin de sağlaması gereken bazı özellikler vardır, bu özellikleri sağlayan her şeyi saat olarak kullanabiliriz. Örneğin eskiden kullanılan sarkaçlı saatleri düşünelim. Bu sistem basit harmonik hareket yapan bir sarkacın varlığına dayanıyor. Sarkacın peryodu (bir uçtan diğerine gidip gelme süresi) , sarkacın uzunluğuna ve yerçekimi ivmesinin değerine bağlı. Yani yerçekimi ivmesinin aynı olduğu yerlerde aynı uzunluktaki sarkaca sahip iki saati rahatlıkla zaman ölçme ve ölçüm sonuçlarını kıyaslamak için kullanabilirsiniz. Örneğin bir topun yerde belirli bir kuvvetle itilmesi ve 2 metre uzaktaki duvara çarpması örneğini düşünelim. Bunun için geçen zamanı sarkaçlı saatle ölçebilir sonucu sarkacın 10 kez gidip gelmesi şeklinde ifade edebilirsiniz. Yaptığınız şey şudur: topa kuvvet uyguladığınız anda saatin sarkacını belirli bir yerden serbest bırakırsınız. Sarkacın gidip gelişlerini sayarsınız ve top duvara çarptığında saymayı bitirir, sayıyı söylersiniz. Burada iki değişim var, topun hareketi (ölçülen) ve saat sarkacının gidip gelmesi (ölçen). Bu iki değişimi kıyaslıyorsunuz hepsi bu! Ölçüm sonuçlarının kıyaslanabilir olması için farklı saatlerin değişim hızlarının (sarkaçlarının gidip gelme zamanlarının) aynı olması, yani standart olması gerekir. Bu yolla dünyanın neresinde olursanız olun aynı olaya dair ölçüm sonuçlarınızı ifade edebilir ve gönül rahatlığı ile kıyaslayabilirsiniz. Ama bu örnekte durum biraz farklı, örneğin ayda ölçüm yapsaydınız belirli bir olay için farklı bir sonuç bulacaktınız, çünkü ayda yer çekimi ivmesi dünyadakinden farklı. Hatta aynı saati dünya üzerinde farklı bir bölgede de kullansanız farklı sonuç elde ederdiniz, çünkü yerçekimi ivmesi dünya üzerindeki her noktada da aynı değil. İşte o zaman sarkaçlı saat ideal bir ölçüm aracı olmuyor. Bunun yerine kuartz kristalinin titreşimini temel alan daha gelişmiş bir saate geçiş yapabilirsiniz. Bu da yetmezse atom saatlerine ilerleyebilirsiniz. Saatler geliştikçe sıcaklık, yerçekimi, nem vb. den etkilenme durumları da devre dışı kalıyor.

Atomik saat deneylerinde hızın ve kütle çekiminin yarattığı değişim saatin işleyişini bozmuş olmuyor, sadece saat değil tüm değişimlerin, dışarıdan bakan gözlemci için daha yavaş gerçekleşmesi durumunu yaratıyor. Birbirine göre hareketli iki sistemdeki ölçüm sonuçlarını birbirine dönüştüren dönüşümler Lorentz dönüşümleridir, bu dönüşümlere göre uzunluk ve zaman ölçüm sonuçları birbirine dönüştürülebilir. Özel görecelikteki tüm mesele işte bu dönüşümler. Özel görecelikten önce Galileo dönüşümlerinde zamanın dönüşümü diye bir şey yoktu. Zamanın dönüşümünün matematiksel açıklamasını kaynaklardaki soru cevabında bulabilirsiniz.

Puan Ver
3
Puan Ver
Teşekkür (3)
Paylaş
3

Kaynaklar

  • Yazar Yok. Lorentz Dönüşümleri. (06 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 06 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı
  • Yazar Yok. Evrim Ağacı Soru Cevap - Hız Zaman Ilişkisinin T=T0/(Sqrt(1-V^2/C^2)) Olduğunu Kanıtlayabilir Misiniz? . (06 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 06 Ağustos 2020. Alındığı Yer: Bağlantı | Arşiv Bağlantısı

Baştan söyleyeyim bu tam bir cevap olmayacak ama neyse. Senin söylediğin bozulma normal bir saat kullanılırsa oluyor galiba. Zaten bundan dolayı atom saati kullanılıyor. Normal saat %100 doğru göstermiyor ama atom saati 3 milyon yılda bile sadece 1 saniye hata yapıyor. Bunun bile olma ihtimali % 22,522 'dır. İşte bundan dolayı atom saati tercih edilmektedir. Yanlış bilgi verdiysem özür dilerim.

Puan Ver
1
Puan Ver
Teşekkür (1)
Paylaş
1

Kaynaklar

Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilim ülke tanımaz; çünkü bilgi tüm insanlığa aittir ve meşalesi tüm Dünya'yı aydınlatır.”
Louis Pasteur