Evrim Ağacı
Reklamı Kapat

İnsan-Dışı Hayvanların Uyguladığı Yapay Seçilime Örnek: Karıncalar ve Ormandaki "Şeytan Bahçeleri"

İnsan-Dışı Hayvanların Uyguladığı Yapay Seçilime Örnek: Karıncalar ve Ormandaki
Tavsiye Makale
Reklamı Kapat

Bu yazı, Evrim Ağacı'na ait, özgün bir içeriktir. Konu akışı, anlatım ve detaylar, Evrim Ağacı yazarı/yazarları tarafından hazırlanmış ve/veya derlenmiştir. Bu içerik için kullanılan kaynaklar, yazının sonunda gösterilmiştir. Bu içerik, diğer tüm içeriklerimiz gibi, İçerik Kullanım İzinleri'ne tabidir.

Okullardaki derslerimiz birbirinden ayrı gibi okutulsa da, aslında doğayı birbirinden bağımsız bir şekilde inceleyemeyiz. Biyoloji, canlılar üzerinden araştırmalar yapıyor olsa da organizmalar ve organizmaların yaşadıkları çevre, evrenin bir noktasında yer alan ve kimya ile fizik için geçerli olan kavramlara uyan doğal sistemlerdir. Her şeyden önce fizik vardı. Sonra kimya doğdu. En son ise biyoloji... Ondan da kültür ve beşeri bilimler doğdu. Ancak bu son basamağı şimdilik es geçecek olursak, fizik ve kimya üzerine kurulu biyolojiyi, gelmiş geçmiş en çok sayıdaki disiplini bir arada barındıran bir çalışma alanı olarak kabul etmemiz gerektiği anlaşılır. Bu yazıda sizlere maddeleri konu alan kimya ile canlıları konu alan biyoloji arasındaki yakınlığı net bir şekilde gösteren bir örneğe değinmek istiyoruz. 

Güney Amerika'daki Amazon yağmur ormanları, canlı çeşitliliğiyle de oldukça meşhurdur. Burada, egzotik kuşlardan gizemli böceklere, yabani çiçeklerden haşmetleriyle kendilerini belli eden yağmur ormanlarının ağaçlarına kadar çok çeşitli hayat formlarına rastlamak mümkündür. Genelde turistler, bu ormanın içinde açılmış olan patikalar ya da belli bir istikamette akan akarsular boyunca yapılan keşif gezilerine katılırlar. Böyle gezilerin birinde, çok şaşırtıcı görüntülerle karşılaşabilir insanlar. Bunlardan birisi de, adını eskiden o bölgede yaşayan yerlilerin anlattığı "gizemli olaylardan" almış olan Şeytan Bahçeleri'dir (aşağıda görülmektedir). 

Rivayete göre sadece Duroia hirsuta türü bitkilerden oluşan Şeytan Bahçeleri'ni ormanın "kötü ruh"u sürekli olarak düzenlemekte ve bakımını yapmaktadır. Bu bahçelerde, sadece tek bir tür bitki bulunur ve onlar son derece canlıyken, diğer bitkiler tutunamazlar ve kolayca ölürler. Teknik olarak gerçekten de, ikinci söylenen doğrudur. Ormanın belli yerlerinde, sadece belli bitki türleri, sanki insan eliyle özenle bakılmış gibi bulunan bahçelerde korunmaktadırlar. Diğer hiçbir bitki türü bu "bahçelerde" yaşayamaz. Duroia hirsuta türü ağaçlar, sanki bir çiftçinin özenli bakımlarına maruz kalmaktadır. Onlar dışındaki tüm bitkiler, bu bitkilerin yanında ölüvermektedir. Hem de bu koruma, 800 yılı aşkın bir süredir devam etmektedir!Üstelik bu bahçelerin toprak yapısı, iklim yapısı veya herhangi bir çevresel faktörü, az ilerisindeki ağaç grubundan hiç de farklı değildir. Bu sebeple yerel halk, bu bahçelere "kötü ruh" olarak tanımladıkları doğa üstü bir gücün şekil verdiğini ve koruduğunu düşünmektedir. Buna neyin sebep olduğu da, 2014 yılına kadar bilinmiyordu. Ama artık biliniyor. Ve tahmin edebileceğiniz gibi, sorumlu "doğa üstü bir kötü ruh" falan değil...

Gerçek şudur: Myrmelachista schumanni türü karıncalar (ana görselde görülmektedir) Duroia hirsuta türü ağaçların kovuklarında yaşamaktadır. O ormanda bulunan hiçbir ağaç, bu karıncaların arzu ettikleri gibi devasa koloniler oluşturmalarını sağlayamazlar. Bu ağaçların gövdeleri, tam onların yaşam alanı oluşturabilecek özelliktedir. Ama doğal olarak, bu ağaçları dikip bakımını yapan karıncalar olamaz; ancak karıncalar, istilacıların saldırılarından diğer ağaçları değil de bu ağaçları koruyabilirler. Başka bir bitkinin bu ağaçların bulunduğu alanlarda yetişmemesi için sürekli kimyasal salgılayarak kolonilerini koruma altına alırlar. Yani karıncalar, daha önce bilinen mantar kolonileri bir yana dursun, koskoca bir orman bölgesindeki devasa ağaçların tarımını yapmaktadır denebilir! Kendileri için "istenmeyen" olan "zararlılar"dan ormanlarını ayıklarlar; sadece belirli bir türü yaşatırlar. Bu, evrimin en temel mekanizmalarından Yapay Seçilim'in, insan dışındaki en harika örneklerinden birisidir! Bu konuda detaylı bilgi için kitabımızı edinmenizi tavsiye ederiz.

Bu gerçeği göstermek için Stanford Üniversitesi'nden Deborah Gordon ve ekibi, Peru'nun Loreta kentini içine alan Amazon Ormanı bölgesindeki Madre Selva Biyolojik İstasyonu'nda kapsamlı bir araştırma yürüttüler. Tespit ettikleri ve içerisinde 1 ila 328 adet arasında değişen sayılarda Duroia hirsuta türü ağaçların bulunduğu 10 adet "Şeytan Bahçesi"ne İspanyol sediri olarak bilinen Cedrela odorata türü ağaçlardan diktiler. Bu ağaçlar, normalde Amazon'da rahatlıkla ve bol miktarda yetişmektedirler; ancak "Şeytan Bahçeleri" içerisinde bulunmazlar. Bu yabancı ağaçların bazılarının üzerini karıncalardan korumak için, özel bir kimyasalla kapladılar. Bazı diğerlerini ise korumasız bir şekilde diktiler. Sonuçlar tartışmaya yer bırakmayacak kadar açıktı: daha dikilme işlemi tamamlanmadan, işçi karıncalar yabancı ağaca saldırıya geçmişlerdi ve sadece 24 saat içerisinde korunmasız olan tüm sedirleri öldürmeye başladılar. Yaptıkları çok basitti: yapraklarına saldırarak bolca formik asit enjekte etmek. Sadece 5 gün içerisinde bu sedirlerin neredeyse tamamı yapraklarını tamamen yitirdi. Hatta karıncaları uzak tutmak için korunan sedirlere bile saldırılar düzenleyenler ve yapraklarını yitirmesini sağlayanlar oldu. Muhtemelen, karınca popülasyonu içerisinde koruyucu kimyasala dirençli olan nadir varyasyonlar vardı ki bu, evrimin ana malzemesini oluşturmaktadır. Ancak korunmasız olanlardaki yaprak ölümü, korunmalılara göre kat kat fazlaydı.

İşin asıl ilginç tarafı, karıncaların "tarım alanlarını" inşa etmek için kullandıkları temel kimyasalın formik asit olmasıdır. Normalde bu, oldukça yakından tanınan bir kimyasaldır ve zaten adını da "karınca" sözcüğünün Latincesinden alır. Mikrobiyal parazitlere karşı koruyucu özelliği bilinen bu kimyasalın herbisit (böceksavar) özelliği de ilk kez bu vesileyle keşfedilmiştir. Uzun zamandır bu tarz kimyasalların haberleşme, kur yapma ve savunma gibi eylemlerde kullanıldığı zaten bilinmekteydi. Ancak bunlar haricinde, böylesi bir yapay seçilim örneği için kullanılabileceği kimsenin aklına gelmemişti. Bu keşif, önemli bir gizemi açığa çıkarmış oldu.

Karıncamıza geri dönersek... Bu karınca, bahsi geçen ağaçların gövdelerinde kurduğu kolonileri yüzlerce yıl boyunca yaşatabilir. Doğal olarak, en iyi yaşadığı ortamın bu ağacın içerisi olduğunu anlayan karıncalar, basit bir içgüdüyle hareket ederek çevredeki olası düşmanlara vücutlarında ne var ne yok saldıracaklar ve ekinlerini/yuvalarını koruyacaklardır. Bu da, aslında tamamen farklı bir amaçla evrimleşmiş olan ve onların vücudunda yer alan formik asitle kolaylıkla başarıya ulaşmalarını sağlamaktadır. Bu, evrimsel biyolojinin birçok farklı konseptinin bir arada gözlenebildiği harika örneklerden birisidir!

Bu İçerik Size Ne Hissettirdi?
  • Tebrikler! 6
  • İnanılmaz 2
  • Muhteşem! 1
  • Bilim Budur! 1
  • Merak Uyandırıcı! 1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel! 0
  • Güldürdü 0
  • Umut Verici! 0
  • Üzücü! 0
  • Grrr... *@$# 0
  • İğrenç! 0
  • Korkutucu! 0
Kaynaklar ve İleri Okuma
  • M. E. Frederickson, et al. (2005). "Devil's Gardens" Bedevilled By Ants. Nature | Arşiv Bağlantısı, sf: 495-496.
  • M. Shwartz. Ants, Not Evil Spirits, Create Poisonous Devil’s Gardens In The Amazon Rainforest. (2005, Eylül 26). Alındığı Tarih: 27 Ağustos 2019. Alındığı Yer: Stanford University | Arşiv Bağlantısı

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misiniz?

Şu iki siteden birini kullanarak şimdi destek olabilirsiniz:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracı kullanılarak 14/07/2020 09:23:38 tarihinde oluşturulmuştur. Evrim Ağacı'ndaki içeriklerin tamamı, birden fazla editör tarafından, durmaksızın elden geçirilmekte, güncellenmekte ve geliştirilmektedir. Dolayısıyla bu çıktının alındığı tarihten sonra yapılan güncellemeleri görmek ve bu içeriğin en güncel halini okumak için lütfen şu adrese gidiniz: https://evrimagaci.org/s/2826

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı müddetçe izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş halleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz. Bu sayfa izin alınmaksızın düzenlenemez, Evrim Ağacı logosu, yazar/editör bilgileri ve içeriğin diğer kısımları izin alınmaksızın değiştirilemez veya kaldırılamaz.

Reklamı Kapat
Güncel
Kalp
Mutasyon
Yaşamın Başlangıcı
Cinsel Seçilim
Işık
Obstetrik
Sıcaklık
İstatistik
Coronavirus
Samanyolu Galaksisi
Önlem
Sinek
Beslenme Biçimi
Evrim Teorisi
Farmakoloji
Doğa Yasaları
Ses Kaydı
Su
Doğal
Hastalık Dağılımı
Koaservat
Kültür
Kadın Doğum
Anne
Göz
Daha Fazla İçerik Göster
Daha Fazla İçerik Göster
Reklamı Kapat
Reklamsız Deneyim

Evrim Ağacı'nın çalışmalarına Kreosus, Patreon veya YouTube üzerinden maddi destekte bulunarak hem Türkiye'de bilim anlatıcılığının gelişmesine katkı sağlayabilirsiniz, hem de site ve uygulamamızı reklamsız olarak deneyimleyebilirsiniz. Reklamsız deneyim, Evrim Ağacı'nda çeşitli kısımlarda gösterilen Google reklamlarını ve destek çağrılarını görmediğiniz, daha temiz bir site deneyimi sunmaktadır.

Kreosus

Kreosus'ta her 10₺'lik destek, 1 aylık reklamsız deneyime karşılık geliyor. Bu sayede, tek seferlik destekçilerimiz de, aylık destekçilerimiz de toplam destekleriyle doğru orantılı bir süre boyunca reklamsız deneyim elde edebiliyorlar.

Kreosus destekçilerimizin reklamsız deneyimi, destek olmaya başladıkları anda devreye girmektedir ve ek bir işleme gerek yoktur.

Patreon

Patreon destekçilerimiz, destek miktarından bağımsız olarak, Evrim Ağacı'na destek oldukları süre boyunca reklamsız deneyime erişmeyi sürdürebiliyorlar.

Patreon destekçilerimizin Patreon ile ilişkili e-posta hesapları, Evrim Ağacı'ndaki üyelik e-postaları ile birebir aynı olmalıdır. Patreon destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi 24 saat alabilmektedir.

YouTube

YouTube destekçilerimizin hepsi otomatik olarak reklamsız deneyime şimdilik erişemiyorlar ve şu anda, YouTube üzerinden her destek seviyesine reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. YouTube Destek Sistemi üzerinde sunulan farklı seviyelerin açıklamalarını okuyarak, hangi ayrıcalıklara erişebileceğinizi öğrenebilirsiniz.

Eğer seçtiğiniz seviye reklamsız deneyim ayrıcalığı sunuyorsa, destek olduktan sonra YouTube tarafından gösterilecek olan bağlantıdaki formu doldurarak reklamsız deneyime erişebilirsiniz. YouTube destekçilerimizin reklamsız deneyiminin devreye girmesi, formu doldurduktan sonra 24-72 saat alabilmektedir.

Diğer Platformlar

Bu 3 platform haricinde destek olan destekçilerimize ne yazık ki reklamsız deneyim ayrıcalığını sunamamaktayız. Destekleriniz sayesinde sistemlerimizi geliştirmeyi sürdürüyoruz ve umuyoruz bu ayrıcalıkları zamanla genişletebileceğiz.

Giriş yapmayı unutmayın!

Reklamsız deneyim için, maddi desteğiniz ile ilişkilendirilmiş olan Evrim Ağacı hesabınıza üye girişi yapmanız gerekmektedir. Giriş yapmadığınız takdirde reklamları görmeye devam edeceksinizdir.

Destek Ol
Türkiye'deki bilimseverlerin buluşma noktasına hoşgeldiniz!

Göster

Şifrenizi mi unuttunuz? Lütfen e-posta adresinizi giriniz. E-posta adresinize şifrenizi sıfırlamak için bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Eğer aktivasyon kodunu almadıysanız lütfen e-posta adresinizi giriniz. Üyeliğinizi aktive etmek için e-posta adresinize bir bağlantı gönderilecektir.

Geri dön

Close
“Bilim, gündelik düşüncelerimizi hassas bir şekilde düzenlemekten fazlası değildir.”
Albert Einstein
Geri Bildirim Gönder