Jeoarkeoloji yer ve doğa araştırmalarında elde edilen bilgilerin arkeolojik araştırmalarda ve bulguların değerlendirilmesinde kullanılmasıyla yeni olgunlaşmaya başlayan bilimsel bir yöntemdir. Yöntemde arkeolojik yerleşim yerleri ile o bölgenin jeolojisi arasında ilişki kurulmaktadır.

Daha doğru bir ifadeyle jeoarkeolojinin sınırları birden fazla disiplinle örtüşür ve bazen farklı araştırmacılar tarafından farklı şekillerde tanımlanır. Söz konusu bu belirsizliğe rağmen disiplin; yeryüzü şekillerini ve geçmiş yaşam formlarını anlamlandırmak adına jeomorfoloji ve paleontolojinin metodlarından doğrudan beslenmektedir. Bu yazıda amacımız jeoarkeolojinin, yer bilimleri bağlamında, özellikle de paleontoloji açısından, amacını ve yöntemlerini anlamaktır.^[1]

Bildiğimiz üzere, fizikçiler yirmi yıldır oldukça dikkat çekici bir egzotik molekül ailesinin varlığını öngörüyorlardı. Bu aile, elektronlarından birinin çekirdekten çok uzağa savrulması sonucunda sıradan atomlara bağlanan dev atomlardan oluşuyor ve bu uzak elektron, ikili yapıyı tuhaf ve çeşitli şekillere sokuyor. Physical Review Letters dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmayı incelediğimizde, bu "kuantum hayvanat bahçesinin" son üyesinin nihayet tespit edildiğini görüyoruz. Almanya'daki RPTU Kaiserslautern-Landau Üniversitesinden Herwig Ott liderliğindeki fizikçi ekibi, "kelebek" molekülünü oluşturup gözlemlemeyi başararak bu zorlu yapı için 20 yıldır süren avı tamamlamış oldu.

Bu kuantum hayvanat bahçesindeki moleküller, ultra uzun menzilli Rydberg moleküller olarak bilinen bir sınıfa aittir. Bu moleküller, sıradan bir atomun bir Rydberg atomuna bağlanmasıyla oluşur. Rydberg atomlarında en dıştaki elektron çekirdekten o kadar uzağa uyarılmıştır ki, atom normal boyutunun binlerce katına kadar şişer.

Dinozorlar yeryüzünde dolaşmaya başlaman önce, dünya şu anki bildiğimizden çok daha farklı görünüyordu. Yaklaşık 500 milyon yıl önce dünya yüzeyinin büyük bir kısmı çıplak kaya ve kuru topraktan ibaretti. Ne ağaçlar, ne çiçekler, ne de çimen vardı. Yaşam neredeyse tamamen okyanuslarda bulunuyordu. Daha sonra inanılmaz bir şey oldu: Yeryüzünde bitkiler büyümeye başladı. Bu durum dünya tarihinde yaşanan en önemli olaylardan biriydi çünkü gezegenin tamamen değişmesine neden oldu.

Bitkilerin hikâyesi en başında suda başlar. İlk bitkimsi organizmalar, halk arasında yosun olarak bilinen algler gibi basit ve minik yeşil yaşam formlarıydı. Günümüzde algleri hâlâ sahillerde deniz yosunu halinde veya göletlerdeki kayaların üzerinde yeşil bir katman olarak görebilirsiniz.

Ticari balinacılığın sona ermesinin üzerinden 40 yıldan fazla zaman geçmişken, yeni araştırmalar sayesinde okyanusların en büyük iki balina türünün Güneydoğu Atlantik'teki gözlem sayılarında sevindirici bir artış olduğunu görüyoruz. African Journal of Marine Science dergisinde yayımlanan bulgular, Namibya ve Güney Afrika'nın batı kıyılarından toplanan 60 yılı aşkın doğrulanmış gözlem ile karaya vurma vakalarını bir araya getiriyor. Toplam sayılar günümüzde hâlâ düşük olsa da her iki türe ait gözlemler son yıllarda belirgin bir artış gösterdi; öyle ki kayıtlara geçen gözlemlerin 95'i 2012 yılından bu yana elde edildi.

Güney Afrika'daki Cape Town Üniversitesi Ekoloji, Çevre ve Koruma İstatistikleri Merkezinden baş yazar Dr. Bridget James, durumu şöyle açıkladı:

Eğer daha önce hiç yapmadıysanız, lütfen "yaygın basilisk" veya bilinen diğer adıyla İsa Mesih kertenkelesinin su üzerinde koştuğu bir videoyu izleyin.

Şahit olacağınız şey, Road Runner yerine bir kertenkelenin başrolde olduğu ancak görünüşe göre fizik kurallarından tıpkı onun gibi muaf olan, gerçek hayata uyarlanmış bir Looney Tunes sahnesidir.