Zaman değişkeninin var olmadığı Wheeler-DeWitt kuantum evren modelinde, dinamik değişimler ve matematiksel ilişkiler nasıl tanımlanır?

Wheeler-DeWitt modelinde dinamik değişimler, alışılagelmiş mutlak bir zaman parametresi üzerinden değil, Süperuzay (Superspace) adını verdiğimiz sonsuz boyutlu konfigürasyon alanı üzerindeki olasılık genlikleriyle tanımlanır. Bu modelde evrenin toplam Hamiltonian operatörü sıfıra eşittir:

​Ĥ|Ψ⟩ = 0

​Bu denklem, evrenin toplam dalga fonksiyonunun dışsal bir zamana göre evrilmediğini, yani aslında "donmuş" bir yapıda olduğunu gösterir. Matematiksel ilişkiler ise bu durağanlık içinde "İlişkisel Dinamikler" (Relational Dynamics) ilkesiyle kurulur. Yani "t anında ne oldu?" sorusu yerine, evrenin metrik tensörü (h_ij) ile madde alanları (φ) arasındaki korelasyonlar incelenir.

​Sistemdeki dinamik akışı tanımlayabilmek için evrenin içindeki fiziksel bir değişkeni (örneğin evrenin ölçek faktörü "a" veya bir skaler alan "χ") "referans saat" olarak atarız. Bu durumda matematiksel ilişkiler artık zamanın bir fonksiyonu değil, bu referans değişkenin bir fonksiyonu haline gelir. Dinamik yapı; "zaman geçtikçe A değişir" yerine, "Referans kabul edilen X değişkeni x1 değerinden x2 değerine ulaştığında, Y değişkeni bu değişime nasıl bir korelasyon gösterir?" mantığıyla formüle edilir.