Kısa vadede denenmiş ve başarılı yöntemler vergileri basıp dışarıdan lüks alışını sıfırlamak (lüks deyince sadece altın elmas anlaşılmasın ÖTV'nin içine aldığı aşağı yukarı tüm ürünlerden bahsediyorum ve evet yeni araba lüks tanımı içerisinde, ÖTV 3 katına çıkarılsa o bile olur), Türk lirasının değerini daha da azaltmak yurtdışı ile bozulan bağları yeniden kuvvetlendirip her pazara girmeyi denemek.

Uzun vadede eğitimden ve sanayi yatırımlarından başka bir şey göremiyorum. Eğitim konusunda çağın gerektirdiği insan becerilerinin tespit edilmesi ve eğitlecek kişilerin bu becerileri kazanmasının sağlanması.

Sanayi alanında uzay madenciliği, füzyon ,nanoteknoloji, quantum demek isterdim ama gerçekçi değil özellikle ilk ikisi hele uzay madenciliğini 2200 de anca görürürüz yada görürler neyse asıl yatırım yapılması gereken konu geri dönüşüm o işte affedersin hayvan gibi para var ve o işi çevreye zarar vermeden karlı ve organize bir şekilde yapmayı başaran insanlar zengin değil zep zengin olacaklar. Diğeri tekstil pamuklu tekstil değil pamuk üretimi bir yerde artık duracak çünkü dünya pamuğu daha fazla kaldıramaz dünyanın ağzına etti pamuk tarımı hemen alternatifi bulunmalı. Bunu bulan yine tonla parayı götürecek. Güneş enerjisi filen falan neyse işte uzun lafın kısası temel ihtiyaçlara yönelik daha az dünyayı yoran daha akıllı ve karlı çözümler üzerine çok ciddi bütçeler ayrılmalı ve bu iş ciddiye alınmalı buna sadece çevreci bir kampanya gözüyle bakılmaması lazım orada yüz milyonlarca insanı ihya edecek iş ve para var ve gelecek var. Önümüzdeki nereden baksan 500 yılı bu gezegende geçireceğiz bunu düşünerek hareket etmek önemli.

Türkiyemizde 60 bin fabrika var. Ülkemiz üretiyor ve sanayileşmiş bir durumda. Yalnız ülkemiz sanayi devrimini kaçırarak sanayileştiği için nitelikli bir nicelik zihniyeti biraz eksik. Aynı zamanda ülkemiz bir imparatorluk bakiyesi; yani yüzyıllardır milletiyle ve siyasi cereyanıyla dinamik bir güç merkezi idi. 1923 yılında tarihi şartların zorlaması üzerine Cumhuriyet rejimine Gazi Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşları tarafından geçiş sağlandı. Sert bir geçişti ve Batı medeniyetinin '' ulus devleti'' toplumlarına geçiş amacı güdüyordu. Bugün Cumhuriyetimizin yüzüncü yılında İmparatorluktan ulus devlete geçiş sürecinin tam verimli olamadığını gözlemleyebiliyoruz. Bunun en büyük ispatlarından birisi sorunuzda irdelediğiniz '' mülteci''-kaçak göçmen sorunu. Bu sorun 100 yıl içerisinde bir vatandaşlık hukukunun hala bu topraklarda tam oturamadığını gösteriyor. Aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti bürokrasisi temel iskeleti imparatorluktan kalma sağlam bir yapı ancak Anadolu'nun kılcal damarlarına inmek konusunda bir felsefeye sahip değil. Bu tespitler bağlamında karşımızda şu durumlar var: Potansiyeli çok yüksek, dinamik, üreten, çalışkan bir millet var. Elimizde imparatorluk bakiyesi bir millet-devlet var, bu yapı aynı zamanda yarı başarılı bir şekilde ulus devlete evrilmiş vaziyette. Aynı zamanda sanayi devrimini kaçırarak sanayileştiğimiz için üretimde sanayi devrimi zihniyeti tam oturmamış vaziyette. Yine de bunlar ışığında Daron Acemoğlu'nun '' Ulusların Düşüşü'' kitabında değindiği '' verimli döngü'' Türkiyemiz için işleyebilir diye düşünülebilir. '' Verimli döngü'' güçlü merkezi bürokrasi aygıtı ile demokrasi ve kapsayıcılığın ortaklığıyla kalkınma hamlesini başaran ülkeleri irdelemek için kitapta kullanılan terimdir. Türkiyemizde sağlam bir bürokrasi aygıtı mevcuttur. Bürokrasi aygıtını demokratik ve kapsayıcı bir süreç bağlamında daha verimli hale getirmek atılması gereken adımlardan birisidir. Bu şekilde imparatorluktan ulus devlete geçiş aşaması, daha sağlam temellere oturtularak '' verimli bir ulus devlete'' geçiş süreci tamamlanabilir. Bununla birlikte kapsayıcılık ve demokrasi ile bu dinamik millet ve verimli bir ulus devlet kalkınma hamlesini gerçekleştirebilecektir. Sanayi devrimi artık yerini endüstri 4.0'a sanayi devrimi zihniyeti ise yerini toplum 5.0'a bırakmaktadır. Bu bağlamda demokrasi ve kapsayıcılık düsturları temelinde, verimli ulus devlet aygıtı kurularak sanayi devrimi zihniyeti ve artık yavaş yavaş onun yerin alan toplum 5.0 zihniyetini yakalamamız; kalkınma ve refahımızın anahtarıdır diye düşünüyorum...