Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

Islak Burunlu Primatlar (Strepsirrhini)

Islak Burunlu Primatlar (Strepsirrhini) Wikipedia
Reklamı Kapat

Bu içerik, Evrim Ağacı'nın Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır. Yaşam Ağacı projesinin amacı, başta Türkiye'de bulunan türleri, Türkiye'deki doğa gözlemcilerimizin özgün fotoğraf ve video içerikleri ışığında, evrimsel akrabalık ilişkilerine uygun bir şekilde filogenetik bir ağaç üzerinde kategorize etmek, nihayetinde ise Dünya'daki tüm türleri yavaş yavaş Yaşam Ağacı'na eklemektir.

Bu yazı, Evrim Ağacı'nın tür gözlemleri ve türlere dair bilgileri barındıran Yaşam Ağacı projesinin bir parçası olarak hazırlanmıştır.

Tanım ve Genel Bilgiler

Islak burunlu primatlar (ya da daha isabetli isimleriyle "kıvrık burunlu primatlar"); lemurlar, galagolar, pottolar, lorisler gibi lemur-benzeri (lemuriform) primatları barındırır. Primatlar altındaki kardeş grubu, Haplorrhini'dir (kuru/basit burunlu primatlar).

Islak burunlı primatların ortak özelliği, isimlerinden de anlaşılabileceği gibi, burun içlerininse ıslak (nemli) olmasıdır. Kedi ve köpeklerin de burunlarına benzeyen, siyah ve ıslak kısma rhinarium adı verilir. Ayrıca Strepsirrhini'ye "kıvrık burunlu" denmesinin nedeni, burun derilerindeki sinüs açıklıklarının "virgül" biçiminde şeklinde kıvrılmış olmasıdır. Kardeş alttakımları olan Kuru Burunlu Primatlar'ın (Haplorrhini), rhinarium yapısı bulunmaz ve burunları kıvrık değildir.

Bütün ıslak burunlu primatların beyinleri, diğer primatlarınkine göre daha küçüktür, beyinlerinde koku için özelleşmiş iri koku bölgeleri bulunur, feromonları algılamak için burunlarında vomeronazal organ vardır ve dişilerinin plasentası epitelyokoryaldir; yani kalp şeklindeki rahimlerinde bulunan bezlerin içine doğru uzayan koryonik kılcıkları bulunur. Gözlerinde gece görüşüne katkı sağlayan yansıtıcı yapılar vardır. Göz kemikleri halka şeklindedir; ancak bu halkayı arkadan destekleyen ince kemik dokusuna sahip değillerdir. Bu primatlar kendi C vitaminlerini üretebilirler. Lemur-benzeri ıslak burunlu primatlarda, birbirlerini tımar etmekte kullanılan taraklı dişler bulunur.

Evrimsel Tarih ve Taksonomi

Islak burunlu primatlar, adapiform (soyu tükenmiş erken ıslak burunlular) ve lemuriform (lemur-benzeri ıslak burunlular) primatları barındırırlar. Bu grupların evrimsel tarihine dair iki önemli veri hattı bulunmaktadır: genetik analizler ve fosiller. İlki, grubun maymunlar ve tersiyerler gibi gruplardan yaklaşık 90 milyon yıl önce ayrıldığını; ikincisi ise bu ayrımın daha yakın zamanlarda, günümüzden yaklaşık 55 milyon yıl önce yaşandığını göstermektedir. Islak burunlu primatlar, kuru burunlu primatlardan (Haplorrhini) ayrılarak evrimleşmişlerdir. Lemuriformların, her ikisi de ilk olarak Asya'da ortaya çıkmış olan Cercamoniinae veya Sivaladapidae taksonlarından evrimleşmiş olması çok olasıdır.

Lemurlar, günümüzden 47 ila 54 milyon yıl önce Madagaskar'a ulaşmayı başarmışlardır. Burada evrimleşen modern lemurlar, bir nevi "yaşayan fosil"dirler; çünkü günümüze kadar gelmeyi başarmışlardır.

Ekolojik Dağılım ve Habitat

Islak burunlu primatlar, Madagaskar Adası, Orta Afrika ve Güneydoğu Asya'da bulunurlar. Birçok ıslak burunlu primat ağaçlarda yaşar (arboreal) ve gececidir (nokturnal). Öte yandan soyu tükenmiş birçok ıslak burunlu primatın gündüzcü (diurnal) olduğu bilinmektedir.

Popülasyon ve Koruma Statüsü

Bu gruptaki türlerin neredeyse hepsinin soyu habitat yıkımı, beslenme, egzotik hayvan ticareti gibi nedenlerle tehdit altındadır.

Diyet ve Metabolizma

Islak burunlu primatlar çoğunlukla meyveler, yapraklar ve böceklerle beslenirler.

Etimoloji

Alttakım, adını Yunancadaki strepsis, yani "içerdönük" veya "kıvrık" sözcüğü ile, rhinos, yani "burun" sözcüklerinin birleşmesinden almıştır.

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem! 0
  • Tebrikler! 0
  • Bilim Budur! 0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • İnanılmaz 0
  • Umut Verici! 0
  • Merak Uyandırıcı! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 09/07/2020 08:26:14 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/7313

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Kuyruksuz Maymun
Endokrin Sistemi Hastalıkları
Kanser Tedavisi
İhtiyoloji
Kanser
Sosyal
Jeoloji
Karadelik
Ecza
Nörobilim
Biyokimya
Parazit
Samanyolu Galaksisi
İnfografik
Besin Değeri
Çin
Haber
Cansız
Astronomi
Zeka
Teknoloji
Robot
Tür
Balıkçılık
Halk Sağlığı
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Aranızda telekineziye inanan varsa elimi kaldırsın.”
Kurt Vonnegut
Geri Bildirim Gönder