Kutu İçecekler ve Leptospiroz Hastalığı Yalanı

Bu yazının içerik özgünlüğü henüz kategorize edilmemiştir. Eğer merak ediyorsanız ve/veya belirtilmesini istiyorsanız, gözden geçirmemiz ve içerik özgünlüğünü belirlememiz için [email protected] üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

İnternette aralıklarla nükseden bir fenomendir bu safsata. Hemen hemen her yerde aynı hikayeyle sunulur, çünkü Amerika'da uydurulan bir yalan, Türkçeye de aynı şekilde kazandırılarak aktarılmıştır. Bilimden anlamayan veya alakası olmayan birçok site, sayfa ve şahıs da bunu paylaşarak yalana ortak olur. Bazı örneklerini aşağıda görebilirsiniz:

Her neyse, bu saçmalıkların sonu kesilmiyor zaten. Zırvanın kökenleri 1998 senesinin Ekim ayına kadar gidiyor. O zamanki e-postalarda (kaynaklarımızdan örneklerini görebilirsiniz), bakteri adı verilmiyor, ancak kutu kola içtikten sonra ölen bir "aile dostu"ndan bahsediliyor. Sonrasında, o dönem sesler kesiliyor. Ta ki 2002 senesine kadar. Bu defa olay ("aile dostlarının" gittiği piknik ve kutu koladan gelen ölüm olayı) Belçika'da geçiyor ve fare idrarı bulaşmış kutulardan bahsediliyor. Sonrasında İspanya'da araştırma yapılıyor ve kutu içeceklerin inanılmaz pis olduğunun anlaşıldığı iddia ediliyor. Sonra bir süre daha bu zırva ortalarda dolaşmıyor. 2005'te yeniden hortluyor ve bu defa aynı "aile dostaları", bu defa "pikniğe" değil, "bot gezisine", "Kuzey Teksas'ta" gidiyorlar ve "aile dostunun arkadaşı" yine ölüyor. Sonrasındaki araştırma bu defa İspanya'da değil, New York Üniversitesi'nde yapılıyor. Sonra yine furya bir süre diniyor. 2012'ye kadar. Yukarıdaki örneklerden göreceğiniz gibi, yine bilimden anlamayan, kaynak belirtmeyi ve incelemeyi bilmeyen yığınla insan bu yalan haberi yaymaya başlıyorlar. Bu defa "aile dostunun arkadaşının" nerede öldüğünü bilmiyoruz malesef. Araştırma yapan kurum da bilinmiyor, "bir araştırma" olarak geçiyor. Zırva evrim geçiriyor yani. 

Neyse, bu zırvaları bir kenara bırakıp, işin bilimsel, gerçek ve asıl tarafına gelelim. Öncelikle tüm bu konuyla ilgili birkaç açık ve net gerçek:

 

  • Fare idrarının kimyasal içeriği, insanlar için sıradan düzeyde toksik yapıdadır. İddia edildiği gibi "aşırı", "inanılmaz", "muazzam" ölümcül falan değildir. 
  • Kuzey Teksas'ta, bahsi geçen yıllarda ve bu yıllardan 15 yıl öncesine kadar giden zaman diliminde bir bot gezisi sonrası leptosiroza yakalandığı tespit edilen tek bir insan bulunmamaktadır.
  • Bir "Pazar günü" pikniğe giden aile dostlarının hiçbiri leptosiroz vakasıyla ölmemiştir.
  • Leptospiroz, gerçekten de hayvan idrarı ile bulaşabilir. Bu sadece farelerle sınırlı değildir. Leptosiroz potansiyel olarak ölümcül olsa da, hem hastalıkla, hem de hastalık sonucu ölümle çok nadir karşılaşılmaktadır. İstatistiki olarak, ılıman bölgelerde yakalanma ihtimali 10.000.000'da 1 (on milyonda bir), tropik bölgelerde yakalanma ihtimali 10.000'de 1'dir. Tedavi edildiği sürece neredeyse hiçbir zaman ölümcül değildir.

 

Konu, her popüler olduğunda bir şekilde tıbbi kurumlara taşınmış ve her seferinde yapılan incelemeler, haberlerin yalan olduğunu ortaya koymuştur. Örneğin, 1999'un Eylül ayında bir depo görevlisinin yine fare dışkısından, bu defa leptospiroz değil de, heptavirüs kaptığı versiyonu e-posta olarak dolaşmıştır (hikayeler çoğu zaman aynıdır, sadece virüslerin isimleri değişmektedir). Ulusal Bulaşıcı Hastalıklar Merkezi, bu konuyla ilgili net olarak şunları bildirmiştir:

"Hastalık Kontrol ve Önlem Merkezi'miz, bir çalışanın farelerin bulunduğu bir dükkanda, fare dışkısıyla temas ettiği için hastalanıp öldüğüne dair e-postalar almaktadır. (...) Gönderilen e-postalar tamamen asılsızdır. Merkezimize böyle bir vaka bildiriminde bulunulmamıştır ve kayıtlarımızda böyle bir ölüm bulunmamaktadır."

Zaten haberin "duygu sömürüsü" amaçlı uydurulduğu bellidir, o yüzden bunun üzerinde çok fazla durmayacağız. Meşrubat kutularına dönecek olursak:

Meşrubatların, özellikle de kola vb. içeceklerin üretim hatları son derece sıkı sağlık denetimlerinden geçirilerek kontrol edilmektedir. Kutuların tamamı, henüz üretim hattındayken, daha dışarısıyla ya da depolarla temas etmeden karton kutulara yüklenmekte ve tamamıyla dış ortamla bağlantısı kesilmektedir. Zaten Dünya'nın hiçbir yerinde bu firmalar ürünlerini belli bir sürenin üzerinde depolarda bekletmemektedirler (üretim ve son tüketim tarihlerine kutuların üzerinden bakabilirsiniz). Dolayısıyla bu tip nadir bir bakterinin kutulara bulaşması neredeyse imkansızdır. Aşağıda, Coca-Cola'nın İzmir fabrikasından ve deposundan birer görsel bulunmaktadır; daha fazlası da buraya tıklanarak görülebilir:

Son olarak... Leptospira cinsi bakterilerin konak üzerinde ömrü haftalardan, aylara kadar uzanır; ancak konaktan çıkarıldıkları zaman, yani çeşitli hayvanların idrarıyla dışarı atıldıktan sonra birkaç saat ila birkaç gün içerisinde ölürler. Dolayısıyla bu canlıların size kadar ulaşması her açıdan, neredeyse imkansızdır. 

Ancak... Elbette her duruma karşı önlem olarak doğrudan ağzınızı süreceğiniz bu kutuları ıslak veya alkollü bir mendille (eğer mümkünse) silerseniz, elbette faydası olabilecektir. Sadece leptospiroz değil, başka zararlı olabilecek bakterileri de önlemiş olabilirsiniz. Önlem her zaman iyidir.

Buna rağmen, bu şekilde verilen haberlerin tamamen uydurma olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz.


Kaynaklar ve İleri Okuma:

  • PubMed Health
  • Snopes
  • NCBI
  • Pavli A, Maltezou HC (2008). "Travel-acquired leptospirosis". J Travel Med 15 (6): 447–53. doi:10.1111/j.1708-8305.2008.00257.x. PMID 19090801.

Bilimde Bugün: 12 Şubat

ENAM Genleri ve Evrim

Yazar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Yazar

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim