Nöbetin sabaha karşı dördünde, "Benim çocuk yanlışlıkla deterjan yutmuş, bağırsakları temizlenir mi?" diye gelen teyzeye laf anlatmaktan beynim sulanmış olabilir ama kimya kimyadır. Sülfonik asit veya deterjan endüstrisindeki yaygın adıyla doğrusal alkilbenzen sülfonat (LAS), o kiri ve yağı söküp atma işinin arka plandaki asıl amelesidir.

Bir molekül düşünün, iki zıt karakteri aynı bünyede barındırıyor. Aynen gündüzleri melek gibi görünüp gece nöbetinde reçetesiz antibiyotik diye tutturan hastalarımız gibi... Sülfonik asit molekülünün bir ucu suyu delicesine sever (hidrofilik), diğer ucu ise sudan nefret eder ama yağa ve kire bayılır (hidrofobik).

Siz o deterjanı sıktığınızda tam olarak şu olaylar zinciri başlar:

• O hidrofobik uzun karbon zinciri, sudan kaçmak için gidip doğrudan tabaktaki veya kumaştaki yağ tabakasına saplanır.
• Suyu seven hidrofilik sülfonat ucu ise dışarıda, su moleküllerine tutunarak kalır.
• Sonuçta milyonlarca molekül o yağ damlasının etrafını çepeçevre sararak bir küre, yani misel oluşturur.

Suyun içine hapsolmuş bu yağ damlacıkları artık yüzeye tutunamaz ve durulama suyuyla beraber akıp gider. Üstelik sülfonik asit bazlı yüzey aktif maddeler, klasik sabunların aksine sert sulardaki kalsiyum ve magnezyum iyonlarıyla reaksiyona girip çökelti oluşturmaz. Yani sabunun nazlandığı kireçli sularda sülfonik asit işini tıkır tıkır yapar.

Tabii deterjanın midedeki yağı çözerken mide mukozasını da delip geçeceğini anlatıp hastayı apar topar acile yönlendirmek zorunda kalmak da mesleğin acı bir cilvesi. Kimyasalın yeri lavabodur, mide değil.