Burun tıkanıklığı çoğu zaman burnun içinde bir şeyin fiziksel olarak yolu kapatmasından değil, mukozadaki damarların şişmesinden ve mukus artışından kaynaklanır. Yani bir hastalık belirtisinden çok, bir savunma tepkisinin yan etkisidir. Tıkanıklığın kendi başına evrimsel bir "amacı" olduğunu gösteren sağlam bir kanıt yok, bu kısmı baştan açık söyleyeyim.
Mekanizma. Burun boşluğunun içini kaplayan mukoza, özellikle alt konkalarda (turbinatlarda), çok zengin bir damar ağı ve geniş venöz kavitelerle donanmıştır. Bir virüs, alerjen ya da tahriş edici madde geldiğinde histamin gibi aracılar salgılanır, damarlar genişler, dokuya sıvı sızar ve mukoza şişer. Hava yolu daralır, mukus üretimi de artar. Burun tıkanıklığı hissi, hava akışındaki gerçek azalmadan çok, burun içindeki sinirlerin ve ısı reseptörlerinin hava akışını nasıl algıladığıyla da ilgilidir (Hsu ve ark., 2018; Kütük ve ark., 2021).
Ne işe yarıyor olabilir. Şişmiş mukoza, enfeksiyon sırasında bağışıklık hücrelerinin ve sıvının bölgeye taşınmasının doğal sonucudur. Tıkanıklık, solunan havanın burunda daha uzun kalmasına ve mukozayla daha çok temas etmesine yol açabilir, ama bunun enfeksiyonla savaşta net bir yarar sağladığı gösterilmedi. Bunu "işe yarıyor" diye değil, "işe yarıyor olabilir ama kanıtı zayıf" diye okumak gerekir.
Evrimsel boyut. Burnun normal işlevi havayı ısıtmak, nemlendirmek ve süzmektir. Konkaların damar yapısı bu işi görür, tıkanıklık bu sistemin aşırı tepki vermesinin bedeli gibi durur. Ayrıca burun döngüsü adı verilen bir olgu vardır: sağlıklı insanlarda bile iki burun deliği saatler içinde dönüşümlü olarak hafifçe tıkanıp açılır. İnsanlarda yüz kısalmış ve burun boşluğu daralmıştır, bu da küçük bir şişmenin bile hava akışını belirgin biçimde etkilemesine yol açar. Ama bu daralmanın tıkanıklığı doğrudan "şunun için evrimleşti" diye açıkladığını söylemek mümkün değil, bunlar makul ama test edilmesi zor yorumlardır.
Yetişkin nüfusun yaklaşık üçte birinde burun tıkanıklığı yakınması görülür. Nedenleri arasında alerjik ve enfeksiyöz rinit kadar septum eğriliği ve konka büyümesi gibi yapısal sorunlar da vardır, bu yüzden uzun süren tıkanıklığın altında ne yattığına bir hekimin bakması gerekir (Valero ve ark., 2018).
Kaynaklar
-
David W. Hsu vd.. Anatomy And Physiology Of Nasal Obstruction. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Antonio Valero vd.. Position Paper On Nasal Obstruction: Evaluation And Treatment. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı
-
Sinem Gökçe Kütük vd.. Nasal Obstruction In Childhood. Alındığı Yer:
| Arşiv Bağlantısı