Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al
Soru ve Cevap
19 Kasım 2026 Perşembe
Soru ve Cevap
19 Kasım 2026 Perşembe
peki yaptığınız açıklama bütün hakikateler için geçerli midir sizce?. örneğin; termodinamiğin ikinci yasası ile mülkiyet ve sınır kavramları için aynı şeyleri mi diyorsunuz? Bazı yasalar vardır, Evren bunları aşamasınız diyor bazı yasalar vardır güç sahipleri bunu aşamasınız diyor
Canlı popülasyonundaki, insan sayısındaki veya yeryüzündeki toplam biyokütledeki devasa artış, Dünyanın toplam kütlesini bir gram bile değiştirmez. Biyolojik büyüme ve üreme yoktan madde üretmez, gezegenin halihazırda var olan malzeme stoğunun bir cepten diğer cebe aktarılmasından ibarettir.
Meseleyi en temel kütle balansı denklemi üzerinden ele alırsak tablo oldukça nettir. Termodinamik açıdan Dünya, uzayla kayda değer bir madde alışverişi yapmadığı için pratik olarak kapalı bir sistemdir. Kontrol hacminin sınırları belliyse ve dışarıdan içeriye kütle transferi olmuyorsa, içeride gerçekleşen hiçbir biyokimyasal reaksiyon toplam kütleyi artıramaz. Gezegene dışarıdan gizli bir kargo inmediğine göre, doğan hiçbir canlı da evrene sıfırdan atom hediye etmez.
Büyüme dediğimiz hadise tamamen yerel bir kimyasal faz ve form değişimidir. Bir ağaç kütlesini topraktan sihirli biçimde çekmez, atmosferdeki karbondioksiti ve köklerindeki suyu fotosentezle birleştirerek liflerine, gövdesine katar. Hayvanlar ve insanlar da bu bitkileri veya diğer hayvanları tüketerek, su içerek ve solunum yaparak hücre inşa eder. Tartıya çıkıp kilonuzun arttığını gördüğünüzde gezegen ağırlaşmış olmaz. Tarladaki buğday, havadaki gazlar ve içtiğiniz su sizin kas ve yağ dokunuza transfer edilmiştir. Soluduğunuz her nefeste, metabolik atıklarınızda ve eninde sonunda öldüğünüzde o kütle zaten toprağa ve atmosfere geri döner.
Kapalı bir fanusun içindeki Legolarla ister tek parça bir tuğla yapın, ister birleştirip koca bir şehir inşa edin, fanusun darasını aldığınızda kantar hep aynı değeri tartar. Dünyadaki karbon, azot, hidrojen ve oksijen atomları da milyarlarca yıldır tam olarak bu çevrimle devridaim eder. Biyokütlenin yaptığı tek şey, raflardaki atomların yerini ve bağ yapısını değiştirmektir.
Gezegenin kütlesini gerçekten değiştiren faktörler ise biyolojik değil tamamen kozmiktir. Dünyaya her yıl binlerce ton uzay tozu ve meteorit düşerken, üst atmosferden de hidrojen ve helyum gibi hafif gazlar uzay boşluğuna kaçar. Hatta gaz kaybı gelen tozdan daha fazla olduğu için Dünya her yıl ihmal edilebilir bir miktar hafifler. Ancak bu kozmik envanter hareketinin, sekiz milyar insanın çoğalmasıyla veya ormanların büyümesiyle en ufak bir ilişkisi yoktur.
Canlılar aslında tuzlu sudan yararlanacak şekilde evrimleşti, hatta bildiğimiz anlamda yaşam zaten bu tuzlu denizel ortamda başladı. Sorudaki temel yanılgı, insanın ve karasal memelilerin fizyolojik sınırlarını tüm canlılar alemine atfetmemizden kaynaklanıyor. Halofit bitkilerden denizel kemikli balıklara, deniz kuşlarından balinalara kadar pek çok canlı grubu tuzlu suyla baş etmenin ve onu kullanmanın biyokimyasal yollarını milyonlarca yıl önce çözdü. Bizim tuzlu su içemememiz ise tüm canlıların değil, karaya uyum sağlamış atalarımızın yaptığı enerji ve maliyet hesabının bir sonucudur.
Hücrelerimizin sitoplazması deniz suyuna kıyasla belirgin biçimde daha az tuzludur. Deniz suyu içtiğinizde ozmoz kuralları gereği hücrelerinizin içindeki su, dışarıdaki aşırı yoğun tuzlu ortama doğru çekilir ve hücreler büzüşür. İnsan böbreği en fazla belirli bir yoğunluğa kadar idrar konsantre edebilir, dolayısıyla aldığınız fazla tuzu atmak için içtiğiniz deniz suyundan daha fazla tatlı suyu idrarla kaybetmeniz gerekir. Peki böbreklerimizi bu tuzu atacak şekilde daha güçlü kurgulayamaz mıydık? Evrim, kaynak dağıtımı konusunda üniversitelerin ödenek komisyonlarından bile daha tutumludur. Zaten yağmurun yağdığı, nehirlerin aktığı ve tatlı suyun bolca bulunduğu nehir yataklarında yayılan karasal canlılar için, hücre zarındaki sodyum potasyum pompalarına durmaksızın ATP harcatıp tuzu dışarı pompalatmak gereksiz bir metabolik yüktü. Enerjisini tuz arıtmaya yatırmayanlar, o enerjiyi üremeye ve hayatta kalmaya harcayarak öne geçti.
Geçmişte tatlı suya erişim dönemsel kuraklıklar haricinde karasal canlılar için mümkündü çünkü karadaki ekosistemler zaten hidrolojik döngünün tatlı su havzaları etrafında kuruldu. Ancak ikincil olarak karadan denize dönen canlılar bize genetik mekanizmaların esnekliğini çok iyi gösteriyor. Örneğin deniz kuşları ve denizel sürüngenler kafataslarında tuz bezleri evrimleştirirken, balinalar gibi deniz memelileri böbrek yapılarını ve metabolik su üretim mekanizmalarını dönüştürdü. Önümüzdeki süreçte insanların veya karasal tatlı su canlılarının tuzlu su içecek biçimde hızla evrimleşmesi ise biyolojinin doğasına aykırıdır. Doğal seçilim mevcut genetik varyasyon üzerinden çalışır, böbrek fizyolojisini ve hücresel ozmoregülasyon ağlarını sıfırdan yeniden tasarlamak binlerce nesil, yoğun bir seçilim baskısı ve devasa bir uyum maliyeti gerektirir.
İşin özü şu, o eldeki çatal dut dalı ya da bakır çubuk yerin altındaki suyu falan hissetmiyor. Arkadaşının arazisinde suyun çıkması o çubuğun hüneri değil, tamamen bölgenin jeolojik yapısı, istatistiksel olasılık ve insan beyninin oynadığı küçük bir oyunun sonucu.
O çubukların veya tellerin elde aniden aşağı bükülmesi ya da birbirine çarpması ideomotor etki denen fizyolojik bir durumdan kaynaklanır. Çubuğu tutan kişi orada su olduğunu düşündüğünde ya da sezdiğinde, ellerindeki ve kollarındaki kaslar istemsizce minik mikro hareketler yapar. Kişi bu hareketi bilinçli olarak yapmadığı için çubuğun dışarıdan gelen görünmez bir çekimle büküldüğünü zanneder. Bilimsel çift kör deneylerde çubukçuların önüne gözleri kapalı veya altından su geçen boruların rastgele açılıp kapandığı düzenekler konulduğunda başarı oranları her defasında şans faktörünü, yani yazı tura atmayı geçemedi.
Gelelim senin gözünle gördüğün o suyun nasıl çıktığına. Çoğu insan yeraltı suyunu yerin altında ince borular gibi kıvrılarak akan gizli nehirler sanır. Oysa su arazide sünger gibi gözenekli tabakalara, yani akiferlere yayılmış durumdadır. Taban arazide, alüvyonlu bir ovada veya taban suyunun yüksek olduğu bir bölgedeysen nereye sondaj vurursan vur zaten belirli bir derinlikte suya denk gelirsin. Yüzde yetmiş seksen ihtimalle su çıkacak bir tarlada çubuğun gösterdiği yerden su çıkması bir keramet değil, sadece arazinin ve coğrafyanın doğal bir sonucudur.
Üstüne bir de algıda seçicilik biner. Arazide çubukla gezip kuyu vurduranların su çıkan yerleri dilden dile anlatılır ama aynı adamın gösterip de kuru çıkan, onca masrafın boşa gittiği deliklerden kimse söz etmez. Çubukçu da hemen bahaneyi hazırlar, damarı teğet geçtiniz der, derine inemediniz der. Bir de bu işi senelerdir yapan köylülerin arazi tecrübesi yabana atılmaz. Yüzeydeki hafif bir çöküntüyü, nemli çukuru, kargıyı, yabani böğürtleni, arazinin meyilini farkında olarak ya da olmayarak süzer ve zaten akla en yatkın yeri işaret eder. Gerisi eldeki dala yüklenen boş bir inançtan ibarettir.