Kolorektal Kanser Vakaları Genç Yetişkinlerde Neden Artış Gösteriyor?

Yeni bir araştırmaya göre, kalın bağırsak veya rektum kanseri olarak da bilinen kolorektal kanser (İng: "colorectal cancer"), günümüzde ABD'de 50 yaş altı bireylerde kansere bağlı ölümlerin bir numaralı nedeni konumunda.

Amerikan Kanser Derneği (ACS) tarafından yayımlanan araştırmaya göre, 50 yaş altı kişilerde kolorektal kanser vakaları 2013'ten, bu kansere bağlı ölümler ise 2004'ten bu yana her yıl artış gösteriyor. Erken yaşta ortaya çıkan bu tanılardaki artışın temel nedeninin, hastalığın ileri evrelerde fark edilmesi olduğu düşünülüyor. Kolorektal kanser halk arasında bağırsak kanseri olarak da biliniyor.

Araştırmanın yazarlarından Rebecca Siegel, Nikita Sandeep Wagle ve Dr. Ahmedin Jemal ortak bir açıklama yaparak bu eğilimin çok ciddi olduğunu belirttiler. Siegel, ACS'de kanser gözetim araştırmaları kıdemli bilimsel direktörü; Sandeep Wagle, aynı bölümde başuzman; Jemal ise ACS'nin gözetim, önleme ve sağlık hizmetleri araştırmalarından sorumlu kıdemli başkan yardımcısı olarak görev yapıyor. Yazarlar durumu şu sözlerle ifade ettiler:

Kolorektal kanser, 50 yaş altı bireylerde ölüm oranının arttığı tek yaygın kanser türüdür.

Vaka sayılarındaki artış, 50 ila 64 yaş arası yetişkinlerde de görülüyor ve hastalık genellikle daha ileri evrelerde teşhis ediliyor. Araştırmacılar, bu durumun söz konusu yaş grubundaki artan ölüm oranlarıyla ilişkili olduğunu düşünüyorlar.

Altmış beş yaş altı bireylerdeki bu eğilim, 65 yaş ve üzeri yetişkinlerdeki yeni bağırsak kanseri vakalarının ve ölümlerinin azalma eğilimiyle tam bir tezat oluşturuyor. Vakaların çoğunun 65 yaş ve üzeri kişilerde görülmesi nedeniyle genel istatistiklerdeki bu düşüş eğilimi, aslında daha genç gruplardaki artış modelini maskeliyor.

Endişe Verici Bir Eğilim

Küresel çapta kansere bağlı ölümlerin en yaygın ikinci nedeni olan kolorektal kanser, ağırlıklı olarak 65 yaş ve üzeri kişileri etkiliyor. Ancak Jemal'in ifadesiyle, kolorektal kanser "artık bir yaşlı hastalığı olarak adlandırılamaz." Gerçekten de yapılan bir analiz, ABD, Kanada, Avustralya ve İngiltere'nin de aralarında bulunduğu 14 ülkede kolorektal kanser vakalarının 50 yaş altı bireylerde eşzamanlı olarak artarken, 50 ila 74 yaş arası bireylerde sabit kaldığını veya azaldığını ortaya koydu.

Araştırmacılar bu yeni çalışmada, farklı yaş gruplarına odaklanarak 1998'den 2022'ye kadar olan yeni kolorektal kanser vakalarının sayısını ve 1930'dan 2023'e kadar olan ölümlerin sayısını derlediler. Bu veriler, Ulusal Kanser Enstitüsü ve ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) kayıtlarından elde edildi.

Ekip, incelenen yaş aralıklarını daraltarak artışın sadece 50 yaş altındakilerde değil, 65 yaşına kadar olan bireylerde de meydana geldiğini tespit etti. Araştırmacılar, bu durumu "Kolorektal kanserdeki artış sadece gençlerle sınırlı değil," diyerek açıkladılar.

Bu olguya "doğum kohortu etkisi" (İng: "birth cohort effect") adı veriliyor. Bir başka deyişle, bir bireyin ne zaman doğduğu, hastalık riskini ne zaman teşhis edildiğinden daha yakından belirliyor. Siegel, bu durumun, yaptığımız bir şey veya maruz kaldığımız başka bir faktör nedeniyle hastalıkta gerçek bir artış yaşandığını doğruladığını belirtti.

Ancak araştırmacılar, bu eğilime neyin sebep olduğunun henüz tam olarak anlaşılamadığını vurguluyorlar.

Araştırma ekibi, kolorektal kanser için uzun zamandır bilinen risk faktörlerinin, yeni nesillere kıyasla farklı çevresel etkenlere maruz kalmış daha yaşlı yetişkinlerdeki vakalara dayanılarak belirlendiğini ifade ediyor. Örneğin, tüm yaş grupları bir arada değerlendirildiğinde kolorektal kanser vakalarının yaklaşık 'ü sigara kullanımına atfedilebiliyor. Ancak 50 yaş altı bireylerin sigara içmiş olma ihtimali yaşlı yetişkinlere göre çok daha düşük.

Ekip, 20. yüzyılın ikinci yarısından bu yana bireylerin mikroplastikler ve aşırı işlenmiş gıdalar gibi kanser riskini artırabilecek yeni çevresel faktörlere maruz kaldığını belirtiyor. Daha önce yapılan araştırmalar da kolorektal kanserin yüksek antibiyotik maruziyeti ve işlenmiş et tüketimiyle ilişkili olduğunu ortaya koymuştu.

Kolorektal Kanser Taramaları Hayat Kurtarıyor

Araştırma ekibi, 2026 yılında 158.850 yeni bağırsak kanseri vakası görüleceğini tahmin ediyor. Bunların 47.600'ünün 50 ila 64 yaş arasındakilerde, 24.640'ının ise 50 yaş altındakilerde ortaya çıkması bekleniyor. Ayrıca bu yıl içinde tüm yaş gruplarından 55.000'i aşkın kişinin bu hastalıktan hayatını kaybedeceği öngörülüyor. Beklenen bu ölümlerin %7'sinin 50 yaş altı bireylerde, $'ünün ise 50 ila 64 yaş arası bireylerde gerçekleşeceği düşünülüyor.

Elli yaş altı bireylerin çoğuna, tedavisi çok daha zor olan ileri evrelerde tanı konulması nedeniyle erken teşhisin hayati önem taşıdığı vurgulanıyor. Araştırmacılar bu durumu şu şekilde özetliyorlar:

Erken teşhis; dışkıda kan, karın ağrısı, ishal veya yorgunluk gibi genellikle başka sağlık sorunlarıyla karıştırılabilen kolorektal kanser belirtilerine yönelik farkındalığın artırılmasıyla da sağlanabilir. Belirtilerin daha erken dikkate alınması, teşhisleri daha erken ve daha kolay tedavi edilebilir kanser evrelerine çekmemize yardımcı olacaktır.

Tarama testleri, bağırsaktaki kanser öncesi lezyonların daha erken tespit edilmesine ve alınmasına olanak tanıyor. Bu yöntem, önlenen kolorektal kanser ölümlerinin y'unu oluşturuyor. Mevcut ACS yönergeleri, kişisel veya ailesel hastalık geçmişi olmayan ortalama riskli bireylerin 45 yaşından itibaren kolorektal kanser taramasına başlaması gerektiğini belirtiyor. Yüksek riskli bireyler için belirli bir ACS yönergesi bulunmasa da bu kişilerin daha erken yaşlarda ve daha sık taranması gerekebiliyor.

Ne var ki araştırmacılar, 45 ila 49 yaş aralığındaki bireylerin sadece 7'sinin kolorektal kanser taramalarını düzenli olarak yaptırdığını tespit ettiler. Elli yaş altındaki ölümlerin yarısının 45 ila 49 yaş aralığında gerçekleştiği göz önüne alındığında bu durum, söz konusu yaş grubundaki birçok kolorektal kanser ölümünün aslında basit önlemlerle engellenebileceğini gösteriyor.