Karanlık madde, evrenin toplam kütle-enerji içeriğinin yaklaşık %27'sini oluşturmakta olup kozmik yapı ve evrimi anlamamız açısından önemli olan birkaç genel özelliğe sahiptir. Olağan maddeden farklı olarak, karanlık madde elektromanyetik olarak etkileşime girmez; bu da onun elektromanyetik radyasyona görünmez hale gelmesine ve dolayısıyla yalnızca kütleçekimsel etkileri aracılığıyla tespit edilebilmesine neden olur. Ancak The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayınlanan yeni bir araştırma bildiklerimizi değiştirebilir. Araştırmaya geçmeden önce karanlık madde ile normal madde arasındaki ilişkiyi incelemekte yarar var.

Karanlık maddenin varlığı, galaksilerin dönüş eğrileri, kütleçekimsel merceklenme fenomenleri ve kozmik mikrodalga arka plan dalgalanmaları gibi çeşitli astrofizik gözlemlerden çıkarılmaktadır. Bu gözlemler, görünür kütle ile galaksiler ve daha büyük ölçeklerde gözlemlenen kütleçekimsel etki arasında önemli bir uyumsuzluk olduğunu göstermektedir.

2024 Nobel Kimya Ödülü'nün AlphaFold ve Rosetta projelerinin öncü isimlerine verilmesi, yapay zekânın bilimsel dönüm noktalarına ulaşmadaki önemini bir kez daha vurguladı. Fizik alanında yapay zekâ çalışmalarına verilen 2024 Nobel Ödülü'nün ardından bu ödül de, yapay zekâ destekli bilimsel atılımları tanımaya devam etti. Ödülün kazananları arasında, Google DeepMind'dan John Jumper ve Demis Hassabis ile Washington Üniversitesi'nden David Baker bulunuyor. Jumper ve Hassabis, protein yapılarını tahmin etmede çığır açan AlphaFold adlı yapay zekâ aracını geliştirirken, Baker ise yapay zekâ desteğiyle protein tasarımında devrim yaratan çalışmalarıyla tanınıyor.^[1]

Proteinler vücudumuzdaki hücrelerin çalışması için gerekli olan temel moleküllerdir, hücrelerin işleyişini sağlarlar. Bu nedenle proteinlerin nasıl bir yapıya sahip olduğunu anlamak onların nasıl çalıştığını ve hangi işlevleri yerine getirdiklerini çözmemize yardımcı olur. Bilim insanları 2020 yılının sonuna gelindiğinde yaklaşık 100.000 proteinin yapısını keşfetmişlerdir. Ancak doğada çok daha fazla protein vardır ve bu milyarlarca protein dizisinin yapısını deneylerle çözmek yıllar alır. Bu zorlu süreç nedeniyle bilim insanları, proteinlerin yapısını daha hızlı ve kolayca tahmin edebilecek bir yönteme ihtiyaç duymaktadırlar.

Sadece birkaç milimetre boyundaki dünyanın en maharetli bahçıvanları arasında yer alan Amerika kıtasının yaprak kesici karıncaları (İng: "leafcutter ants"), yaprak parçalarını kesip yuvalarına taşır ve bu taze yeşillikleri özenle baktıkları mantarlara sunar. Bu mantarlara kolonilerindeki özel iklim kontrollü odalarda gözü gibi bakan karıncalar, tıpkı insanların saman yiyememesi gibi yaprak yiyemezler; sadece yapraklar üzerinde yetişen mantarları yiyebilirler.

Günümüzde yüzlerce karınca türünün yemek için mantar yetiştirdiği biliniyor. Karıncaların evrimine dair yapılan araştırmalar, bu uyumun on milyonlarca yıl öncesine dayandığını gösteriyor. Araştırmacılar, Science dergisinde yayınladıkları çalışmada mantarların soy ağacını da işin içine katarak tabloyu daha net hale getirmeyi başardı. Bu çalışmada, araştırmacılar karınca ve mantar ortaklığının kökenini belirlerken şaşırtıcı bir faktöre de dikkat çektiler: 66 milyon yıl önce dinozorları yok eden asteroit Bu devasa çarpışmanın, karıncalar ile mantarlar arasındaki simbiyotik ilişkinin evriminde kilit bir rol oynadığı düşünülüyor.

Batı Nil Virüsü, sivrisinekler aracılığıyla insanlara bulaşan ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen bir virüstür. Virüs Flaviviridae ailesinin Flavivirus cinsinde yer alan bir RNA virüsüdür.^[1][2] İlk kez 1937 yılında Uganda'nın Batı Nil bölgesinde tespit edilmiştir.^[2][3] Batı Nil Virüsü adını doğrudan Nil Nehri'nden almamıştır. Virüsün ismi ilk kez 1937'de izole edildiği Uganda'nın Batı Nil bölgesinden gelmektedir.^[4]

Virüsün yayılması genellikle enfekte kuşlardan sivrisineklere, oradan da insanlara bulaşma yoluyla gerçekleşir. En yaygın bulaşma yolu sivrisinek ısırıklarıdır.^[3] Bunun yanı sıra nadir de olsa organ nakli, kan transfüzyonu, anne sütü yoluyla bulaşma vakaları da kaydedilmiştir.^[3] Aynı zamanda transplasental (anneden bebeğe) Batı Nil Virüsü bulaşmasına dair bildirilen bir vaka vardır.^[3] Virüsün insandan insana sıradan temas yoluyla bulaştığına dair herhangi bir kanıt bulunmamaktadır.^[3] Culex cinsi sivrisinekler, virüsün en yaygın taşıyıcılarıdır. Bu sivrisinekler, durgun su birikintilerinde ürerler ve genellikle gece saatlerinde daha aktiftirler. Culex sivrisinekleri yalnızca Batı Nil Virüsü'nü değil, diğer hastalıkları da taşıyabilir.^[3]

Biyolojik çeşitlilik kaybı, son yüzyıllarda hızla artan bir çevre sorunu haline gelmiş ve birçok türün neslinin tükenme tehdidiyle karşı karşıya kalmasına neden olmuştur. Özellikle adalara özgü türler; habitat kaybı, avcılık, istilacı türlerin varlığı ve iklim değişikliği gibi faktörler nedeniyle hızla azalmıştır. Mauritius Adası'na özgü pembe güvercin (Nesoenas mayeri), 1970'lerde ve 1990'larda bu tehditlerle karşı karşıya kalmış ve neredeyse yok olma noktasına gelmiştir. Ancak Durrell Yaban Hayatı Koruma Vakfı ve Mauritius Yaban Hayatı Vakfı gibi kuruluşların yoğun koruma çabaları sayesinde pembe güvercinin popülasyonu kurtarılmış ve 2018 itibarıyla sayıları önemli ölçüde artmıştır.

Kurtarma çabaları sürerken pembe güvercin popülasyonlarının korunması için bir katkı da türdiriltimi çalışmalarından gelebilir. Türdiriltimi projeleri, özellikle son dönemde yalnızca nesli tükenmiş türlerinin neslini döndürmeyi değil, aynı zamanda soyu tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan mevcut türleri koruma çalışmalarına da katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, Mauritius'a özgü dodo kuşunun türdiriltimi çabaları, adadaki diğer tehdit altındaki türler için, özellikle de pembe güvercin için umut verici sonuçlar doğurma potansiyelini taşımaktadır.