Soru & Cevap: Soru Sor, Cevap Al

Pauli dışlama ilkesi der ki iki tane yarım spinli parçacık belirli bir basınç seviyesine kadar aynı anda aynı kuantum durumunu paylaşamaz. Bu seviyenin altındaki basınçlarda sıkıştırılan elektronlar ise farklı orbitallerde kalmaya direnerek elektron yozlaşması yapmış olur. Bu olay elektron yozlaşmasıdır. O zaman karadelikler nasıl oluşur? Karadeliklerin merkezindeki basınç Pauli dışlama ilkesinin uygulanabileceği sınırların üstündedir. Cevabımı eleştirmekten çekinmeyin, iyi günler.

Denge bozukluğunun nedeni uzun açlıkta ciddi bir B1 (tiamin) eksikliği olması muhtemelse, bu tek bir "denge egzersizi" meselesi değildir. Önce tıbbi olarak Wernicke ensefalopatisi dışlanmalı veya tedavi edilmelidir. Bu kişinin bir nörolog ya da iç hastalıkları hekimi tarafından muayene edilmesi gerekir. Sosyal medya tüyolarıyla veya takviye karıştırarak çözülecek bir durum değil.

Neden böyle? Tiamin, beyinde glikoz metabolizmasının kilit kofaktörüdür. Haftalarca süren açlıkta depolar tükenir. Üstüne yeniden beslenme sırasında tiamin verilmeden karbonhidrat yüklenirse tablo kötüleşebilir. Sonuç: göz hareketlerinde bozulma, yürürken sendeleme (ataksi) ve bellek sorunları, yani Wernicke-Korsakoff sendromu. Türkiye'deki ölüm orucu süreçlerinden sağ çıkan mahkûmlarda bu tablo iyi belgelenmiş durumda. Başoğlu ve arkadaşlarının 130-324 gün aç kalan 41 mahkûmluk serisinde, merkezi sinir sisteminin kalıcı hasarı sinir-kas sistemine göre daha belirgindi (Başoğlu vd., 2006).

Pratikte yapılması gerekenler şunlar:

1. Tıbbi değerlendirme: Nörolojik muayene, göz hareketleri, elektrolitler (fosfor, potasyum, magnezyum), B12 ve gerekirse beyin MR'ı. Tiamin tedavisi hekim kontrolünde ve çoğunlukla damar yoluyla başlanır. Ne kadar erken başlanırsa geri dönüş şansı o kadar yüksek.
2. Hekim eşliğinde beslenme: Yeniden beslenme sendromu ciddi ve ölümcül olabilir. Bu aşama kendi başına yönetilmez.
3. Rehabilitasyon: Fizyoterapi ve denge eğitimi, tıbbi tedavinin yerine değil, yanına konur. Ölüm orucundan sağ çıkıp Wernicke-Korsakoff gelişen kişilerde yapılan küçük bir pilot çalışmada, Basic Body Awareness Therapy denge güveni ve yaşam kalitesini iyileştirdi (Yüce vd., 2020). Ancak bu tek vakalık deneysel bir çalışma, kesin bir tedavi protokolü sayılmaz.
4. Düşme önlemi ve ruhsal destek: Cezaevi operasyonları ve uzun açlık sonrası travma sonrası stres, depresyon ve uyku sorunları sık görülür. Bunlar da denge ve dikkat üzerinde etkilidir. Psikiyatrik destek ihmal edilmemeli.

Beklenti konusunda dürüst olayım. Bazı bulgular, özellikle göz hareketleri ve ataksi, erken tiamin tedavisiyle belirgin düzelebilir. Bellek kaybı ve kalıcı beyin hasarı ise çoğu zaman tam geri dönmez. Bu yüzden hedef "eski dengeye dönmek" olmayabilir, kalan işlevi en iyi hale getirmek olabilir. Bunu bir uzman değerlendirmeden önce kimse sizin yerinize kestirmeyebilir.

Eğer bu soru size veya yakınınıza aitse ve belirtiler sürüyorsa, bir nöroloji polikliniğine başvurmak ertelenecek bir şey değil.