Sorulara Dön
0
Felsefe

Apaçık önermeler nedir? Onları kesinlik düzeyinde kesin kılan nedir?

Örneğin nedensellik, geçmiş zamanın varlığı veya öteki zihinlerin varlığı gibi önermeler neden apaçıktır?

1
Teşekkür
Hatırla
Takip
Paylaş
Reklamı Kapat
1 Cevap

Apaçık önerme (aksiyom); bir bilgi alanının, matematiksel veya mantıksal bir sistemin temelini oluşturan ve apaçık bir biçimde doğru olduğuna inanılan önermedir. Buna göre, bir önerme, başka bir önermeden türetilmemek, apaçık ve sezgisel olarak doğru olmak anlamında temel olduğu için, aksiyom adını alır. Apaçık önermeler, günümüzde işlevselliğini korumakla birlikte hâli hazırda tartışmalı da bir kavramdır.

Apaçık önerme mantıkta ve matematikte yaygın kullanılan bir önerme türüdür, ancak sorulan soru mantığın kast ettiği apaçık önermeye daha yakın olduğundan mantıktaki tanımına bakmamız gerekir:

"Mantıkta aksiyom terimi, bir şeyi kanıtlamak için kullanılan kanıtlanmayı gerektirmeyecek kadar açık ilke anlamını verir. Kanıtlanmayı gerektirmediği gibi kanıtlanamaz da. Çünkü kanıtlama, daha da açıklamak demektir, buysa daha çok açıklanamaz. Her aksiyom bir ilkedir, ama her ilke bir aksiyom değildir. Örneğin, "her bütün kendini meydana getiren parçalarından büyüktür" ilkesi bir aksiyomdur, buna karşı Einstein'ın görelilik ilkesi bir aksiyom değildir. Metafizik dünya görüşünün ürünü olan bütün mantıklar, "bir şey kendisinin aynıdır" önermesiyle dile getirilen özdeşlik ilkesini aksiyom saymışlardır. Hegel'in diyalektik mantığı bunun doğru olmadığını meydana koymuştur. Bir şey kendisiyle bile aynı değildir, çünkü sürekli olarak değişmektedir."

Daha ilk cümlede de anlatıldığı üzere apaçık önerme, "kanıtlanmayı gerektirmeyecek kadar açık ilke" demektir. Ancak apaçık önerme kavramını farklı noktalardan ele alan Descartes ve Locke'un görüşlerine ayrı ayrı odaklanacak olursak; Descartes'ın apaçık önermeyi sezgisel yolla kavramamızın mümkün olduğunu söylediğini, Locke'un ise bunu işitmeye bağladığını görürüz. Descartes doğuştan gelen idelerimizin sorgulamaya açık olmayan önermeleri varsadığını düşünür. Hatta "Tanrı vardır" gibi felsefede en tartışmalı konunun bile aslında apaçık gerçek olduğunu iddia etmiştir. Ancak Locke'a göre eğer bir önerme apaçık ise işitildiğinde (okunduğunda) öznel bir algı yaratmamalıdır. Yani Locke'a göre apaçık önerme "Tanrı vardır" gibi iddialı önermeler değil, "Sarı, kırmızı değildir", "Üçgenin üç kenarı vardır" gibi daha kesin önermelerdir. Dilimizde bir durumun apaçıklığını anlatmak için kullandığımız "iki kere iki dört" cümlesi Locke'un görüşüne olan yakınlığımızı gösterir.

Deneye açık (ampirik) gözlemlerimizde apaçık önermelerin ön kabul olarak kullanılması önermeler mantığında bize kolaylık sağlamaktadır. Elimize aldığımız gönye ile bir üçgenin iç açıları toplamının 180 derece olduğunu şüpheye yer bırakmaksızın çözebiliriz mesela. Geçmiş zamanın var olduğunu kabul ediyoruz, çünkü bu zamana kadar yaşananın o olduğunu düşünüyoruz. Öteki zihinlerin varlığını kabul ediyoruz, çünkü hepsiyle ayrı ayrı iletişim kurabiliyoruz. Ancak bunların apaçık önerme olarak kabul edilmeleri onları sorgulayamayacağımız anlamına gelmiyor. Elbette sorgulayabiliriz. Ve dediğim gibi apaçık önerme mantık felsefesinde tartışmalı bir kavramdır. Hatta Hempel (her ne kadar olaya matematik açıdan baksa da) apaçık önermelerle ilgili şöyle söylüyor:

"Gerçekten, neyin apaçık olduğu neyin olmadığı kişiden kişiye değişen bir değerlendirmedir; öyleyse apaçıklık matematiksel önermelerin doğruluğunu belirlemede nesnel bir ölçüt olarak alınamaz."

Nedensellik ilkesinin doğruluğunu sorgulayan bir video bırakıyorum bir de.

https://www.youtube.com/watch?v=K9tu-DdrW0w

Umarım ilginizi çeker ve umarım tatmin edici bir cevap verebilmişimdir. Uzun yaşayın ve başarılı olun.

1
Teşekkür (1)
Paylaş
1

Kaynaklar

  • Y. Zeynep Vuslat. Apaçık Önermeler Üzerine Bir İnceleme. (07 Ağustos 2020). Alındığı Tarih: 01 Mayıs 2021. Alındığı Yer: Öncül Analitik Felsefe | Arşiv Bağlantısı
  • Wikipedia. Aksiyom. (19 Mart 2021). Alındığı Tarih: 01 Mayıs 2021. Alındığı Yer: Vikipedi | Arşiv Bağlantısı
  • C. G. Hempel. (2021). Matematiksel Doğruluğun Niteliği. ISBN: 978-975-14-1913-2. Yayınevi: Remzi Kitabevi. sf: 259.
  • C. Ahmet. (2014). Felsefe Sözlüğü. ISBN: 978-605-02-0057-7. Yayınevi: Say Yayınları. sf: 22.
Cevap Ver
Bu soruya cevap vermek için lütfen
Evrim Ağacı Soru & Cevap Platformu, Türkiye'deki bilimseverler tarafından kolektif ve öz denetime dayalı bir şekilde sürdürülen, özgür bir ortamdır. Evrim Ağacı tarafından yayınlanan makalelerin aksine, bu platforma girilen soru ve cevapların içeriği veya gerçek/doğru olup olmadıkları Evrim Ağacı yönetimi tarafından denetlenmemektedir. Evrim Ağacı, bu platformda yayınlanan cevapları herhangi bir şekilde desteklememekte veya doğruluğunu garanti etmemektedir. Doğru olmadığını düşündüğünüz cevapları, size sunulan denetim araçlarıyla işaretleyebilir, daha doğru olan cevapları kaynaklarıyla girebilir ve oylama araçlarıyla platformun daha güvenilir bir ortama evrimleşmesine katkı sağlayabilirsiniz.
Sorulara Dön

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Sizi Takip Ediyor

Devamını Oku
Evrim Ağacı Uygulamasını
İndir
Chromium Tabanlı Mobil Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
İlk birkaç girişinizde zaten tarayıcınız size uygulamamızı indirmeyi önerecek. Önerideki tuşa tıklayarak uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu öneriyi, yukarıdaki videoda görebilirsiniz. Eğer bu öneri artık gözükmüyorsa, Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Chromium Tabanlı Masaüstü Tarayıcılar (Chrome, Edge, Brave vb.)
Yeni uygulamamızı kurmak için tarayıcı çubuğundaki kurulum tuşuna tıklayın. "Yükle" (Install) tuşuna basarak kurulumu tamamlayın. Dilerseniz, Evrim Ağacı İleri Web Uygulaması'nı görev çubuğunuza sabitleyin. Uygulama logosuna sağ tıklayıp, "Görev Çubuğuna Sabitle" seçeneğine tıklayabilirsiniz. Eğer bu seçenek gözükmüyorsa, tarayıcının Ayarlar/Seçenekler (⋮) ikonuna tıklayıp, Uygulamayı Yükle seçeneğini kullanabilirsiniz.
Safari Mobil Uygulama
Sırasıyla Paylaş -> Ana Ekrana Ekle -> Ekle tuşlarına basarak yeni mobil uygulamamızı kurabilirsiniz. Bu basamakları görmek için yukarıdaki videoyu izleyebilirsiniz.

Daha fazla bilgi almak için tıklayın