Kuantum tünellemesi, mikro evrendeki bir parçacığın, normal şartlarda aşmaya kinetik enerjisinin yetmediği bir potansiyel enerji bariyerinin içinden doğrudan geçerek diğer tarafta belirmesidir. Klasik fiziğin kesin ve katı sınırlarına kıyasla kuantum dünyasının olasılık temelli yapısının en şaşırtıcı sonuçlarından biridir.
Gündelik hayatta bir tepeye doğru yuvarladığınız futbol topunun tepeyi aşacak hızı yoksa, bir noktada durur ve gerisin geri döner. Salonda duvara doğru fırlattığınız bir tenis topunun da duvarı delip komşunun salonuna düşmesini beklemezsiniz, ki komşularla huzuru korumak adına bu kuralın bozulmaması harika bir şeydir. Ancak atom altı ölçeğe indiğimizde parçacıklar sadece sert bilyeler gibi değil, aynı zamanda dalga gibi davranır. Bir elektronun nerede olduğunu tek bir nokta olarak değil, uzaya yayılan bir dalga fonksiyonu ile tarif ederiz.
Bu olasılık dalgası bir enerji bariyerine çarptığında aniden sıfırlanmaz. Bariyerin içine sızar, genliği hızla sönümlense bile engel yeterince inceyse diğer tarafa küçük bir dalga parçası sızmayı başarır. Bu durum, parçacığın engelin ardında gözlemlenme olasılığının sıfır olmadığı anlamına gelir. Parçacık duvarı fiziksel olarak delmez veya üzerinden zıplamaz, tamamen dalga doğasının matematiği gereği engelin öte yanında varlık gösterir.
Kitabınızdaki kurguyu bilimsel temellere oturturken işinize yarayabilecek birkaç temel noktayı şöyle özetleyebiliriz:
- Makro ve mikro farkı: Güneş'in parlamasını sağlayan nükleer füzyon, radyoaktif alfa bozunması ve bilgisayarlarımızdaki flaş bellekler kuantum tünellemesi sayesinde çalışır. Fakat trilyonlarca atomdan oluşan bir insanın veya bir uzay aracının bir duvarın içinden tünelleme olasılığı, evrenin yaşından çok daha uzun bir süre beklemeyi gerektirecek kadar sıfıra yakındır.
- Enerji korunumu: Parçacık tünelleme sırasında fazladan enerji kazanmaz veya kaybetmez. Bariyerin ardına geçtiğinde geliş enerjisi neyse aynen korunur.
- Zaman ve belirsizlik: Heisenberg belirsizlik ilkesi uyarınca, çok kısa zaman aralıklarında enerji seviyelerinde belirsizlikler yaşanabilir ve bu da mikroskobik ölçekte klasik fiziğin aşılmaz dediği sınırların geçilmesine olanak tanır.
Eğer bilim kurgu hikayenizde tünellemeyi büyük nesnelere uyarlamak isterseniz, maddelerin de Broglie dalga boyunu yapay bir alanla makro boyutlara genişleten veya bariyerin potansiyelini dalga fonksiyonuyla rezonansa sokan kurgusal bir mekanizma tasarlamak mantıklı bir zemin sunabilir.
Kaynaklar
-
Mohsen Razavy. Quantum Theory Of Tunneling. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Alexander M Gabovich vd.. Tunneling As A Marker Of Quantum Mechanics (Review Article). Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı