Sorulara Dön
0
Fizik & Kuantum

Evrenin sonu olarak bildiğimiz yer aslında sadece bir farklı basınç alanından ibaret olabilir mi?

Uzayın süper sıvı olduğuna dair bazı iddialar var eğer bu doğruysa bernoulli ilkesine göre konuşabilir miyiz? Evren genişliyorsa evrenin sonunda basıncı daha az bir ortam olmalı burası bizim evren diye tanımladığımız yerden farklı bir yer olmak zorunda mı eğer bernoulli ilkesine göre düşünürsek evrenin dışında düşük basınçlı bir alanın oluşması daha hızlı olmasından dolayı olabilir mi? Farkındayım sorum tamamen varsayımlar üzerinden gidiyor yanlışlarımı düzeltebilirseniz çok sevinirim

1
Teşekkür (1)
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Bu sorunun çıkış noktası, benim sıklıkla karşı çıktığımı görebileceğiniz fazla basite indirgenmiş popüler bilim anlatımı. Aslında bu soruyu sormanız, bu tür anlatıların ne kadar hatalı olabileceğinin de bir kanıtı. Fazla kafanızı karıştırmadan ne olduğunu toparlamaya çalışayım.

İşin bilimsel arka planı temelde, bazı şeyleri akışkanlara benzetmemizden kaynaklanıyor. Bu durum öyle keyfi olarak ortaya çıkmıyor elbette. Bazı gözlemlerde, eğer bir şeyin akışkan gibi davrandığını görüyorsak, aklımıza gelen ilk şey, bunu bir akışkan modellemesi ile ifade etmeye çalışmak oluyor. Bu başarılı da olabilir, başarısız da olabilir. Fakat başarılı olsa bile, tam anlamıyla bir akışkan olacağı anlamına gelmez. Çünkü işin fiziği çok farklılaşıyor. O halde ne denmek isteniyor?

Bunun belirgin bir örneği parçacıkların kuantum fiziğindeki davranışını ifade ederken kullandığımız dalga ifadesidir. Kuantumun kuruluşunda fotonların dalgalar gibi hareket ettiği keşfedildi. Peki bu ne demek? Daha öncesinde su yüzeyindeki bir dalganın, gerilen yayda ilerleyen bir dalganın ne olduğunu biliyorduk ve bunu matematiksel olarak modellemiştik. Çift yarık deneyini su dalgalarıyla yaptığımızda oluşan girişim desenleri, fotonlarda da ortaya çıkıyordu. Dolayısıyla bu benzerlikten yola çıkarak, fotonlara matematiksel olarak bu dalga modelini uyguladık. Daha sonra fotonların aynı zamanda parçacık gibi de davrandığı ortaya çıktı. Demek ki tam anlamıyla fotonlar aslında bir dalga değildi. Ama matematiksel olarak dalga gibi ifade ettiğimizde bazı şeyleri iyi açıklıyordu. Lakin bu onun gerçek doğası değil. O ne dalga ne de parçacık, ya da her ikisi birden! Ama farklı bir şey.

Bu tür popüler bilim paylaşımlarının ardında anlatılmak istenilen olay da benzer bir sürece dayanıyor. Spesifik olarak olayı bilmesem de fizikte bunu hep yaptığımız için öyle olduğunu tahmin ediyorum. Bunları genellikle yabancı popüler bilim kaynaklarında görüyoruz. Herkes anlasın diye çok sıradan bir dile indirgeniyor, öyle ki konunun uzmanı bile ne denmek istediğini doğru düzgün anlayamıyor.

Haliyle aklınıza böyle sorular gelmesi çok doğal. Lakin bir şeyi tam anlamıyla anlamadan, sağlıklı bir çıkarım yapamayacağımızı bilmek gerek. Örneğin ben bu fikre çok kolay bir şekilde karşı çıkmak için tek bir şey söyleyebilirim: Bernoulli ilkesi relativistik olarak invaryant değildir. Yani bu ölçekte bir davranışı açıklayamayız. Keza bir diğer problem de evrenin dışı diye bir tanımın söz konusu olmaması. Örnekler çoğaltılabilir.

Özellikle karanlık enerji ile ilgili kozmolojik modellemeler yaparken akışkanlar dinamiğindeki bazı denklemleri kullanıyoruz, çünkü davranışlar benziyor (dalga örneğindeki gibi). Fakat yine aynı örnekte olduğu gibi, aynı şey oldukları ve bunlar gerçekmiş gibi kabul edilip her şeye uygulanabilir olduklarını düşünmek doğru bir yaklaşım değil. Matematiksel ve fiziksel olarak göstermek gerekir ki genelde bu tutmaz.

Tam olarak bu nedenle fizik, sözel olarak yapılamaz. Her ne kadar "öyleyse, şu şöyle olduğunda şöyle olur" mantıklı olarak kurulabilse de, fiziksel bir gerçeklik ifade etmek zorunda değil. Evrendeki olayların nasıl yürüdüğünü anlamak için işin matematiğine, fiziğine bakmamız gerekiyor.

4
Teşekkür (3)
Paylaş
4
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın