Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kutu İçecekler ve Leptospiroz Hastalığı Yalanı

Kutu İçecekler ve Leptospiroz Hastalığı Yalanı
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

İnternette aralıklarla nükseden bir fenomendir bu safsata. Hemen hemen her yerde aynı hikayeyle sunulur, çünkü Amerika'da uydurulan bir yalan, Türkçeye de aynı şekilde kazandırılarak aktarılmıştır. Bilimden anlamayan veya alakası olmayan birçok site, sayfa ve şahıs da bunu paylaşarak yalana ortak olur. Bazı örneklerini aşağıda görebilirsiniz:

Her neyse, bu saçmalıkların sonu kesilmiyor zaten. Zırvanın kökenleri 1998 senesinin Ekim ayına kadar gidiyor. O zamanki e-postalarda (kaynaklarımızdan örneklerini görebilirsiniz), bakteri adı verilmiyor, ancak kutu kola içtikten sonra ölen bir "aile dostu"ndan bahsediliyor. Sonrasında, o dönem sesler kesiliyor. Ta ki 2002 senesine kadar. Bu defa olay ("aile dostlarının" gittiği piknik ve kutu koladan gelen ölüm olayı) Belçika'da geçiyor ve fare idrarı bulaşmış kutulardan bahsediliyor. Sonrasında İspanya'da araştırma yapılıyor ve kutu içeceklerin inanılmaz pis olduğunun anlaşıldığı iddia ediliyor. Sonra bir süre daha bu zırva ortalarda dolaşmıyor. 2005'te yeniden hortluyor ve bu defa aynı "aile dostaları", bu defa "pikniğe" değil, "bot gezisine", "Kuzey Teksas'ta" gidiyorlar ve "aile dostunun arkadaşı" yine ölüyor. Sonrasındaki araştırma bu defa İspanya'da değil, New York Üniversitesi'nde yapılıyor. Sonra yine furya bir süre diniyor. 2012'ye kadar. Yukarıdaki örneklerden göreceğiniz gibi, yine bilimden anlamayan, kaynak belirtmeyi ve incelemeyi bilmeyen yığınla insan bu yalan haberi yaymaya başlıyorlar. Bu defa "aile dostunun arkadaşının" nerede öldüğünü bilmiyoruz malesef. Araştırma yapan kurum da bilinmiyor, "bir araştırma" olarak geçiyor. Zırva evrim geçiriyor yani. 

Neyse, bu zırvaları bir kenara bırakıp, işin bilimsel, gerçek ve asıl tarafına gelelim. Öncelikle tüm bu konuyla ilgili birkaç açık ve net gerçek:

  • Fare idrarının kimyasal içeriği, insanlar için sıradan düzeyde toksik yapıdadır. İddia edildiği gibi "aşırı", "inanılmaz", "muazzam" ölümcül falan değildir. 
  • Kuzey Teksas'ta, bahsi geçen yıllarda ve bu yıllardan 15 yıl öncesine kadar giden zaman diliminde bir bot gezisi sonrası leptosiroza yakalandığı tespit edilen tek bir insan bulunmamaktadır.
  • Bir "Pazar günü" pikniğe giden aile dostlarının hiçbiri leptosiroz vakasıyla ölmemiştir.
  • Leptospiroz, gerçekten de hayvan idrarı ile bulaşabilir. Bu sadece farelerle sınırlı değildir. Leptosiroz potansiyel olarak ölümcül olsa da, hem hastalıkla, hem de hastalık sonucu ölümle çok nadir karşılaşılmaktadır. İstatistiki olarak, ılıman bölgelerde yakalanma ihtimali 10.000.000'da 1 (on milyonda bir), tropik bölgelerde yakalanma ihtimali 10.000'de 1'dir. Tedavi edildiği sürece neredeyse hiçbir zaman ölümcül değildir.

Konu, her popüler olduğunda bir şekilde tıbbi kurumlara taşınmış ve her seferinde yapılan incelemeler, haberlerin yalan olduğunu ortaya koymuştur. Örneğin, 1999'un Eylül ayında bir depo görevlisinin yine fare dışkısından, bu defa leptospiroz değil de, heptavirüs kaptığı versiyonu e-posta olarak dolaşmıştır (hikayeler çoğu zaman aynıdır, sadece virüslerin isimleri değişmektedir). Ulusal Bulaşıcı Hastalıklar Merkezi, bu konuyla ilgili net olarak şunları bildirmiştir:

Hastalık Kontrol ve Önlem Merkezi'miz, bir çalışanın farelerin bulunduğu bir dükkanda, fare dışkısıyla temas ettiği için hastalanıp öldüğüne dair e-postalar almaktadır. (...) Gönderilen e-postalar tamamen asılsızdır. Merkezimize böyle bir vaka bildiriminde bulunulmamıştır ve kayıtlarımızda böyle bir ölüm bulunmamaktadır.

Zaten haberin "duygu sömürüsü" amaçlı uydurulduğu bellidir, o yüzden bunun üzerinde çok fazla durmayacağız. Meşrubat kutularına dönecek olursak:

Meşrubatların, özellikle de kola vb. içeceklerin üretim hatları son derece sıkı sağlık denetimlerinden geçirilerek kontrol edilmektedir. Kutuların tamamı, henüz üretim hattındayken, daha dışarısıyla ya da depolarla temas etmeden karton kutulara yüklenmekte ve tamamıyla dış ortamla bağlantısı kesilmektedir. Zaten Dünya'nın hiçbir yerinde bu firmalar ürünlerini belli bir sürenin üzerinde depolarda bekletmemektedirler (üretim ve son tüketim tarihlerine kutuların üzerinden bakabilirsiniz). Dolayısıyla bu tip nadir bir bakterinin kutulara bulaşması neredeyse imkansızdır. Aşağıda, Coca-Cola'nın İzmir fabrikasından ve deposundan birer görsel bulunmaktadır; daha fazlası da buraya tıklanarak görülebilir:

Son olarak... Leptospira cinsi bakterilerin konak üzerinde ömrü haftalardan, aylara kadar uzanır; ancak konaktan çıkarıldıkları zaman, yani çeşitli hayvanların idrarıyla dışarı atıldıktan sonra birkaç saat ila birkaç gün içerisinde ölürler. Dolayısıyla bu canlıların size kadar ulaşması her açıdan, neredeyse imkansızdır. 

Ancak... Elbette her duruma karşı önlem olarak doğrudan ağzınızı süreceğiniz bu kutuları ıslak veya alkollü bir mendille (eğer mümkünse) silerseniz, elbette faydası olabilecektir. Sadece leptospiroz değil, başka zararlı olabilecek bakterileri de önlemiş olabilirsiniz. Önlem her zaman iyidir.

Buna rağmen, bu şekilde verilen haberlerin tamamen uydurma olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 29/09/2020 23:46:39 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/991

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Bilgi
Cinsiyet
Balıklar
Darwin
Yemek
Evrenin Genişlemesi
Doğum
Evrimsel Biyoloji
Uçma
Kelebek
Kitap
Hominid
Moleküler Biyoloji
Entropi
Tutarlılık
Çocuk
Canlılık Cansızlık
Hafıza
Nöron Hücresi
Sosyal Mesafelendirme
Alkol
Şempanzeler
Renk
Yok Oluş
Aslan
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Yaşamın olduğu yerde umut da vardır.”
Stephen Hawking
Geri Bildirim Gönder