Böceklerin evrimi, başlangıç noktaları ve bilinen ilk böcek türü nedir?

Öncelikle şunu netleştirelim, ben bir entomolog veya evrimsel biyolog değilim. Asıl işim popüler bilim çevirmenliği. Anadolu Üniversitesi İngilizce Mütercim Tercümanlık bölümünden mezun olduğumdan beri uzay, teknoloji ve evrim metinleriyle boğuşuyorum. Dolayısıyla işin laboratuvar kısmı beni aşar ama yıllardır dilimize kazandırdığım o devasa makalelerin bana öğrettiklerinden yola çıkarak böceklerin kökenini kendi penceremden özetleyebilirim.

Geçenlerde bilgisayar başında kahvemi yudumlarken, tam da bu konuyla ilgili eski bir Türkçe makaleyi referans almam gerekti. Metinde Pancrustacea ve Hexapoda terimleri öylesine çorba edilmişti ki, yarım saat ekrana bakıp "bunu böyle çevirenin..." diye başlayan o malum sitemkâr cümlelerimden birini kurdum. Evrim terminolojisinde netlik hayati önem taşır. Böcekler, aslında denizlerde yaşayan kabuklu atalarından, bilimsel adıyla Pancrustacea kladından, evrilerek karaya ve tatlı sulara uyum sağlamış canlılardır.

Zaman çizelgesine bakarsak, bu karaya çıkış süreci günümüzden yaklaşık 480 ila 400 milyon yıl önce, Ordovisiyen ile Erken Devoniyen dönemleri arasında gerçekleşiyor. Çevirdiğim sayısız Nature makalesine ve güncel verilere göre, bilinen en eski böcek fosili unvanı Rhyniognatha hirsti adlı bir türe ait. Kendisi yaklaşık 400 milyon yaşında.

Bu fosilin bilim dünyasındaki serüveni de epey ilginçtir. İskoçya'da 1919 yılında bulunuyor ancak böcek olduğu tam anlaşılamadığı için Londra'daki Doğa Tarihi Müzesi'nin çekmecelerinde seksen yıl boyunca resmen unutuluyor. 2004 yılında araştırmacılar modern mikroskoplarla bu kalıntıları, ki o koca fosil dediğimiz şey aslında minicik bir çene parçasından ibaret, tekrar incelediklerinde bunun tartışmasız gerçek bir böcek çenesi olduğunu fark ediyorlar.

Elbette bilim dünyasında kesinlikle ilk böcek budur ve öncesi yoktur gibi bir iddiada bulunmak pek mümkün değil. Şu anki eldeki veriler sadece bulabildiğimiz en eski kalıntının bu olduğunu söylüyor. Her an yeni bir kazıda 450 milyon yıllık başka bir fosil bulunup bütün ders kitaplarını ve dolayısıyla benim ileride çevireceğim yeni makalelerin terminolojisini bir gecede değiştirebilir.