Yakın bir gelecekte tek bir teleskopla veya gözlemeviyle galaksimizin merkezindeki Sagittarius A'yı ve dahasını görmek mümkün olabilir mi?

Galaksimizin merkezindeki Sagittarius A'yı, tek bir teleskopla bakıp da "Hah, işte kara deliğin kendisi!" diye görebilmek, günümüz teknolojisiyle neredeyse masalsı bir sahne olurdu. Tıpkı kocaman bir stadyumun ortasında cep telefonunun minicik feneriyle etrafı aydınlatmaya çalışmaya benziyor—elimizdeki ışık kaynağı güçlü olsa da (yani teleskop büyük olsa da), stadyumun tamamını net seçemiyoruz. Bunun en temel sebebi, karşımızda muazzam bir mesafe ve ışığı kısıtlayan toz bulutları olması. Mesela bir sisli havada farların dahi net bir görüntü sunmaması gibi, toz yığınları ve mesafeler de uzayın "sis perdesi" olarak işlev görüyor.

Bir de işin matematiksel boyutu var. Teleskopların açısal çözünürlüğü (yani ne kadar detay görebildiği) genelde Rayleigh kriteriyle açıklanıyor: . Burada gözlemleyebileceğiniz en küçük açısal ayrım, gözlem frekansındaki dalga boyu, ise teleskopun çapı. Bu formülün meali ise, olabildiğince küçük elde etmek için teleskopu devasa yapmak gerek. Ancak bahsettiğimiz ölçeklerde (mikroarksaniye düzeyinde çözünürlük) o kadar büyük bir teleskop inşa etmek pratikte imkânsıza yakın. Tıpkı dünyanın tamamını bir mercek olarak kullanmaya çalışmak gibi—ki Event Horizon Telescope bu fikri, dünya üzerindeki farklı teleskopları birleştirerek kısmen hayata geçiriyor.

Gelecekte, "Next Generation Event Horizon Telescope" (ngEHT) gibi projeler, daha fazla anten ve yüksek frekansta gözlem imkânlarıyla daha net görüntüler sağlayabilir. Fakat yine de, tek bir dev teleskopa güvenmek yerine, "orkestra" benzeri bir düzenekle çok sayıda teleskopu senkronize etmek şart olacak. Çünkü gökyüzündeki detaylar, bir enstrümanın solo performansından çok, birçok enstrümanın birlikte çaldığı senfonik bir eserin parçası gibi. Yani büyük bir konser tadında, koro halinde bakmadığımız sürece kara deliğin çevresindeki o eşsiz detayları yakalamamız güç.

Yakında tek bir teleskop veya gözlemeviyle Sgr A'yı ve etrafındaki merak uyandıran tüm sırları bütünüyle "elimizle koymuş gibi" bulmak pek olası görünmüyor. Bunun için hâlâ çeşitli gözlemevlerinin omuz omuza verip kolektif bir algı oluşturması gerekiyor.

Interferometri nedir diye sorarsanız, "Tüm arkadaşlarını toplayıp dedektifçilik oynamak" diyebilirim 😂