Birşey merak ettiğinizde o seyi ChatGPT/Gemini gibi yapay zekalara mı, Google'a mı yoksa buraya mı soracagınıza nasıl karar veriyorsunuz?

Güzel bir soru, şöyle düşünebiliriz.

Google ya da başka arama motorları, bir şeyin var olduğunu bildiğimizde ve o şeye ulaşmak istediğimizde işe yarıyor. Yani x nedir? gibi kavramsal bir sorudan çok, x nerede, nasıl ulaşırım, hangi kaynakta geçiyor? türü sorular için daha uygun. Örneğin bir kavramın tanımını öğrenmekten ziyade o kavramın geçtiği akademik makaleyi bulmak, bir kitabın PDF’ine ulaşmak, belirli bir istatistiğin hangi kurum tarafından yayınlandığını görmek ya da bir haberin orijinal kaynağına gitmek istediğimizde arama motorları öne çıkıyor. Ayrıca bu motorların bir nevi kullanma kılavuzları var, mesela doğru arama yapmayı bildiğinizde çok daha isabetli sonuçlara ulaşıyorsun. Örneğin tam olarak bir cümleyi arıyorsan tırnak içine almak işe yarar: “evrim nedir kısa tanım” yazdığında, bu ifadeyi aynen içeren sonuçlar gelir. Sadece belirli bir sitede arama yapmak istiyorsan:

site:wikipedia.org kara delik yazarsan sadece wikipedia içindeki sonuçları görürsün. Ders notu ya da PDF arıyorsan:

fizik formülleri filetype:pdf yazdığında doğrudan pdf dosyalarına ulaşırsın.

Alakasız sonuçları elemek için:

jaguar -araba yazarsan araba markası değil, hayvan olan jaguarla ilgili sonuçlar gelir. Yani mesele sadece ne aradığın değil, nasıl aradığın. Küçük arama teknikleri, seni sayfalarca gereksiz sonuç yerine doğrudan ihtiyacın olan bilgiye götürüyor. Kısacası burada amaç bilgi üretmek ya da yorumlamak değil, zaten var olan spesifik bir bilgiye veya kaynağa doğrudan erişmek oluyor. Bir makale, bir tanım, bir kaynak hedefe yönelik arama.

Yapay zekalar (gpt, gemini, claude fark etmez) ise bir şeyi anlamak, sentezlemek ya da karşılaştırmak istenildiğinde devreye giriyor. Bu kavramı farklı bir açıdan anlat, şu iki şeyin farkı ne, bunu nasıl yapabilirim gibi sorularda hız ve bağlam açısından oldukça verimli. Ama burada kritik bir sorun var. Yapay zekalar yanlış bilgiyi da çok ikna edici biçimde sunabiliyor. Yani sonucu doğrulamadan kabul etmek riskli.

Evrim Ağacı gibi platformlar ise insan gözetiminden geçmiş, kaynaklı, güvenilir içerikler aranıyorsa en iyi tercih. Burada hız değil, kalite ve doğruluk ön planda. Pratikte şöyle bir hiyerarşi oluşturabiliriz:

Hızlı bir bağlam veya özet isteniyorsa > yapay zeka,

Birincil kaynağa veya orijinal içeriğe ulaşmak isteniyorsa > google ve diğer arama motorları,

Bilimsel veya teknik bir konuyu sağlam bir zeminde anlamak isteniyorsa > güvenilir platformlar ve yayınlar.

Asıl mesele hiçbiri tek başına yeterli değil. Yapay zeka bize hızlı bir harita çıkarıyor, ama o haritanın doğru olup olmadığını kontrol etmek için hâla başka kaynaklara bakmamız gerekiyor, kritik nokta bu.^[1]