Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al

Aslında yapıyorlar, hatta bu alanın adı biyoremediasyon ve onlarca yıldır uygulanıyor. Asıl sorun mikroorganizmaları üretmekte değil, onları laboratuvardan çıkıp kirlenmiş toprağa ya da denize götürdüğünüzde işe yaramaya devam ettirmekte Ayrıca "petrol türevi atık" tek bir madde olmadığı için tek bir mikroba da iş yüklenemiyor.

Doğada zaten çok sayıda hidrokarbon yiyen mikrop var. Petrol doğal olarak yerden sızdığı için, bazı bakteri ve mantarlar bu bileşikleri karbon ve enerji kaynağı olarak kullanmayı evrimleştirmiş. Bu yüzden bir petrol sızıntısında genellikle sıfırdan mikrop üretmek yerine, var olan toplulukları besleyerek (biyostimülasyon) çalıştırmak tercih ediliyor. Gerçekten gerektiğinde dışarıdan mikrop eklenmesine de biyoaugmentasyon deniyor.

Neden işi bu kadar kolay değil?

• Atık karışık bir kokteyl. Ham petrol; alkanlar, aromatikler, reçineler ve asfalten gibi çok farklı yapılar içerir. Kısa zincirli alkanlar kolay parçalanırken, çok halkalı aromatikler (PAH) ve asfaltenler çok inatçıdır. Bir tür hepsini yapamaz, genelde birbirini tamamlayan topluluklar gerekir.
• Çevre koşulları. Parçalanma çoğu zaman oksijen, azot ve fosfor gibi besinler, uygun sıcaklık ve pH ister. Hidrokarbonlar suda çok az çözündüğü için mikroplara ulaşması da zordur, bu yüzden yüzey aktif maddeler (biyosürfaktanlar) önem kazanır.
• Toksisite. Yüksek derişimde petrol bileşikleri mikropların kendisi için zehirlidir.
• Laboratuvardan sahaya geçiş. Laboratuvarda parlayan bir suş, sahada yerli mikroplarla rekabette ya da değişken koşullarda tutunamayıp azalabiliyor. Derlemeler, saha ölçeğinde uygulamanın bu yüzden sınırlı kaldığını vurguluyor.
• Hız ve düzenleme. Süreç kimyasal yöntemlere göre yavaş olabilir. Genetiği değiştirilmiş mikropların doğaya salınması ise ciddi biyogüvenlik ve yasal engellerle karşılaşıyor.

Yani mesele "biyologlar akıllanmadı" değil, kimyanın ve ekolojinin karmaşıklığı. Metagenomik, sentetik biyoloji ve mikrop konsorsiyumları üzerine çalışmalar bu engelleri aşmayı hedefliyor, ama bu alan hâlâ aktif araştırma konusu

Bunun tek bir nedeni yok ama en güçlü belirleyici, yeni bilginin zihninizde tutunabileceği bir yapı bulup bulamaması. İlginiz çok olsa bile, konunun altında hazır bir zemin yoksa bilgi öğrenilmiyor, sadece geçip gidiyor.

Ana etkenleri şöyle sıralayabiliriz:

• Önceki bilgi (şemalar): Yeni bilgi, elinizdeki bir çerçeveye uyuyorsa hipokampüs ve prefrontal korteks bunu hızla yerleştirebiliyor. Van Kesteren ve arkadaşlarının derlemesi, şemayla uyumlu bilginin daha kolay kalıcılaştığını, şemayla çelişen ya da tamamen yeni bilginin ise farklı bir yoldan işlendiğini anlatıyor. Bir alanda temeliniz sağlamsa o alandaki yeni şey "tek seferde" girer, çünkü aslında sıfırdan öğrenmiyorsunuz, mevcut bir ağı genişletiyorsunuz.
• Çalışma belleği yükü: Aynı anda kaç yeni kavramı kafanızda tutmanız gerektiği önemli. Birbirine dayanan beş yeni terim varsa ve hiçbiri oturmamışsa, çalışma belleği taşar ve anlama başlamadan tıkanır (Sweller'in bilişsel yük kuramı). Bu sizin yeteneksizliğiniz değil, dikkat kapasitesinin sınırı.
• İşleme derinliği: Bir şeyi sadece okumakla, anlamını düşünüp başka şeylerle ilişkilendirmek aynı değil. Craik ve Lockhart'ın klasik çalışması, anlam üzerinden derin işlenen bilginin yüzeysel işlenenden daha kalıcı olduğunu gösterdi.
• Duygu ve merak: Heyecan, şaşkınlık ya da kişisel önem, amigdala ve dopamin sistemleri üzerinden bellek pekiştirmesini güçlendirebilir. Ama "ilgimi çekiyor" duygusu tek başına anlamaya yetmez, yukarıdaki zemin eksikse merak yine de çarpıp geri döner.
• Uyku, yorgunluk, stres: Aynı kişi aynı konuyu uykusuzken ya da dağınıkken çok daha zor kavrar.

Bir de ince bir nokta var: "Hemen anladım" hissi her zaman gerçekten öğrendiğiniz anlamına gelmiyor. Akıcı ve kolay gelen anlatımlar bazen yanıltıcı bir anlama duygusu yaratıyor, zorlanarak edinilen bilgi ise çoğu zaman daha kalıcı oluyor. Yani kavrayamadığınız şeyler her zaman sizin için kötü haber değil.

Pratikte işe yarayanlar: konuya girmeden önce temel kavramları küçük parçalara bölmek, öğrendiğinizi kendi cümlelerinizle anlatmak, aralıklı tekrar yapmak ve zor gelen konuya bir gün sonra yeniden dönmek. Zor gelen konularda önce hangi ön bilginin eksik olduğunu bulmak, çoğu zaman en hızlı çözüm oluyor

kesin bir şey söylemek zor, çünkü düşüp ölen insanlardan "şu an ne hissediyorsun" diye kayıt alamıyoruz. Ama elimizdeki verilere göre cevap şöyle: çoğu kişi düşüş sırasında korku ve panik yaşıyor, ölümcül çarpışma anında ise acının fark edilmesi büyük olasılıkla ya çok kısa sürüyor ya da hiç oluşmuyor. Bunu bir uzlaşı değil, makul bir çıkarım olarak okuyun.

neden böyle düşünüyoruz? ağrı, dokudaki nosiseptörlerin sinyal üretmesi, bu sinyalin omurilik ve talamus üzerinden korteks ve limbik yapılara ulaşması ve beyin tarafından işlenmesiyle oluşuyor. Yüksek enerjili çarpmada kafatası kırığı, beyin hasarı, büyük damar ve organ yırtıkları sık görülüyor (Ahmad vd., 2015; Pavlovski vd., 2022). Ölümcül düşmelerde en sık ölüm nedeni travmatik şok. Bilinç hızla kaybolursa ağrı algısı da duruyor. Beyin kanaması veya beyin sapı hasarı varsa bu saniyeler içinde olabilir.

süre meselesine gelince, işin dürüst kısmı şu: sabit bir süre yok. Düşüş süresi fizikle belirleniyor. Hava direncini yok sayarsak 20 metreden düşüş yaklaşık 2 saniye, 100 metreden yaklaşık 4,5 saniye sürer. Bu süre boyunca fiziksel bir yaralanma yok, dolayısıyla ağrı da yok. Yaşanan şey korku. Çarpma sonrasında ise hayatta kalma süresi yaralanmanın tipine ve düşme yüksekliğine göre değişiyor, yükseklik arttıkça göğüs ve karın yaralanmalarının türü ve hayatta kalma süresi belirgin biçimde etkileniyor (Kandeel vd., 2022). Yani bazı kişiler çarpmayla anında ölüyor, bazıları dakikalar ya da saatler hayatta kalabiliyor. Bu ikinci grupta bilinç açıksa ağrı yaşanması çok olası.

önemli bir ayrım daha var: düşüp ölenler değil, düşüp hayatta kalanlar bize anlatabiliyor. Bu anlatılarda sık geçen şey, çarpma anında ağrıdan çok bir şok, uyuşma ya da hiçbir şey hatırlamama hali. Ama bu bir seçilim yanlılığı taşıyor, çünkü ölenler anlatamıyor. Ayrıca travma sırasında endojen opioidler ve stres yanıtı ağrı eşiğini yükseltebiliyor, ama bunun ölümcül düşmelerde ne kadar etkili olduğuna dair doğrudan veri yok. Özetle, hiçbir deney bunu doğrudan ölçemiyor ve etik olarak da ölçemez. Elimizde yalnızca otopsi bulguları ve travma fizyolojisi var. reviewer 2 bile buna "daha fazla veri lazım" diyemezdi, çünkü veri toplayamıyoruz.

Evet simdi okufum alintiyi eger karar etki edilmediyse diyor, fkat karar etkilerin sonucunda verilir zaten belki ben yanlis yorumluyor olabilirim fakat bir karar neden sonuc iliskisine bagli kisi durup dururken ben ofret alayim diyip markete gitmez sekeri duser gofret alir alirkende sececegi marka bile izlemis oldugu reklamlar veya çevresinin aliştırdığı markalara yogunlenir yada parasina gore yani yine karara etkineden sebepler var. bu pek tabiki benim yorumum belki bilimsel çerçevede bilim insanlarinin bulgularindaha dogru sonuc verecektir. Ama yine deneylere olursak deney sonuçlarını okudumuzda aşağı yukarı bu yoruma yakin bir sonuc veriyor.

Selam! Benim öğretmenim şöyle bir deney söylemişti.

1.Çikolata(veya marshmallow), cetvel ve mikrodalga gerekiyor. Öncelikle o mikrodalganın içinde yiyeceği döndüren plakayı çıkar. Çikolatayı yerleştir ve 15-20sn ısıt erimiş noktalar arası mesafeyi ölç bu mesafe dalga boyunun yarısıdır.

d: erimiş noktalar arası mesafe f: mikrodalganın frekansı desek(etiketinde yazar)

c(ışık hızı)= 2df

Örneğin

d: 6.1cm

f:2.45x10⁹Hz

c≈2.99x10⁸ m / s

bu gerçek değere oldukça yakındır

Mantığı: Bu deney ışık hızını doğrudan hesaplamaz. Mikrodalga ışınımının dalga boyunu ölçüp ışık hızını hesaplamanı sağlar. Mikrodalgalar da elektromanyetik olduğu için ışıkla aynı hızda gider.

Evrim ağacında yayınlanmış iki yazı buldum bu konuyla ilgili. Tabii konunun benim ele almaya çalıştığım gibi sosyolojik ve toplumsal yönünden ziyade, nörobilimsel yönünden yaklaşan yazılar doğal olarak.

https://evrimagaci.org/ozgur-irade-algisi-beynin-arkaplan-gurultusunden-ibaret-olabilir-2451

Ama ikinci yazıdan alıntıladığım şu paragraf benim ayrıca dikkatimi çeken bir yorum oldu.

''Liberteryen bir özgür irademizin olmadığı halde, doğal ya da doğa-üstü olarak, bir karar dışarıdaki kuvvetler tarafından kontrol edilmediyse ve bunun yerine bu kuvvetler bedenimize göre içten ise, o zaman o karar bize aittir. Eğer siz ve biz maddesel olmayan bir bilinç (ya da "ruh") değil isek, ama fiziksel bir beden ve beyne sahipsek, o zaman yine de kararları veren yine "biz" olmuş oluruz. Sonuçta, bilinç ne rol oynarsa oynasın, beyin bunu yapabilmek için evrimleşmiştir. Böylece, o kararların sorumlusu da yine "biz" oluyoruz.

İşte her şeyin kilit noktası da bu: Bir davranışa ''özgür irade'' desek ne olur, demesek ne olur; kimin umurunda? Buna bağdaştırıcılar gibi "özgür irade" demek fazlasıyla kafa karıştırıcıdır, çünkü doğa-üstü olsun veya olmasın, bir tür düalizmargümanı yaratmaktadır.

https://evrimagaci.org/bilincdisiniz-davranislarinizi-nasil-yonetir-ozgur-irade-bir-illuzyon-mu-1083