Paylaşım Yap
Tüm Reklamları Kapat
Sorulara Dön
Noname Man
Üye
0

Apaçık önermeler nedir? Onları kesinlik düzeyinde kesin kılan nedir?

Örneğin nedensellik, geçmiş zamanın varlığı veya öteki zihinlerin varlığı gibi önermeler neden apaçıktır?
668 görüntülenme
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Soruyu Takip Et
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Tüm Reklamları Kapat
1 Cevap
Mustafa Merthan Merdoğlu
Araştırmacı

Apaçık önerme (aksiyom); bir bilgi alanının, matematiksel veya mantıksal bir sistemin temelini oluşturan ve apaçık bir biçimde doğru olduğuna inanılan önermedir. Buna göre, bir önerme, başka bir önermeden türetilmemek, apaçık ve sezgisel olarak doğru olmak anlamında temel olduğu için, aksiyom adını alır. Apaçık önermeler, günümüzde işlevselliğini korumakla birlikte hâli hazırda tartışmalı da bir kavramdır.

Apaçık önerme mantıkta ve matematikte yaygın kullanılan bir önerme türüdür, ancak sorulan soru mantığın kast ettiği apaçık önermeye daha yakın olduğundan mantıktaki tanımına bakmamız gerekir:

Tüm Reklamları Kapat

"Mantıkta aksiyom terimi, bir şeyi kanıtlamak için kullanılan kanıtlanmayı gerektirmeyecek kadar açık ilke anlamını verir. Kanıtlanmayı gerektirmediği gibi kanıtlanamaz da. Çünkü kanıtlama, daha da açıklamak demektir, buysa daha çok açıklanamaz. Her aksiyom bir ilkedir, ama her ilke bir aksiyom değildir. Örneğin, "her bütün kendini meydana getiren parçalarından büyüktür" ilkesi bir aksiyomdur, buna karşı Einstein'ın görelilik ilkesi bir aksiyom değildir. Metafizik dünya görüşünün ürünü olan bütün mantıklar, "bir şey kendisinin aynıdır" önermesiyle dile getirilen özdeşlik ilkesini aksiyom saymışlardır. Hegel'in diyalektik mantığı bunun doğru olmadığını meydana koymuştur. Bir şey kendisiyle bile aynı değildir, çünkü sürekli olarak değişmektedir."

Daha ilk cümlede de anlatıldığı üzere apaçık önerme, "kanıtlanmayı gerektirmeyecek kadar açık ilke" demektir. Ancak apaçık önerme kavramını farklı noktalardan ele alan Descartes ve Locke'un görüşlerine ayrı ayrı odaklanacak olursak; Descartes'ın apaçık önermeyi sezgisel yolla kavramamızın mümkün olduğunu söylediğini, Locke'un ise bunu işitmeye bağladığını görürüz. Descartes doğuştan gelen idelerimizin sorgulamaya açık olmayan önermeleri varsadığını düşünür. Hatta "Tanrı vardır" gibi felsefede en tartışmalı konunun bile aslında apaçık gerçek olduğunu iddia etmiştir. Ancak Locke'a göre eğer bir önerme apaçık ise işitildiğinde (okunduğunda) öznel bir algı yaratmamalıdır. Yani Locke'a göre apaçık önerme "Tanrı vardır" gibi iddialı önermeler değil, "Sarı, kırmızı değildir", "Üçgenin üç kenarı vardır" gibi daha kesin önermelerdir. Dilimizde bir durumun apaçıklığını anlatmak için kullandığımız "iki kere iki dört" cümlesi Locke'un görüşüne olan yakınlığımızı gösterir.

Tüm Reklamları Kapat

Deneye açık (ampirik) gözlemlerimizde apaçık önermelerin ön kabul olarak kullanılması önermeler mantığında bize kolaylık sağlamaktadır. Elimize aldığımız gönye ile bir üçgenin iç açıları toplamının 180 derece olduğunu şüpheye yer bırakmaksızın çözebiliriz mesela. Geçmiş zamanın var olduğunu kabul ediyoruz, çünkü bu zamana kadar yaşananın o olduğunu düşünüyoruz. Öteki zihinlerin varlığını kabul ediyoruz, çünkü hepsiyle ayrı ayrı iletişim kurabiliyoruz. Ancak bunların apaçık önerme olarak kabul edilmeleri onları sorgulayamayacağımız anlamına gelmiyor. Elbette sorgulayabiliriz. Ve dediğim gibi apaçık önerme mantık felsefesinde tartışmalı bir kavramdır. Hatta Hempel (her ne kadar olaya matematik açıdan baksa da) apaçık önermelerle ilgili şöyle söylüyor:

"Gerçekten, neyin apaçık olduğu neyin olmadığı kişiden kişiye değişen bir değerlendirmedir; öyleyse apaçıklık matematiksel önermelerin doğruluğunu belirlemede nesnel bir ölçüt olarak alınamaz."

Nedensellik ilkesinin doğruluğunu sorgulayan bir video bırakıyorum bir de.

https://www.youtube.com/watch?v=K9tu-DdrW0w

Umarım ilginizi çeker ve umarım tatmin edici bir cevap verebilmişimdir. Uzun yaşayın ve başarılı olun.

157 görüntülenme

Kaynaklar

  1. Y. Zeynep Vuslat. Apaçık Önermeler Üzerine Bir İnceleme. (7 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 1 Mayıs 2021. Alındığı Yer: Öncül Analitik Felsefe | Arşiv Bağlantısı
  2. Wikipedia. Aksiyom. (19 Mart 2021). Alındığı Tarih: 1 Mayıs 2021. Alındığı Yer: Vikipedi | Arşiv Bağlantısı
  3. C. G. Hempel. (2021). Matematiksel Doğruluğun Niteliği. ISBN: 978-975-14-1913-2. Yayınevi: Remzi Kitabevi. sf: 259.
  4. C. Ahmet. (2014). Felsefe Sözlüğü. ISBN: 978-605-02-0057-7. Yayınevi: Say Yayınları. sf: 22.
1
0
  • Paylaş
  • Alıntıla
  • Alıntıları Göster
  • Dış Sitelerde Paylaş
  • Raporla
  • Mantık Hatası Bildir
Daha Fazla Cevap Göster
Cevap Ver
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön
Evrim Ağacı'na Destek Ol
Evrim Ağacı'nın %100 okur destekli bir bilim platformu olduğunu biliyor muydunuz? Evrim Ağacı'nın maddi destekçileri arasına katılarak Türkiye'de bilimin yayılmasına güç katmak için hemen buraya tıklayın.
Popüler Yazılar
30 gün
90 gün
1 yıl
EA Akademi
Evrim Ağacı Akademi (ya da kısaca EA Akademi), 2010 yılından beri ürettiğimiz makalelerden oluşan ve kendi kendinizi bilimin çeşitli dallarında eğitebileceğiniz bir çevirim içi eğitim girişimi! Evrim Ağacı Akademi'yi buraya tıklayarak görebilirsiniz. Daha fazla bilgi için buraya tıklayın.
Etkinlik & İlan
Bilim ile ilgili bir etkinlik mi düzenliyorsunuz? Yoksa bilim insanlarını veya bilimseverleri ilgilendiren bir iş, staj, çalıştay, makale çağrısı vb. bir duyurunuz mu var? Etkinlik & İlan Platformumuzda paylaşın, milyonlarca bilimsevere ulaşsın.
Youtube
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
OceanGate Faciasının Ses Kayıtları Yayınlandı!
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Milyon Dolarlık Bahis: Yapay Zeka, Matematikte Liselileri Yenebilir mi?
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
Gerçek Bir Pokemon: Aksolot!
"Domates Gribi" Hastalığı Neyin Nesi?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Bir Odaya Neden Girdiğinizi Neden Unutuyorsunuz?
Podcast
Evrim Ağacı'nın birçok içeriğinin profesyonel ses sanatçıları tarafından seslendirildiğini biliyor muydunuz? Bunların hepsini Podcast Platformumuzda dinleyebilirsiniz. Ayrıca Spotify, iTunes, Google Podcast ve YouTube bağlantılarını da bir arada bulabilirsiniz.
ve seni takip ediyor
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close