İstanbul kertenkelesi (Podarcis siculus)

Pedram Türkoğlu

Gözlem Bilgileri

Zonguldak/Filyos'ta Evrim Ağacı olarak fotoğrafladığımız bu karede, İstanbul kertenkelesi (Podarcis siculus) olarak tanımlanan türü görüyorsunuz. Filyos'ta yoğun olarak kale duvarında, onun dışında neredeyse her köşede gözlemlenebilirler.

Tanım ve Genel Bilgiler

Boyu 25 cm kadar olabilir. Sırt rengi yeşilden kahverengine kadar değişir. Diğer Podarcis cinsi türlerinden farklı olarak ventralde kırmızılık yoktur. Karın tarafı beyazımsı veyahut yeşilimsidir. Zonguldak/Filyos bölgesinde inanılmaz derecede bol bulunurlar. 

Pedram Türkoğlu

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Darwin'in ispinozlarına benzer şekilde türleşmesi, Hırvatistan adalarında gözlemlenen en başarılı örneklerden biri. 1971'de 10 tane yetişkin P. siculus, Hırvatistan'a bağlı Kopište adasından Mrčaru adasına taşındı. Yaşanan bu olaya popülasyon genetiği ve evrimsel biyolojide "kurucu etkisi" denir. Yani büyük popülasyondan kopan küçük popülasyondaki gen havuzu büyük oranda kaybedilir. Bu yüzden genetik çeşitlilik de oldukça azalır. Böylece yeni popülasyondaki bireylerin genotipi ve hatta fenotipi, ebeveynlerinden oldukça farklı olacaktır. Dolayısıyla oraya yerleşen yeni P. siculus popülasyonu, adada yıllarca çoğalmaya başladı. Zira adada onlar için baskın avcılar yoktu. 1990'larda tekrar adayı ziyaret eden bilim insanları, popülasyonların farklılaşmaya başladığını ve fenotipik değişimleri gözlemledi. Ardından 2008'de tekrar yapılan analizlerde, yeni P. siculus popülasyonunun bağırsak yapısının farklılıklarından morfolojik değişimlerine kadar birçok karşılaştırma yayımladı. Çünkü Kopište adasındakiler daha çok eklembacaklı ağırlıklı, Mrčaru adasındakiler ise daha çok bitkisel ağırlıklı beslenmişti.

Pedram Türkoğlu

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Esas dağılışı İtalya ve civar adalardır. Bu yüzden ismi literatürde İtalya duvar kertenkelesi diye de geçer. Türkiye'de İstanbul civarında, bilhassa Belgrad Ormanı'nda kayalık yerlerde yaşarlar. Batı ve Orta Karadeniz illerinde de görülebilirler.

Pedram Türkoğlu

Davranış ve Etoloji

Oldukça çevik ve hızlıdırlar. Kayaların üzerinde güneşlenirken, yavaş yavaş yaklaşmaya kalkarsanız, kaçmazlar ama yukarıdaki gibi kafayı çevirerek bir bakış atarlar. Sonra 1 metreden fazla yaklaşırsanız, anında kaçarlar. Bu açıdan gözlemlemesi kolay bir türdür. Kayaların arkasından meraklı bir surat ifadesi ile ne olup bittiğini tararlar.

Etimoloji

İstanbul kertenkelesi, İstanbul duvar kertenkelesi veya italya duvar kertenkelesi olarak bilinirler.