İstanbul kertenkelesi (Podarcis sicula)

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Gözlem sırasında ters ters bakarken.
Gözlem sırasında ters ters bakarken.
Pedram Türkoğlu

Gözlem Bilgileri

Zonguldak/Filyos'ta Evrim Ağacı olarak fotoğrafladığımız bu karede, İstanbul kertenkelesi (Podarcis sicula) olarak tanımlanan türü görüyorsunuz. Filyos'ta yoğun olarak kale duvarında, onun dışında neredeyse her köşede gözlemlenebilirler.

Tanım ve Genel Bilgiler

Boyu 25 cm kadar olabilir. Sırt rengi yeşilden kahverengine kadar değişir. Diğer Podarcis cinsi türlerinden farklı olarak ventralde kırmızılık yoktur. Karın tarafı beyazımsı veyahut yeşilimsidir. Zonguldak/Filyos bölgesinde inanılmaz derecede bol bulunurlar. 

Şüphelendikleri zaman, saklanarak sık sık bu şekilde bakarlar.
Şüphelendikleri zaman, saklanarak sık sık bu şekilde bakarlar.
Pedram Türkoğlu

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Darwin'in ispinozlarına benzer şekilde türleşmesi, Hırvatistan adalarında gözlemlenen en başarılı örneklerden biri. 1971'de 10 tane yetişkin P. sicula, Hırvatistan'a bağlı Kopište adasından Mrčaru adasına taşındı. Yaşanan bu olaya popülasyon genetiği ve evrimsel biyolojide "kurucu etkisi" denir. Yani büyük popülasyondan kopan küçük popülasyondaki gen havuzu büyük oranda kaybedilir. Bu yüzden genetik çeşitlilik de oldukça azalır. Böylece yeni popülasyondaki bireylerin genotipi ve hatta fenotipi, ebeveynlerinden oldukça farklı olacaktır. Dolayısıyla oraya yerleşen yeni P. sicula popülasyonu, adada yıllarca çoğalmaya başladı. Zira adada onlar için baskın avcılar yoktu. 1990'larda tekrar adayı ziyaret eden bilim insanları, popülasyonların farklılaşmaya başladığını ve fenotipik değişimleri gözlemledi. Ardından 2008'de tekrar yapılan analizlerde, yeni P. sicula popülasyonunun bağırsak yapısının farklılıklarından morfolojik değişimlerine kadar birçok karşılaştırma yayımladı. Çünkü Kopište adasındakiler daha çok eklembacaklı ağırlıklı, Mrčaru adasındakiler ise daha çok bitkisel ağırlıklı beslenmişti.

Yetişkin birey.
Yetişkin birey.
Pedram Türkoğlu

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Esas dağılışı İtalya ve civar adalardır. Bu yüzden ismi literatürde İtalya duvar kertenkelesi diye de geçer. Türkiye'de İstanbul civarında, bilhassa Belgrad Ormanı'nda kayalık yerlerde yaşarlar.

Davranış ve Etoloji

Oldukça çevik ve hızlıdırlar. Kayaların üzerinde güneşlenirken, yavaş yavaş yaklaşmaya kalkarsanız, kaçmazlar ama yukarıdaki gibi kafayı çevirerek bir bakış atarlar. Sonra 1 metreden fazla yaklaşırsanız, anında kaçarlar. Bu açıdan gözlemlemesi kolay bir türdür. Kayaların arkasından meraklı bir surat ifadesi ile ne olup bittiğini tararlar.

Etimoloji

İstanbul kertenkelesi, İstanbul duvar kertenkelesi veya italya duvar kertenkelesi olarak bilinirler.

Kaynaklar ve İleri Okuma:

  • Bayram Göçmen ve Abidin Budak, et al. (2020). Herpetoloji. ISBN: 975-483-658-2. Yayın Evi: Ege Üniversitesi.
  • University Of Massachusetts, Amherst. Lizards Undergo Rapid Evolution After Introduction To A New Home. (2020, Mart 05). Alındığı Tarih: 05 Mart 2020. Alındığı Yer: Science Daily

Sosyal Beceriler Hayvanları Daha Zeki Yapıyor

Koni başlı çekirge (Acrida ungarica)

Biyoloji Genel Editörü

Pedram Türkoğlu

Pedram Türkoğlu

Biyoloji Genel Editörü

Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde eğitim görüyor. İlgilendiği bilim dalları paleobiyoloji, zooloji, anatomi, immünoloji, mikrobiyoloji, tıp ve evrimsel biyolojidir.

Katkı Sağlayanlar

Çağrı Mert Bakırcı

Çağrı Mert Bakırcı

Editör

Evrim Ağacı'nın kurucusu ve idari sorumlusudur. Popüler bilim yazarı ve anlatıcısıdır. Doktorasını Texas Tech Üniversitesi'nden almıştır. Araştırma konuları evrimsel robotik, yapay zeka ve teorik/matematiksel evrimdir.

Konuyla Alakalı İçerikler

Göster

Şifremi unuttum Üyelik Aktivasyonu

Göster

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
Geri Bildirim