Evrim Ağacı Logo Evrim Ağacı
Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Koronavirüs Salgını: Hangi Aşamadayız, Vaka ve Ölüm Sayısını Öngörmek Mümkün mü?

Koronavirüs Salgını: Hangi Aşamadayız, Vaka ve Ölüm Sayısını Öngörmek Mümkün mü? Philadelphia Inquirer
Reklamı Kapat

Bu yazı, eş baskı bir içeriktir. Yazı, ilk olarak BBC Türkçe isimli kaynakta 19/03/2020 tarihinde yayınlanmıştır ve izin alarak Evrim Ağacı'nda yeniden yayınlanmaktadır. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

"Önümüzdeki yıllarda 10 milyondan fazla insanın ölümüne neden olabilecek bir şey ortaya çıkarsa bu bir savaştan çok daha hızlı yayılabilen bir virüs olur." görüşünü dile getiren Bill Gates, "Bir sonraki salgın için hazır değiliz" başlıklı TED konuşmasında şöyle devam etmişti:

Salgın hastalıkları durdurabilecek bir sisteme çok az yatırım yaptık. Hazırlanmanın başarısızlığı bir sonraki salgının Ebola'dan daha tahrip edici olmasına çarpıcı bir şekilde olanak sağlayacaktır.

Bugün ise tüm dünyayı etkileyen bir salgınla karşı karşıyayız.

Damlacık yolu ile yayılabilen bir virüsün nasıl küresel bir salgına sebep olabileceğini dünya nüfusunun üçte birini etkileyen, zamanın en ölümcül pandemisi 1918 İspanyol gribine bakarak anlayabiliriz.

İlk kez ABD'nin New Mexico eyaletinde tespit edilen İspanyol gribi, Türkiye dahil olmak üzere tüm dünya ülkelerini etkisi altına aldı. 18 ay içerisinde 500 milyon insanı enfekte ederken, tahmini olarak 50 ile 100 milyon arası insanın ölümüne sebep oldu.

25 Mart itibariyle, COVID-19 tüm dünyada 400 binden fazla insana bulaşmış ve 18 binden fazla kişinin ölümüne sebep olmuş durumda. Üstelik yapılan modelleme çalışmaları daha salgının zirve noktasında dahi olmadığını gösteriyor.

Türkiye'de ise 25 Mart itibariyle 2.433 vaka ve 59 ölüm bildirilmiş durumda. Kuluçka süresi üzerinden baktığımızda bu sayılar mevcut durumu değil, en azından iki hafta öncesinde başlayan enfeksiyonları göstermektedir.

25 Mart itibariyle Türkiye'deki durum
25 Mart itibariyle Türkiye'deki durum
Evrim Ağacı COVID19 Raporu

18 Mart'ta Tayvan Hastalık Kontrol Merkezi, son 3 günde yaptığı basın açıklamalarında 4-13 Mart tarihlerinde Türkiye'de bulunan on beş kişilik seyahat grubundan dokuz kişinin pozitif sonuç aldığını duyurmuştu. Bu kişilere virüs bulaşının Türkiye'de seyahat ederken gerçekleşmiş olması kuvvetle muhtemel. Bir ülkenin vaka ihraç etmeye başlaması ve ölüm vakaları bildirmesi, ortalama 4-6 hafta öncesinde toplum içerisinde bir bulaşın sürdüğünü ve tespit edilemeyenler de dahil yüzlerce, belki binlerce vakanın olduğuna işaret etmektedir.

Modellemeler Gösteriyordu!

Peki modelleme çalışmaları bu durumu öngörüyor muydu? Ve ne yazık ki cevabımız evet.

Örneğin, salgının başında Wuhan şehri ve ardından tüm Çin kapılarını dünyaya kapatmış olsa da modelleme çalışmaları, 23 Ocak öncesinde ortalama 60 bin kişinin Wuhan'dan havayolu ile Çin dışına çıktığını gösteriyor. Bu kişiler arasında 900 kadar yolcunun koronavirüs ile enfekte olmuş olduğunu göz önüne alırsak, tüm dünyaya yayılan bu vakalar mevcut salgının boyutunda büyük öneme sahip.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Aynı çalışma, uluslararası hava trafiğini göze alarak, Hong Kong, Singapur, Japonya ve Güney Kore'nin ve sonrasında Amerika, Fransa, Almanya ve İtalya'nın ilk etkilenecek ülkelerden olacağını gösterdi. Bu ilk projeksiyonlar güncel durumla tamamen örtüşmekte.

France24

Çoğu modellemede risk kategorisinde yer almayan ülkelerden birisi ise İran'dı. 19 Şubat tarihinde İran, beklenmedik bir şekilde, koronavirüs hastalığı kaynaklı iki ölüm bildirdi. İran'da sayılar artış gösterirken, komşu ülkelerde de İran seyahat öyküsü olan vakalar bildirilmeye başladı. Salgının sadece 5. gününde (23 Şubat) 43 vaka ve 8 ölüm bildirilmişti.

İran örneğine bakarsak, yapılan modelleme çalışması 23 Şubat tarihinde İran'da neredeyse 4 bine yakın vaka olabileceğini gösterdi. İlerleyen süreçte sadece 2 hafta içinde, kısıtlı test imkanlarına rağmen, vaka sayısının 4,000'i aştığını izledik.

Aynı çalışmada Türkiye, İran'la arasındaki hava ve kara trafiği nedeniyle en riskli ülke olarak belirlenmişti. Türkiye 23 Şubat tarihinde İran ile olan sınırlarını kapattı. Ancak modelleme çalışmalarına bakarak İran içerisinde bu tarihten önce bir aydır süren bir salgın olduğunu söyleyebiliriz. Bu sebeple, o dönemde yeterli test yapılmadığını da göz önüne alarak, 23 Şubat öncesinde Türkiye'ye giriş yapan ancak tespit edilememiş vakaların bulunma ihtimali çok yüksek.

Dünya'nın Yarısı Enfekte Olacak!

Dünyadaki veriler, salgının başında her vakanın ortalama 2.5-3 kişiyi enfekte ettiğini söylüyor. Her bir vakanın bir ay içerisinde yaklaşık 300-400 kişiyi enfekte edebileceğini tahmin edebiliriz. Buradan yola çıkarak önümüzdeki 18 ay içerisinde önlemler dahi alınsa bile dünya nüfusunun yarısından fazlasının enfekte olacağı ve neredeyse 80 milyon ölüme sebep olacağı tahmin ediliyor.

İngiltere'nin virüs politikasını yönlendiren modellemelerden en önemlisi hafta başında Imperial College of London araştırmacıları tarafından yayınlandı. İngiliz medyasında da hararetle tartışılan, etkili önlemlerle dahi İngiltere'de ölüm sayısının 250.000 üzerinde olacağını öne sürüyor. Bu rapor en katı önlemlerin (okullarin kapanmasi ve etkinliklerin iptali gibi) dahi, aşılar kullanılabilir bilir hale gelene kadar (ortalama 18 ay) yürürlükte kalması gerektiğini bildiriyor.

France24

Karantina kaldırıldığında ve okullar açıldığında yeterli düzeyde toplum bağışıklığı sağlanamamışsa, ikinci bir salgın dalgası gerçekleşmesi ihtimali ise oldukça yüksek. O yüzden en fazla tartışılan stratejilerden birisi sağlık sisteminin yoğunluğunu gözlemleyerek yapılabilecek kontrollü izolasyon ve karantina. Hangi stratejinin ne ölçüde etkili ya da etkisiz olacağını ilerleyen haftalarda göreceğiz.

Şimdilik gözlemlediğimiz örnekler önümüzde çok zor bir döneme girdiğimize ve her ülkenin sağlık sisteminin büyük bir baskı altında olacağına işaret ediyor.

Nitekim enfekte olan her 5 kişiden 1'inin hastaneye yatması gerektiğini ve her 10 kişiden 1'inin yoğun bakıma ihtiyaç duyacağını düşünürsek, sağlık sisteminin hızlı bir şekilde gelecek olan bu hasta yoğunluğuna hazır hale getirilmesi gerekmektedir. 16 Mart tarihli Dünya Sağlık Örgütü basın açıklamasında Genel Direktör Dr. Tedros su ifadeleri kullandı:

Okulları kapatma, spor organizasyonlarını iptal etme ve toplanmaları engelleme gibi sosyal mesafelendirme önlemlerinde de hızlı bir artış oldu. Fakat aynı artışı COVID19 mücadelesinin omurgası olan test, izolasyon ve temas takibinde görmedik. Salgını önlemenin en etkili yolu salgın zincirini kırmaktır. Bunun için mutlaka test etmeniz ve izolasyon gerçekleştirmeniz gerekir. Bir yangınla gözünüz kapalı mücadele edemezsiniz ve bu pandemiyi kimin hasta olduğunu bilmeden durdurmayız.

Sağlık Çalışanlarını Korumak Zorundayız!

Bu salgından en fazla etkilenecek olan gruplardan birisi ise şüphesiz salgın mücadelesinin ön cephesinde hayat mücadelesi veren sağlık çalışanları. Sağlık çalışanlarının sağlığının korunması için kişisel koruyucu ekipmanlarının temini ve test kapasitesinin hızlı bir şekilde arttırılması gerekmektedir.

Her ülkenin salgın seyri kendine özgü özellikler barındırdığı için Çin, İtalya, İran, Almanya veya İngiltere ile yapılacak kıyaslamalar bundan sonra pek bir sonuç vermeyecektir. Her ülkenin kendi gerçekliğine ve koşullarına uygun bir strateji belirlemesi ve gerekli önlemleri titizlikle, daha da geç kalmadan uygun zamanda alması gerekmektedir.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 35
  • Korkutucu! 16
  • Muhteşem! 7
  • Bilim Budur! 4
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 3
  • İnanılmaz 3
  • Umut Verici! 1
  • Üzücü! 1
  • Güldürdü 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 26/11/2020 04:51:48 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/8401

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Karma
Agora
Instagram
Albert Einstein
Doğal Seçilim
Evren
Uçma
Mantar
Dünya Sağlık Örgütü
Hayvanlar Alemi
Tarih
Çin
Mühendislik
Sağlık Bilimleri
Kas
Evrimsel Biyoloji
Maskeler
Etimoloji
Virüsler
Grip
Kamuflaj
Makina
Bebek Doğumu
Beyin
Evrim Kuramı
Factchecking
Mikrop
Karadelik
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Günümüz biyolojisi, tüm biyolojik kavramları fiziksel ve kimyasal olarak açıklamayı hedeflemektedir.”
Francis Crick
Geri Bildirim Gönder
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol