Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Kuşlar Hakkındaki En Büyük Yanılgı: Kuşlar Nerede Uyur?

Kuşlar Hakkındaki En Büyük Yanılgı: Kuşlar Nerede Uyur? Wallpaper13
Reklamı Kapat

Bu yazı, Slate isimli kaynaktan birebir çevrilmiştir. Çevirmen tarafından, metin içerisinde (varsa) açıkça belirtilen kısımlar haricinde, herhangi bir ekleme, çıkarma veya değişiklik yapılmamıştır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Kuşlar hakkında insanlarla konuştuğumda bir yanlış anlama tekrar tekrar ortaya çıkıyor, herkesin yanlış anladığı bir şey. Üstelik de kalın kafalı olmayanların da. Kalın kafalılar birçok şeyi yanlış anlar. Bu insanlar, kendilerinin akıllı olduğunu düşünüyorlar, genel olarak öyleler de. Sadece kuşlardan anlamıyorlar.

Kuşlarla ilgili bu yanılgı nedir? Umarım oturuyorsunuzdur çünkü söylüyorum: Kuşlar yuvalarında uyumaz.

Hayır, uyumaz. Zihnimizdeki görüntü çok hoştur: küçük bir kuş, sabahın erken saatlerinde solucan toplamaktan yorulmuş, sıcacık küçük yuvasında ufak bir yapraktan örtüyü kaldırıyor ancak durum böyle değil. Yuvalar (tabii yuva yapan kuşlar için; çoğu kuş yuva yapmaz) yumurtaları ve yavru kuşları muhafaza etmek içindir. Yuvalama mevsimi bittiğinde yuvalar pislik içindedir: Yavruların dışkılarıyla sıvanmış durumdadır, hatta bazen içinde ölü bir yavru bile olabilir. Bu pislikler asalakları ve yırtıcı hayvanları cezbeder, kuşların da artık yuvalara ihtiyacı kalmamıştır zaten.

Bu durumda kuşlar nerede uyur? Birçok yerde. Kuşların uyumak için yerleşmelerine “tüneme” denir ve aradıkları, temelde, güvenlik ve sıcaklıktır. Ötücü kuşlar, kedi ve benzeri şeylerden kaçınmak için yerden, baykuşlardan kaçınmak için de açık alanlardan uzak durur. Yoğun çalılar veya ağaç yaprakları uygundur. Daha büyük kuşların daha çok seçeneği vardır; onlar suyun üzerinde, dalda hatta sadece yerde bile uyuyabilir.

Gerçi tüneklerin çok azı tamamen güvenlidir, bu nedenle bazı kuşlar kelimenin tam anlamıyla bir gözü açık uyuma yeteneği geliştirmiştir. Çoğu kuşun gözleri (insan gözünün aksine) beynin sadece bir tarafına bilgi gönderir. Tek yarımküresel yavaş dalga uykusu (unihemispheric slow-wave sleep) (TYYDU), kuşların beyninin bir yarımküresi uyanık ve alarmdayken diğer yarımküresinin derin bir uykuya dalmasını sağlar. Kuşlar, tüneklerinin güvenlik derecesine göre TYYDU’yu devreye alıp devreden çıkarabilir: Örneğin büyük bir ördek sürüsü açık bir gölde tünekliyorsa sürü merkezinin güvenliğindeki kuşlar sistemi tamamen kapatabilir, sürü kenarında açıkta olan kuşlar ise alarmda olmak için TYYDU uyuyabilir. Dahası da var, bilim insanları bazı kuşların uçarken uyuyabilmesi için TYYDU’yu kullandığını düşünüyorlar.

Tamam, yani kuşlar yuvalarında uyumaz. Daha da ayrıntıya inelim. Birçok farklı kuş türü vardır ve farklı şekillerde tünerler. Bir sonraki kokteylde herkesin gerçekten gözünü kamaştırmanız için işte size farklı kuş ailelerinden bazılarının nasıl tünedikleri hakkında bilgi:

Kazlar ve ördekler. Çakalın en sevdiği şey büyük, tombul, lezzetli, uyuyan bir kazın üstüne atlamaktır. Büyüklüğü ve tombulluğu, bir de üstüne perdeli ayağı, bu su kuşunun ağacın güvenliğinde uyumasını imkânsız hâle getirir. Kazlar ve ördekler geceleri çoğunlukla suyun üstünde uyur. Kartallar ve şahinler de geceleri uyuduklarından tehdit oluşturmaz, yüzerek yaklaşan yırtıcı da sudan titreşimler gönderip onları uyandıracaktır. Adacıklar da işe yarar. Su kuşu genellikle tek ayağının üstünde durarak kıyıda da uyur (diğer ayağını tüylerinin sıcaklığı arasına sokarak).

Balıkçıllar ve akbalıkçıllar. Uzun bacaklılardan, su kıyısında yaşayan bu büyük kuşlar, sadece kendileri gibi büyük yırtıcılardan korunur: timsahlar ve kartallar. Balıkçıllar ve akbalıkçıllar, sürüngen ikazı için su titreşimlerine güvenip bazen sığ sularda tüner, fakat daha çok su kenarındaki ağaçlarda büyük sürüler hâlinde uyur.

Sahil kuşları. Çoğu zamanlarını açık kumsallarda geçiren çulluklar ve yağmur kuşları, uyanık olduklarında bile pike yapan yırtıcı kuşların saldırısına uğrayabilir. Ağaç dallarına tünemek veya suda yüzmek için donanımı olmadığından uyumak daha da tehlikeli bir meseledir. Sahil kuşları sadece ellerinden gelenin en iyisini yaparak (birbirlerine alarm işareti vermek için) büyük sürüler hâlinde açık kumsallarda tüner ve tetikte kalmak için neredeyse hep TYYDU’yu kullanır.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Şahinler, kartallar ve baykuşlar. Şu eski 800 librelik (yaklaşık 360 kiloluk) goril bilmecesini* biliyor musunuz? Şahinler ve kartallar için de aynı şey geçerli: Onlar da istedikleri yerde uyur. Büyük yırtıcı kuşlar, yerden yüksekte oldukları sürece başka yırtıcılardan korunmak zorunda değildir, bu nedenle genellikle sadece bir yerlerde bir ağaç dalı bulmaları yeterlidir. Baykuşlar da çoğunlukla gündüzleri ağaçlarda uyur, ya (ışığın biraz kesilmesi için) yoğun yapraklar arasında ya da -bazı türler için- ağaç kovuklarında.

Orman tavukları ve bıldırcınlar. Uyku, belki de en çok bu adamlar için tehlikelidir: tombul ve ağız sulandırıcı ve tipik zayıf uçma kabiliyeti. Onları her şey yer. Bulabildikleri en güvenli yerlerde uyur, TYYDU’yu kullanır ve savunma amacıyla kamuflaj yapar. Çil kekliği (spruce grouse veya ruffed grouse) gibi ağaçların olduğu yerlerde yaşayan kuşlar yukarılara uçup ağaç dallarında uyur. Ağaçların değil de küçük bitkilerin olduğu yerlerde söğüt kar tavuğu gibi kuşlar bu bitkilerde uyur. Hiçbir şey yoksa -ne ağaç ne de çalı- diyelim ki toprak da karla kaplıysa, ak kuyruklu kar tavuğu gibi kuşlar bütün tüylerinin beyazlığına güvenip karlı yamaçlara sokularak yatar.

Ağaçkakanlar. Çoğu ağaçkakan ağaç kovuklarında tüner, ya yuva olarak kullandıkları kovuklarda ya da sadece uyumak için oyduklarında. Aslında birçok kuş ağaç kovuklarında uyur veya herhangi bir delikte ya da üstü kapalı bir alanda. İnsanlar da çatıların, köprülerin, ağıl saçaklarının ve denizliklerin altında korumalı kuytu alanlar yaratarak kuşlara yardım etmişlerdir.

Kargalar, kırlangıçlar, ebabiller, sığırcıklar. Bu kuşlar yakın akraba değildir ancak olağanüstü bazı toplu tüneme davranışları hepsinde görülür. Bazı türler sosyal nedenlerle veya güvenlik nedeniyle ya da sıcaklık için beraber uyumayı seçer, bazen kocaman sürüler hâlinde. Bu sürüler gün batımında toplandıklarında oluşan manzara, kimileri için hayret verici kimileri içinse ürkütücüdür, ancak kesinlikle bakışlarınızı alamayacağınız bir şeydir. Maryland’deki yüzlerce kargayı, Florida’daki binlerce ağaç kırlangıcını, Wisconsin’deki bir ortaokulun üstüne üşüşen baca ebabillerini gösteren videoları ve virüs gibi yayılan, Birleşik Krallık’taki ünlü sığırcık sürüsü videosunu muhakkak izleyin.

Peki ya diğer kuşlar? Kalan kuşların çoğu –tüm kuş türlerinin yarısından daha fazlası- ötücü kuşlar takımından tüneyen kuşlardır. Klasik kuş gibi kuşlar: serçeler, bülbüller, kardinal kuşları, alakargalar, kiraz kuşları vs. Tüneyen bu kuşlar uyumak için çoğunlukla çalı, çalı çit ve ağaçlar gibi yoğun bitkileri kullanır. Gün batımında uçarak gelir, uygun boyuttaki bir dala tutunur ve uyuyakalırlar.

Tüneyen kuşlar, uyurken tüneklerinde nasıl tünemiş kalırlar, diye sorabilirsiniz. Tabii ki, evrim. Tüneyen ötücü kuşlar, bacaklarında, bir tüneğe konduklarında istemsizce orayı kavrayarak kapanan “bükücü tendonlar (flexor tendons)” geliştirmişlerdir. Kuş, bacağını düzleştirene kadar tendonlar gevşemeyecektir, bu nedenle hazır olana dek kuş yerinden fiziksel olarak ayrılamaz. Kavrama o kadar sıkıdır ki bazı kuşlar baş aşağı durumda uyurken görülebilir. Bana çok rahat görünüyor, ayrıca yuvaya da ihtiyaç yok.

* Çevirmen Notu: Bilmece şöyledir: Soru: "800 librelik bir goril nereye oturur?" Cevap: "Nereye isterse." 800 librelik goril, ayrıca “istediği şeyi yapabilecek kadar güçlü kişi veya şirket” için kullanılan bir deyimdir.

Bu içeriğimizle ilgili bir sorunuz mu var? Buraya tıklayarak sorabilirsiniz.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 1
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 04/07/2020 18:42:30 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/1950

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Kromozom
Obezite
Teknoloji
Hominid
Bağışıklık Sistemi
Adaptasyon
Evrimsel Psikoloji
Öğrenme
Mitler
Ay Görevleri
Jinekoloji
Deniz
Tutarlılık
Canlı
Hastalık Dağılımı
Protein
Oyun Teorisi
Molekül
Stres
Deprem
Eşey
Covid-19
Cansız
Aşı
Haber
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Dikkatimizi Evren ile ilgili gerçeklere ne kadar çok çevirirsek, içimizdeki yok etme güdüsü bir o kadar azalacaktır.”
Rachel Carson
Geri Bildirim Gönder