Neden bazı şeyler tek seferde aklımıza girerken,bazı şeyleri hemen kavrayamıyoruz?

Bunun tek bir nedeni yok ama en güçlü belirleyici, yeni bilginin zihninizde tutunabileceği bir yapı bulup bulamaması. İlginiz çok olsa bile, konunun altında hazır bir zemin yoksa bilgi öğrenilmiyor, sadece geçip gidiyor.

Ana etkenleri şöyle sıralayabiliriz:

• Önceki bilgi (şemalar): Yeni bilgi, elinizdeki bir çerçeveye uyuyorsa hipokampüs ve prefrontal korteks bunu hızla yerleştirebiliyor. Van Kesteren ve arkadaşlarının derlemesi, şemayla uyumlu bilginin daha kolay kalıcılaştığını, şemayla çelişen ya da tamamen yeni bilginin ise farklı bir yoldan işlendiğini anlatıyor. Bir alanda temeliniz sağlamsa o alandaki yeni şey "tek seferde" girer, çünkü aslında sıfırdan öğrenmiyorsunuz, mevcut bir ağı genişletiyorsunuz.
• Çalışma belleği yükü: Aynı anda kaç yeni kavramı kafanızda tutmanız gerektiği önemli. Birbirine dayanan beş yeni terim varsa ve hiçbiri oturmamışsa, çalışma belleği taşar ve anlama başlamadan tıkanır (Sweller'in bilişsel yük kuramı). Bu sizin yeteneksizliğiniz değil, dikkat kapasitesinin sınırı.
• İşleme derinliği: Bir şeyi sadece okumakla, anlamını düşünüp başka şeylerle ilişkilendirmek aynı değil. Craik ve Lockhart'ın klasik çalışması, anlam üzerinden derin işlenen bilginin yüzeysel işlenenden daha kalıcı olduğunu gösterdi.
• Duygu ve merak: Heyecan, şaşkınlık ya da kişisel önem, amigdala ve dopamin sistemleri üzerinden bellek pekiştirmesini güçlendirebilir. Ama "ilgimi çekiyor" duygusu tek başına anlamaya yetmez, yukarıdaki zemin eksikse merak yine de çarpıp geri döner.
• Uyku, yorgunluk, stres: Aynı kişi aynı konuyu uykusuzken ya da dağınıkken çok daha zor kavrar.

Bir de ince bir nokta var: "Hemen anladım" hissi her zaman gerçekten öğrendiğiniz anlamına gelmiyor. Akıcı ve kolay gelen anlatımlar bazen yanıltıcı bir anlama duygusu yaratıyor, zorlanarak edinilen bilgi ise çoğu zaman daha kalıcı oluyor. Yani kavrayamadığınız şeyler her zaman sizin için kötü haber değil.

Pratikte işe yarayanlar: konuya girmeden önce temel kavramları küçük parçalara bölmek, öğrendiğinizi kendi cümlelerinizle anlatmak, aralıklı tekrar yapmak ve zor gelen konuya bir gün sonra yeniden dönmek. Zor gelen konularda önce hangi ön bilginin eksik olduğunu bulmak, çoğu zaman en hızlı çözüm oluyor