Aslında ''ilk din'' yahudilik değildi. Doğuda 2500 yıl önce Buddha, Lao Tzu, Konfüçyus gibi önderlerin kurduğu dinler; Şamanizm ve birçok eski bildiğimiz ya da bilmediğimiz din vardır. İnsanlığın çok eski zamanlarından beri dinleri var, örneğin mağaralarda yaşarken de insanlar belli şeylere inanıyordu çünkü insanlık anlayamadığı, bilmediği şeyleri açıklamak için dinleri kullanıyordu ve bu şu anda da böyle. Bence ahlak ve din ilişkisini anlamak ya da sorgulamak istiyorsak toplumlarımıza bakmalıyız. Kendini çok inançlı olarak tanımlayan insanların içinde de iyiler olduğu gibi ahlaksızlar var. Kendini dinsiz olarak tanımlayanlar için de bu durum böyle. Yani bence din ahlakı beraberinde getirmemekte. Ki her şeyden önce ahlakın, iyinin ne olduğunu sorgulamalıyız. Kimilerine göre ahlakı erdem doğurur, kimilerine göre ahlak inancın yolunda gitmektir. Bir siyasi görüştekiler diğerlerin ahlaksız diyebilir, başka bir siyasi görüştekiler de diğerlerine. Yani ahlakın tanımı ve sınırları tam belirlenmemiştir ama bence ahlak, bir arada yaşan toplumları düzende tutun bir olgudur. Yani bana göre ahlak insanlık topluluk halinde yaşamaya başladığından beri var.

Sonuç olarak: Bence din ile ahlak kuraları ya da iyi insan olmak arasında bir bağ yok. Hatta bazen dinler insanlara yanlış ahlak doktrinleri verebiliyor. Ahlak insanların bir arada yaşaması ile ilgili bir şey bence ve ahlak kuralları çok eski insan topluluklarınan beri var bence.

Konuya gerekli cevabı Ömer Şerif Ünlü vermiş. Ben sorudaki bir hatayı düzeltmek istiyorum. İlk din Yahudilik değildi. İlk İbrahimi monoteist din Yahudilik denebilir ki o zaman ortaya çıkan Yahudilikle şu anki arasında da ciddi bir fark var.

Fakat daha genele dokunmak gerekirse de İbrahimi monoteist dinlerden birkaç bin sene önce bile erken dönem Hinduizmi ve Şintoizmi (bugün hala uzantıları yaşayan dinler) vardı; dönemin Antik Mısır ve Anadolu ile Mezopotamya dinleri (bugün artık yoklar) de vardı.