Sorulara Dön
0
Akademi & Üniversite

Bilimsel araştırmalar istisna ve yanlışlanabilirlik ilkesi nasıl ayırt edilmeli?

Bir hipotez için bir tane yanlış olması onu yanlışlıyor peki istisna için kural nedir? Yani istisna kaideyi bozmaz ama nasıl

1
Teşekkür
Hatırla (1)
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Aslında yanlışlamak için veya yanıltmak için tam bir kural yok. Çünkü bir tezi, teoriyi veya makaleyi yanlışlamaya veya yanıltmaya çalışmak gibi bir amaç da yok.

Bir bilimsel veri veya araştırma yapılacaksa bunların belirli aşamaları vardır. Bu kurallar dahilinde yapılır. Ve daha sonrasında bu araştırmadan sonra bazı durumlar gerçekleşir. Tabi öncelikle araştırmalar ikiye ayrılır. Nicel ve nitel olarak.

Eğer bilim insanı bu araştırmadan sonra, yaptığı araştırmayı veya başka yapılan bilimsel çalışmayı kaale alarak bir fikir, öneri sunarsa, biz buna tez diyoruz. Diğer adıysa sav(iddia).

Eğer bu araştırma nitelse, aynı kaynak aramaları ve bilimsel çalışmalar tekrar edildiğinde aynı veya oldukça yakın çıkıyorsa (sosyoloji ve psikoloji gibi insan ve toplum bilimlerinde belirli oranda farklılık kabul edilir.) ve bu araştırma ve iddia desteklenir yönde ise sunulan iddia artık bir hipoteze dönüşüyor.

İşte aslında iş de burda başlıyor. Eğer yapılan ikinci veya farklı kişilerce gerçekleştirilen çalışma ciddi derecede farklar oluşturuyorsa, bu sefer iki taraf da kendini doğrulamaya çalışıyor.

Daha sonrasında eğer bu bilgi kullanılmak için tekrar ediliyor ve test ediliyorsa ve akıl ve mantığa ters düşmüyorsa, hemen her defasında tekrarlanabiliyorsa artık iş hipotezden, teoriye gidiyor.

Ancak bir araştırma teoriye ulaştığında hipotez kadar nankörce ithamlara uğramıyor. Bazı noktalarda farklılıklar ve hatalar var (bazı durumlarda teknolojinin ve yeni oluşan bilgilerin getirdiği gelişme ile öncesinde kaçırılan ayrıntılar yakalanabiliyor) ve büyük kısımı doğru ise, teoriyi komple atmak yerine düzeltmeler yapılıyor.

Buna en güzel örnek evrim teorisi ve bloom taksonomisidir.

Doğru bilgininin, yerlerine belirli zamanlarda, ayrıntı açma veya düzeltmeler yapılıyor.

Eğer başka bir bilgi, tez, hipotez veya kanunla bu bilgi sentezlenebiliyorsa da artık hipotez yerine biz ilke veya prensip demeye başlıyoruz.

Eğer bu bilgi ve sentez üzerinden yıllar geçmesine rağmen büyük oranda doğruluğunu koruyorsa, tekrar test edildiğinde kabul edilebilir yanlışlıklar dışında sonuç aynı ise, değişmediyse, sistem değişimi dışında aslında durum hala kendini koruyorsa biz buna kanun diyoruz. Ancak kanun durumu genellikle doğa bilimleri için geçerli oluyor.

[ Bildiğim kadarıyla hala sosyal bilimlerde kanun yok. Hatta sizlere başka bir bilgi vereyim, tarihçiler bunu çok kabul etmez ama karanlık çağ dediğimiz yazı öncesi hatta bazen yazının olduğu dönemlerde kaynak yetersizliği nedeniyle bilinen A bilgisi ile daha sonrasında oluşan B bilgisinin arasını insanlar ve uzmanlar tarihi romancılık gibi dolduruyorlar.

Buna en bariz örnek de Göbekli Tepe... Çünkü biz insalığı tarımla uğraşınca yerleşik hayata geçti (m.ö 7-5 binler) diye düşünürken, yapılan bu çalışmalarda, aslında insanların m.ö 10 bin yılında tarımla uğraştıkları, tarımı bildikleri ve hala göçebe yaşadıklarını öğrendik... ]

Eğer bir dahi veya delil çıkıp işe çok farklı bakmamıza ve bütün sistemimizi ve bildiklerimizi yıkana kadar, bu iş böyle devam ediyor.

Sağlıklı ve mutlu günler...

0
Teşekkür (1)
Paylaş
0

Kaynaklar

  • Fikret Korur. (Pdf, 2021). Bazı Kavramlar - Tez, Hipotez, Teori, Yasa, Bilimsel Yöntem vb.. Not: https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&url=https://fikretkorur.guncelfizik.com/wp-content/uploads/Baz%25C4%25B1-Kavramlar_gerc%25CC%25A7ek-yasa-teori.pdf&ved=2ahUKEwjD9auer_ryAhUC2aQKHbXZAukQFnoECAYQAQ&usg=AOvVaw2B6Tab1ze68Emp-_sIhPi5&cshid=1631482927196.
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın