Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al

Sanal gerçekliğin bilime ne gibi faydaları olur?

Sanal gerçeklik ve Vision Pro gibi karma gerçeklik teknolojileri bilim dünyası için sadece pahalı birer oyuncak veya havalı birer ekran değil. Temel fayda, iki boyutlu monitörlerde kaybolan çok boyutlu karmaşık verileri doğrudan mekânsal olarak manipüle edebilmek ve yüksek maliyetli veya tehlikeli laboratuvar süreçlerini sıfır riskle simüle edebilmektir.

Bilimsel araştırmalarda en büyük darboğazlardan biri veri görselleştirmedir. Yüksek çözünürlüklü mikroskop taramaları, astrofizik simülasyonları veya karmaşık protein katlanmaları gibi devasa veri kümelerini klasik bir monitörde incelemek, devasa bir sistemi daracık bir log penceresinden debug etmeye benzer. VR sayesinde araştırmacılar moleküler bir yapının ya da nöron ağının içine bizzat girip veriyi üç boyutta kesip biçebiliyor. Literatürdeki çalışmalar da sanal gerçekliğin sadece pasif bir render aracı olmadığını, insan sezgisi ile hesaplamalı algoritmaları doğrudan birleştiren güçlü bir veri işleme arayüzüne dönüştüğünü gösteriyor.

İkinci somut fayda ise pratik eğitim ve simülasyondur. Cerrahi müdahaleler, nükleer tesis bakımları veya tehlikeli kimyasal reaksiyonlar gibi hata lüksünün olmadığı alanlarda VR, araştırmacılara ve öğrencilere sınırsız deneme alanı açıyor. Donanımı yakmadan veya kimyasalları dökmeden yüzlerce kez hata yapıp sistemi baştan başlatabiliyorsunuz. Yapılan meta-analizler de özellikle tıp ve mühendislik eğitiminde sanal gerçekliğin pratik beceri kazanımında belirgin bir pozitif etki yarattığını doğruluyor.

Tabii kafaya yarım kiloluk kaskı takınca tüm bilimsel problemler sihirli biçimde çözülmüyor. Donanım tarafında latency, ısınma ve ergonomi gibi dertler var. Daha da önemlisi, arkada çalışan veri pipeline'ı düzgün kurulmadıysa, o arayüzün size sunacağı şey sadece yüksek çözünürlüklü bir yanılsamadan ibaret kalır. Sonuçta bu cihazlar birer I/O katmanıdır, işin omurgasını yine arkadaki veri mimarisi ve algoritmalar taşır.

Kaynaklar

M. El Beheiry vd.. Virtual Reality: Beyond Visualization. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Chuanwen Yang vd.. The Impact Of Virtual Reality On Practical Skills For Students In Science And Engineering Education: A Meta-Analysis. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Elif Demir

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Koyun Dolly genetik olarak çekirdeğin alındığı koyunun birebir aynısı mıdır?

Lined Creator

Hayır, tam olarak birebir aynı değildir. Önce bir düzeltme: Dolly erkek bir koyunun değil, yaklaşık altı yaşındaki dişi bir Finn Dorset koyununun meme bezi hücresinden klonlandı. Çekirdek DNA'sı bakımından o koyunla neredeyse özdeştir, ama genetik ve biyolojik olarak her bakımdan aynı değildir.

Farkın en net kaynağı mitokondriyal DNA'dır. Klonlama sırasında Finn Dorset koyununun hücre çekirdeği, çekirdeği çıkarılmış bir yumurta hücresine aktarıldı. Bu yumurta başka bir ırktan, Scottish Blackface koyunundan alınmıştı. Çekirdek DNA'nın büyük kısmı çekirdek vericisinden gelir, ama yumurtanın sitoplazması kendi mitokondrilerini de getirir. Evans ve arkadaşlarının 1999'daki analizi, Dolly'nin mitokondriyal DNA'sının çekirdek vericisinden değil, yumurta vericisinden geldiğini gösterdi. Yani Dolly'nin mitokondri genomu çekirdeğini aldığımız koyunun genomundan farklıydı.

Diğer farklar ise şunlardır:

Somatik mutasyonlar: Altı yıl yaşamış bir erişkinin hücrelerinde zamanla birikmiş mutasyonlar vardır. Verici hücre kültürde de çoğaltıldığı için bu süreçte yeni değişiklikler oluşmuş olabilir. Dolly'nin dizisi baştan sona karşılaştırılmadıkça "%100 aynı" demek mümkün değil.
Epigenetik farklar: DNA dizisi aynı olsa bile metilasyon ve histon işaretleri yeniden programlama sırasında kusursuz kopyalanmaz. Klonlarda gen ifadesi bu yüzden bazen farklılaşabilir.
Telomerler: Dolly'nin telomerlerinin yaşıtlarından kısa olduğu bildirildi. Bunun sağlık sorunlarıyla ilişkisi tartışmalıdır ve kesin bir neden-sonuç kurulamamıştır.
Çevre: Rahim ortamı, beslenme ve yaşam koşulları farklı olduğundan fenotip de birebir aynı olmaz.

Kısacası Dolly, çekirdek genomu açısından verici koyunun neredeyse aynı kopyasıdır, ama mitokondriyal DNA, birikmiş mutasyonlar ve epigenetik durum bakımından tam bir kopya değildir. Yani klonlama, bir koyunun kusursuz fotokopisi değil, ona çok yakın bir kopyasını üretir.

Kaynaklar

Wilmut I., Schnieke A. E., McWhir J., Kind A. J., Campbell K. H. S.. Viable Offspring Derived From Fetal And Adult Mammalian Cells. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
Bulfield G. vd.. Voices From Roslin: The Creators Of Dolly Discuss Science, Ethics, And Social Responsibility. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Simge Kuçat

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Neden herkes matematik yapamıyor ve ülkemizde bu durum daha çok matematik yapılamayack bişeymi yoksa bizim yanlış çalışıp yanlış öğreniyoruz ve matematikte başarılı olmanın sığrı?

Rabia Oğuzhan

Bence matematik, doğuştan gelen bir yetenekten ziyade doğru öğrenme biçimiyle ilgili. Çünkü çoğu zaman matematiği yapamadığımız için değil, temellerini yeterince anlamadan ilerlediğimiz için zorlanıyoruz. Ülkemizde de matematiğin korkulacak, hatta bazı insanların asla yapamayacağı bir dersmiş gibi görülmesinin bunda payı olduğunu düşünüyorum. Bana kalırsa matematikte başarının sırrı üstün bir zekâ değil; mantığını kavramak, doğru yöntemle çalışmak ve sabırla üzerine gitmek. Bir şeyi öğrenememekle öğrenemeyeceğine inanmak arasında büyük bir fark var.

0

Paylaş

Arif G.

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Sizce kendine güvenmekle kendini beğenmişlik arasındaki ince çizgi nerede başlar?

simge kuçat

Özgüven, kanıta dayanan bir inançtır. "Yapabilirim, çünkü daha önce yaptım, çalıştım, biliyorum" gibi. Kibir ise kanıt yerine imaja yaslanır. İyi olmaktan çok iyi görünmeyle ilgilenir. Fark en çok hata karşısında görülür. Özgüvenli insan yanılmışım der ve devam eder çünkü hata onun değerini değil, sadece o günkü sonucu etkiler. Kibirli insan için ise hata bir itibar krizidir, o yüzden ya savunmaya geçer ya da suçlu arar. Özgüvenli insan alkışlar, kibirli insan alkışı kendi hesabından düşülmüş sayar.

Kibir çoğu zaman fazla özgüvenden değil, yetersiz özgüvenden doğuyor. İçeride kanıt yoksa dışarıya sürekli gösteri yapmak gerekir. Kendine gerçekten güvenen birinin övünmeye ihtiyacı olmaz çünkü ikna edeceği bir seyirci yoktur. Kibirli insanın tek tutarlı yanı, hata yapmadığına dair inancıdır. Özgüvenli insan hata yapınca yanlış yapmışım der, kibirli insan aynaya bakıp yanlış olan bu ayna der...

1

0

Paylaş

Cem Aslan

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Dünya veya farklı bir gezegenin yer çekimi kuvveti zamanlar artar mı?

Anonim

Evet, bir gezegenin yer çekimi zamanla değişir fakat bu durum evrensel kütle çekim sabitinin oynamasından değil, kütlenin yüzeydeki dinamik hareketinden kaynaklanır. Küresel ölçekte Dünya'nın yer çekimi pratikte sabit kalsa da, yerel ölçekte aydan aya veya yıldan yıla ölçülebilir düzeyde artıp azalır.

Bir noktada hissettiğiniz yer çekimi ivmesi, altınızdaki toplam kütleye ve o kütlenin merkezine olan mesafenize bağlıdır. Gezegenimiz yekpare ve hareketsiz bir kaya kütlesi değil. Kutuplardaki buzulların erimesi, mevsimsel su döngüleri, devasa yeraltı akiferlerinin tükenmesi ve hatta okyanus akıntıları, yüzeydeki trilyonlarca tonluk kütleyi sürekli yer değiştirir. Yörüngede aralarındaki mesafeyi mikrometre hassasiyetiyle takip eden GRACE uyduları tam olarak bu yerel dalgalanmaları izler. Örneğin Grönland üzerinde buzul tabakası eriyip kütle kaybettikçe, uyduların o bölgeden geçerken algıladığı yer çekimi kuvveti de milimetrik olarak zayıflar. Benzer şekilde son buzul çağında ezilen yer kabuğunun buzlar kalktıktan sonra yavaşça yukarı esnemesi de bölgesel çekimi zaman içinde değiştirir.

Peki gezegenin toplam kütlesi zamanla artıp yer çekimini toptan güçlendirebilir mi? Dünya'ya her gün uzay tozu ve meteoritler formunda tonlarca madde yağar. Fakat diğer taraftan atmosferin üst katmanlarından uzay boşluğuna sürekli hidrojen ve helyum gazı kaçar. Net bütçeye baktığımızda Dünya her yıl kabaca birkaç on bin ton kütle kaybeder. Yaklaşık altı septilyon kilogramlık gezegen kütlesinin yanında bu kayıp devasa bir sistemde yuvarlama hatası bile sayılmaz, dolayısıyla küresel çekimde hissedilir bir fark yaratmaz.

Son olarak, Newton'ın kütle çekim sabiti olan G değerinin zamanla değişip değişmediği uzun süre araştırıldı. Ay yüzeyine bırakılan reflektörlere gönderilen lazerler ve gezegen yörüngelerinin analizi, G sabitinin zaman içinde değişmediğini, kozmolojik ölçekte son derece kararlı kaldığını gösteriyor. Yani yer çekimindeki zamansal değişimler fizik yasalarının evrilmesinden değil, gezegenin kendi içindeki dinamik kütle akışından ileri gelir.

Kaynaklar

B. Root. A Planet In Motion: Understanding Earth’s Changing Gravity Field. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
L. Iorio. Does Newton’s Gravitational Constant Vary Sinusoidally With Time? Orbital Motions Say No. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş

Arda Bozkurt

Üye CevabıSen de Cevap Ver

Vücudun herhangi bir noktasına yapılan baskının ağrı ile ilişkisi olabilir mi?

cihan köroğlu

Sosyal medyadaki enerji meridyenleri veya refleksoloji masalları safi uydurma olsa da, bir noktaya yapılan baskının başka bir bölgedeki ağrıyı hafifletmesinin arkasında gayet somut ve ölçülebilir nörofizyolojik mekanizmalar var. Elinizdeki veya ensenizdeki bir noktayı kuvvetlice sıktığınızda başka bir yerdeki ağrının gerilemesi mistik bir enerji akışından değil, merkezi sinir sisteminin ağrıyı filtreleme refleksinden kaynaklanıyor.

Burada devrede olan ilk ve en temel süreç, tıpta şartlı ağrı modülasyonu (Conditioned Pain Modulation, CPM) dediğimiz fenomendir. Vücudun bir bölgesinde yoğun bir bası veya rahatsız edici bir uyarı oluştuğunda, beyin sapı omurilik düzeyindeki diğer ağrı sinyallerini baskılayan aşağı inen inhibitör yolakları tetikler. Kaba tabirle sinir sistemi, yeni gelen baskın uyarıya odaklanırken arka plandaki diğer ağrıların sesini kısar. Güncel crossover klinik çalışmalar, omurga ve boyun kaslarına uygulanan manuel basıncın bu merkezi mekanizmayı doğrudan uyardığını ve genel ağrı eşiğini yükselttiğini net verilerle gösteriyor.

İkinci mekanizma ise yerel düzeydeki Kapı Kontrol Teorisi ile açıklanır. Deriye uygulanan dokunma ve basınç uyarıları, ağrı sinyallerine kıyasla omuriliğe daha hızlı iletilir. Bu hızlı iletim, omurilik arka boynundaki inhibitör ara nöronları uyararak daha yavaş ilerleyen ağrı sinyallerinin beyne ulaşmasını geçici olarak engeller. Ayrıca kas dokusundaki tetik noktalara (spazm odaklarına) yapılan derin bası, dokudaki bölgesel dolaşımı ve kas gerginliğini değiştirerek o bölgenin çevreye yaydığı yansıyan ağrıyı kırabilir.

Yani biyoloji basittir. Ortada organları resetleyen sihirli noktalar yok, sadece aşırı uyarılınca gürültüyü kısmaya çalışan bir sinir sistemi var. Sosyal medyada iki noktaya basıp migreni veya kronik ağrıyı kökten çözeceğini iddia edenler, bu geçici fizyolojik bastırma refleksini mucize gibi pazarlayan modern üfürükçülerden farksızdır.

Kaynaklar

R. Castien vd.. Conditioned Pain Modulation Elicited Through Manual Pressure Techniques On The Cervical Spine: A Crossover Study. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı
A. Arribas-Romano vd.. Cpm-Related Mechanisms Could Play A Key Role In The Effects On Pain Sensitivity Induced By Manual Therapy: Three Crossover Trials Investigating The Effects Of Manual Pressure. Alındığı Yer: | Arşiv Bağlantısı

0

Paylaş