ReklamTüm Reklamları Kapat

İklim Türleri Nelerdir? Türkiye'de Hangi İklim Türleri Görülür?

Çoruh Vadisi'nde 20 Kilometrede Yedi Farklı İklim Türü Bulunmaktadır!

20dk
ReklamTüm Reklamları Kapat
İklim Türleri Nelerdir? Türkiye'de Hangi İklim Türleri Görülür?

Bu Makalede Neler Öğreneceksin?

Bu bölümü yapay zekâ hazırlar.
  • İklim, günlük hava durumundan farklı olarak en az 30 yıllık sıcaklık ve yağış ortalamalarıyla tanımlanır; tek bir fırtına veya soğuk hafta iklimi değiştirmez.
  • Köppen-Geiger sistemi sıcaklık, yağış miktarı ve mevsimsel yağış düzenine göre iklimleri tropikal, kurak, ılıman, karasal ve kutup olmak üzere beş ana gruba ayırır.
  • Türkiye’de 337 meteoroloji istasyonunun verileriyle 14 alt iklim türü belirlenmiştir; sıcaklık-yağış grafikleri ve standart normaller, yerel iklimleri karşılaştırmayı ve sınıflandırmayı öğretir.

İklim türleri (İng: "climate types"), uzun süreli sıcaklık, yağış ve diğer atmosfer koşulları bakımından birbirine benzeyen yerleri ortak ölçütler altında gruplayan bilimsel sınıflandırma birimleridir.⁠[12] Benzer atmosfer koşullarının yayıldığı coğrafi alanlar ise iklim bölgesi (İng: "climate region" veya "climatic zone") olarak adlandırılmaktadır. Genel bir çerçevede dünya üzerindeki karalar tropikal, kurak, ılıman, karasal ve kutup olmak üzere beş ana grupta incelenmektedir.⁠[2]

Kışın çok üşüdüğümüz bir hafta ya da yazın ortasında bastıran bir sağanak, bulunduğumuz yerin iklimini değiştirir mi? Yanıt hayırdır, çünkü iklim sınıflandırmaları tek bir yılın olağandışı hava olaylarına değil, uzun dönemli ortalama iklim koşullarına dayanmaktadır.⁠[7], [12] Taşoğlu ve arkadaşlarının 2024 tarihli araştırması, Türkiye'de 337 meteoroloji istasyonunun verileriyle düzeltilen haritada 14 farklı alt iklim türü belirlendiğini, Çoruh Vadisi çevresinde ise 20 kilometrelik yatay bir hat üzerinde yedi ayrı iklim türünün yan yana dizildiğini göstermektedir.⁠[12] Bu yazımızda standart iklim verilerinin nasıl üretildiğini, küresel sınıflandırma denklemlerini ve Türkiye'deki istasyon tablolarından sıcaklık ve yağış grafiği (İng: "climograph" veya "temperature and precipitation graph") okuma yöntemlerini adım adım inceleyeceğiz.

Videonun Sayfası: İklim Krizi: Türkiye, Küresel Isınma Nedeniyle Küçülecek mi?

İklim Türleri Nelerdir?

Atmosfer olaylarını anlamlandırırken karşılaşılan en temel ayrım, zaman ölçeğinden kaynaklanmaktadır. Hava durumu, dakikalardan saatlere ve günlerden haftalara uzanan kısa zaman dilimlerindeki yerel atmosfer değişikliklerini ifade etmektedir, oysa iklim bölgesel ya da küresel ölçekte birkaç on yıl üzerinden değerlendirilen uzun süreli hava koşulları ortalamalarıdır.⁠[1] Dolayısıyla iklim sınıflandırmalarının temel amacı, günlük dalgalanmaları bir kenara bırakarak uzun süreli sıcaklık, yağış ve diğer atmosfer koşulları yönünden benzeşen alanları belirlemektir.

Tüm Reklamları Kapat

Gezegenimizin her yerinde aynı atmosfer koşullarının görülmemesinin arkasında temel fiziksel ve astronomik mekanizmalar yatmaktadır. Örneğin ekvator çevresinin daha sıcak olmasını açıklayan etkenlerden biri, Güneş ışınlarının bu bölgeye daha dik açıyla ulaşmasıdır. Ancak bir yerin iklimini sadece ekvatora olan uzaklığı belirlememektedir, çünkü okyanusların hareketi ile Dünya'nın eksen eğikliği ve kendi ekseni etrafındaki dönüşü de hava örüntülerinin yerküre genelinde nasıl hareket ettiğini doğrudan etkilemektedir. İklim sisteminin bu fiziksel işleyişi 24104 numaralı makalemizde ayrıntılarıyla incelenmektedir.

Öte yandan günümüzde yer istasyonlarının yanı sıra meteoroloji uyduları da anlık hava koşullarını izlemekte ve bir bölgenin iklimini zaman içinde takip etmeye yarayan uzun dönemli veriler de toplamaktadır. Bu uzun dönemli verilerden çıkarılan iklim bölgesi bilgisi, özellikle tarım ve bahçecilikte hangi bitki çeşitlerinin yerel koşullara uyum sağlayacağını değerlendirmeye yardımcı olabilmektedir.

İklim Değişkenleri ve Standart İklim Normalleri

Bir yerin iklim türünü öznel izlenimlerle değil de matematiksel olarak saptamak istediğimizde, önce ham gözlemleri standart bir zaman dilimine oturtmamız gerekmektedir. Bu amaçla Dünya Meteoroloji Örgütü (WMO), ortak bir 30 yıllık dönem üzerinden hesaplanan aylık ve yıllık sıcaklık, yağış ve diğer iklim değişkeni (İng: "climate variable") ortalamaları ile istatistiklerini standart iklim normalleri biçiminde tanımlamaktadır.⁠[3] Dahası WMO, 2015 yılında standart normal tanımını güncelleyerek son yılı 0 ile biten en yakın 30 yıllık dönemi esas alacak biçime getirmiştir, örneğin 1981-2010 ve 1991-2020 dönemleri bu kuralın doğrudan uygulamalarıdır.

Standart normal veri setlerinde her iklim değişkeni, yılın her ayı için ayrı değerlerle ve ayrıca tek bir yıllık değerle sunulmaktadır. Tablolardaki sıcaklık satırlarını okurken çok sık yapılan bir hatadan kaçınmak gerekmektedir, çünkü veri setlerinde yer alan günlük en yüksek sıcaklıkların ortalaması, günlük en düşük sıcaklıkların ortalaması ve günlük ortalama sıcaklıkların ortalaması birbirinden tamamen ayrı değişkenlerdir. Bu nedenle söz konusu üç değişken hesaplamalarda asla birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Tüm Reklamları Kapat

Bir yerin iklimini tanımlamak için sadece ortalama değerlere bakmak da yeterli olmamaktadır, çünkü belirli bir dönemdeki uç değerler ile günlük ya da aylık değerlerin standart sapması gibi sıklık dağılımı istatistikleri de iklimin değişkenliğini gösteren tamamlayıcı ölçütlerdir. Öte yandan iklim normalleri hesaplanırken veri kalitesini korumak amacıyla eksik ya da kuşkulu gözlem noktaları veri setinden ayıklanmaktadır.⁠[4] Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Çevresel Bilgi Merkezleri (NCEI), ülkelerin sunduğu istasyon verilerini her istasyon için ayrı bir CSV dosyası biçiminde araştırmacıların erişimine açmaktadır.⁠[3]

Köppen-Geiger Sistemi ve Alternatif Sınıflandırmalar

İstasyonlardan elde edilen iklim değişkeni dizilerini anlamlı gruplara ayırmak için geliştirilen en yaygın çerçeve, Köppen-Geiger iklim sınıflandırmasıdır. Bir botanikçi olan Wladimir Köppen, iklim ile bitki örtüsü dağılışı arasındaki ilişkiden yola çıkmıştır. Amacı, aynı iklim sınıfına giren bölgelerin genel hatlarıyla benzer bitki örtüsü taşıması ve sınıfların dünyadaki büyük ekosistem tipleriyle örtüşmesiydi.⁠[10]

Köppen'in iki ayrı çalışması birbirinden ayrılmalıdır. Köppen'in sıcaklık bölgeleri üzerine yaptığı ilk çalışma 1884 yılında yayımlanmıştır. Bu çalışmanın açık erişimli 2011 metni, özgün makalenin çevirisi niteliğini taşımaktadır.⁠[5] Araştırmacının bu erken yaklaşımı, sıcaklığın belirli eşikleri aştığı veya belirli eşikler arasında kaldığı dönemlerin süresine odaklanmıştır. Oysa Köppen'in bugün bildiğimiz nicel dünya iklim sınıflandırması 1900 yılında sunulmuş, daha sonra Rudolf Geiger tarafından 1954 ve 1961 yıllarında güncellenmiş dünya haritaları olarak yayımlanmıştır.⁠[6]

Güncel Köppen-Geiger sistemi sıcaklık, yağış miktarı ve yağışın yılın hangi döneminde gerçekleştiği ölçütlerini bir arada kullanmaktadır. Böylece aylık hava sıcaklığı ve yağışın eşik değerleriyle mevsimselliğine dayanan beş ana grup ve 30 alt sınıf oluşmaktadır. Bu yolla karmaşık iklim geçişleri az sayıda sınıf altında özetlenebilmektedir. Bu ekolojik açıdan anlamlı şema, günümüzde canlı türlerinin coğrafi dağılışı analiz edilirken kullanılmaktadır.⁠[9] Elbette Köppen-Geiger yaklaşımı iklimi sınıflandırmanın tek yolu değildir, örneğin Thornthwaite iklim sınıflandırma sistemi toprak nemini temel alan bir yaklaşım sunarken Holdridge yaşam bölgesi yaklaşımı ekolojik ortamları iklime dayalı olarak birbirinden ayırmaktadır.⁠[12]

Altında iklim kodlarının renk açıklaması bulunan 1991-2020 dünya haritası, kıtaları Köppen-Geiger sınıflarına göre renklendirilmiş biçimde göstermektedir.
Renkli dünya haritası, güncel Köppen-Geiger sisteminin 30 alt sınıfını göstermektedir.
Beck, H.E., McVicar, T.R., Vergopolan, N., Berg, A., Lutsko, N.J., Dufour, A., Zeng, Z., Jiang, X., van Dijk, A.I.J.M., Miralles, D.G., CC BY 4.0

Beş Ana Grup ve Sınıflandırma Kuralları

Köppen-Geiger sisteminin modern uygulamalarında, dünya iklimleri beş ana grupta ele alınmaktadır. Bunların ilk üçü A harfiyle gösterilen tropikal iklim (İng: "tropical climate"), B harfiyle gösterilen kurak iklimler ve C harfiyle gösterilen ılıman iklim (İng: "temperate climate") gruplarıdır. Diğer iki ana grubu ise D harfiyle gösterilen karasal iklim (İng: "continental climate") ile E harfiyle gösterilen kutup iklimleri (İng: "polar climate") oluşturmaktadır. Ayrıca Peel ve arkadaşlarının 2007 tarihli yöntemi, yıldan yıla görülen değişkenlik yerine uzun dönemli ortalama iklim koşullarını yansıtmak üzere uzun süreli aylık istasyon serilerini temel almaktadır. Bu yöntemde tüm yağış değişkenleri milimetre (), tüm sıcaklık değişkenleri ise Celsius derecesi () birimiyle hesaba katılmaktadır.⁠[7]

Sınıflandırma formüllerinde dört temel kısaltma kullanılmaktadır. Yıllık ortalama toplam yağış , yıllık ortalama sıcaklık ise ile gösterilmektedir. Bunun yanı sıra, uzun süreli aylık ortalamalar içinden en sıcak ayın sıcaklığı , en soğuk ayın sıcaklığı ise simgesiyle ifade edilmektedir. Öte yandan harf kodlamasında ilk büyük harf ana iklim grubunu gösterirken, küçük yazılan ikinci ve üçüncü harfler yağış ve sıcaklık örüntülerini ayrıntılandırmaktadır. Özellikle C ve D gruplarında ikinci harf yağış düzenini, üçüncü harf ise yaz sıcaklığı düzenini belirtmektedir.⁠[8]

Kuraklık Eşiği ve Çöl İklimi Koşulları

Bir istasyonun hangi iklim türüne girdiğini hesaplarken harf sırasına göre A grubundan başlanmamaktadır. İlk adımda kurak B iklimleri belirlenmektedir, çünkü B grubunun kuraklık ölçütünü sağlayan bir istasyon, sıcaklık bakımından A, C, D veya E gruplarından birinin koşulunu da sağlayabilmektedir.

Kurak B grubunun sınırını çizmek için sabit bir yıllık yağış miktarı kullanılmamaktadır. Bunun yerine yağışın hangi mevsimde düştüğünü ve yıllık ortalama sıcaklığı hesaba katan bir eşik değeri, yani hesaplanmaktadır. Bu yöntemde yaz ve kış altışar aylıktır. Bu mevsimler, ekim-mart (ONDJFM) ile nisan-eylül (AMJJAS) dönemlerinden sıcak ve serin olanları biçiminde tanımlanmaktadır. Eğer yıllık ortalama toplam yağışın () en az %70'i kış yarıyılında düşüyorsa eşik değeri şu denklemle bulunmaktadır:

Oysa yıllık yağışın en az %70'i yaz yarıyılında düşüyorsa eşik formülü şu biçimi almaktadır:

Tüm Reklamları Kapat

Yağışın iki yarıyıla daha dengeli dağıldığı diğer tüm durumlarda ise şu ara formül kullanılmaktadır:

Bu eşik hesaplandıktan sonra koşulunu sağlayan her yer kurak B grubuna ayrılmaktadır. B grubunun kendi içinde koşulunu sağlayan yerler BW koduyla çöl iklimi (İng: "desert climate" veya "arid climate") alt grubuna, koşulunu sağlayan yerler ise BS koduyla step alt grubuna girmektedir. Ayrıca üçüncü harf olarak eklenen kodu koşulunu sağlayan sıcak alt türü, kodu ise koşulunu sağlayan soğuk alt türü göstermektedir. Dolayısıyla bütün çöller sıcak sayılmamakta, hatta soğuk çöl ve soğuk step iklimleri de formüllerle net biçimde ayrılmaktadır.

Benzer şekilde çöl iklimi demek, bir bölgeye hiç yağmur yağmaması demek değildir. Kuzey Amerika'daki Mojave Çölü'nün batı ve güneybatısında yükselen dağlar, Pasifik Okyanusu'ndan gelen nemi keserek dağların rüzgaraltı tarafında bir yağış gölgesi ve kurak koşullar oluşturmaktadır.⁠[11] Ne var ki bu bölgedeki 52 istasyonun 1893-2001 dönemi verileri incelendiğinde, yıllık yağışın 34 ilâ 310 mm/yıl arasında değiştiği ve uzun süreli ortalamanın 137 mm/yıl olduğu görülmektedir. Mojave'de serin mevsim yağışları çölün en önemli ve en geniş yayılımlı yağış kaynağıdır. Aynı geniş kurak bölge içinde bile yağışın mevsimsel dağılışı farklılaşabilmektedir. Kış baskın örüntüde ekim-nisan yağışları yıllık toplamın %82'sini oluşturmaktadır, oysa iki mevsimli örüntüde bu pay %66 olmaktadır.

Açık renkli granit kayaların, seyrek çalıların ve Joshua ağaçlarının ardındaki dağların üzerinde koyu bir fırtına bulutundan sağanak yağmaktadır.
Joshua Tree Ulusal Parkı'ndaki (Mojave Çölü) sağanak, çöl ikliminin tamamen yağışsız olmadığını göstermektedir.
Tuxyso, CC BY-SA 3.0

Tropikal, Ilıman, Karasal ve Kutup İklimleri

Bir istasyon koşulunu sağlamıyorsa, yani kurak B grubunda değilse, doğrudan sıcaklık ölçütlerine geçilmektedir. En soğuk ayın ortalama sıcaklığı en az olduğunda () bu bölge A grubu tropikal iklimler arasına girmektedir. A grubundaki üç alt tür ise en kurak ayın yağış miktarına () göre ayrılmaktadır.

En kurak ay yağışı en az 60 mm ise () Af koduyla ekvatoral iklim (İng: "equatorial climate" veya "tropical rainforest climate") tanımlanmaktadır. Fakat Af koşulunu sağlamayan, ancak eşitsizliğini sağlayan yerler muson iklimi (İng: "monsoon climate") sınıfına girmektedir. Bu yerlere Am kodu verilmektedir. Hem Af olmayan hem de kalan yerler ise Aw koduyla savan iklimi (İng: "savanna climate" veya "tropical wet and dry climate") olarak adlandırılmaktadır.

Tüm Reklamları Kapat

Kurak B koşulunu sağlamayan bir yerde en sıcak ay ortalaması 'nin üzerindeyse (), belirleyici ölçüt en soğuk ayın sıcaklığı olmaktadır. Eğer en soğuk ay ortalaması ile arasındaysa () C ılıman iklim grubu, veya daha düşükse () D karasal iklim grubu oluşmaktadır. Ancak burada literatürdeki önemli bir yöntem farkına dikkat etmek gerekmektedir. Peel ve arkadaşları C ile D gruplarını ayırırken en soğuk ay için sınırını kullanmıştır, dolayısıyla bu ölçüt Köppen'in özgün çalışmasında kullandığı sınırıyla karıştırılmamalıdır.

Hem C hem de D gruplarında ikinci harf mevsimsel yağış rejimini göstermektedir. En kurak yaz ayının yağışı () hem 40 mm'den az hem de en yağışlı kış ayı yağışının () üçte birinden az olduğunda ( ve ), yaz kuraklığını belirten harfi kullanılmaktadır. Oysa en kurak kış ayının yağışı (), en yağışlı yaz ayı yağışının () onda birinden az olduğunda () kış kuraklığını belirten harfi atanmaktadır. Ne ne de koşuluna göre tanımlanmış bir kurak mevsim bulunmadığında ise harfi yazılmaktadır, ancak bu durum yağışların yılın her ayına eşit dağıldığı anlamına gelmemektedir.

Aynı iki grupta üçüncü harf yaz sıcaklığının derecesini kodlamaktadır. En sıcak ayın ortalaması en az ise () sıcak yazı belirten harfi kullanılmaktadır. Eğer koşulu sağlanmıyorsa, ancak aylık ortalama sıcaklığı 'nin üzerinde olan ay sayısı () en az dört ise (), harfi verilmektedir. Bu harf ılık yazı göstermektedir. Bu durumda hem hem de koşulunun sağlanmadığı, fakat sıcaklığı 'nin üzerinde en az bir ve dörtten az ay bulunan () yerler ise serin yaz alt türü olan harfini almaktadır.

Böylece bu harflerin birleşimiyle Csa yazı sıcak ve kurak Akdeniz iklimi (İng: "Mediterranean climate"), Csb ise yazı daha serin ve kurak Akdeniz iklimi olarak adlandırılmaktadır. Kurak mevsimi bulunmayanlardan Cfa yazı sıcak nemli subtropikal iklimi, Cfb ise yazı ılık okyanusal iklim (İng: "oceanic climate" veya "marine west coast climate") türünü temsil etmektedir. Öte yandan karasal D grubunda Dfb kışı sert, kurak mevsimi olmayan ve yazı ılık sert karasal iklim (İng: "humid continental climate") alt türünü göstermektedir. Aynı gruptaki Dfc ise kışı sert, kurak mevsimi bulunmayan ve yazı serin subarktik alt türü ifade etmektedir.

Son olarak B koşulunu sağlamayan ve en sıcak ay ortalaması 'nin altında kalan () yerler E kutup iklimleri grubuna ayrılmaktadır. Bu grup içinde en sıcak ay ortalaması 'nin üzerindeyse () ET koduyla tundra iklimi (İng: "tundra climate" veya "subpolar climate") tanımlanmaktadır. Fakat en sıcak ay ortalaması veya daha düşükse () EF koduyla kutup iklimi (İng: "polar climate" veya "ice cap climate") ortaya çıkmaktadır.

Bazı genel iklim haritalarında çevresinden farklı dağlık alanlar H harfiyle özel bir yüksek dağ iklimi (İng: "highland climate" veya "alpine climate") bölgesi olarak gösterilmektedir. Ne var ki bu etiket her Köppen sürümünde zorunlu bir altıncı grup değildir, çünkü Peel ve arkadaşlarının 2007 çalışmasında ayrı bir H iklimi kullanılmamış ve yüksek dağlar doğrudan A, B, C, D ve E sınıflarıyla değerlendirilmiştir.

İstasyon Hesabı ve Küresel Alan Payları

Sınıflandırma eşikleri kağıt üzerinde kesin görünmektedir, ancak gerçek istasyon verileri incelendiğinde bir istasyonun aynı anda hem yaz kuraklığı () hem de kış kuraklığı () formülünü sağladığı durumlarla karşılaşılmaktadır. Aslında böyle bir çakışmada sadece en kurak tek bir aya bakmak yanıltıcı sonuç verebilmektedir, dolayısıyla altı aylık yaz ve kış toplam yağışları karşılaştırılmaktadır. Yaz yarıyılı daha yağışlıysa istasyon , kış yarıyılı daha yağışlıysa harfini almaktadır.⁠[7] Avustralya'daki Herberton Post Office istasyonu bu durumu açıkça göstermektedir.

Şemada Herberton istasyonunun yaz ve kış kuraklığı sınamaları, altı aylık yağış payı ve Cw sonucu yer almaktadır.
Herberton istasyonu şemada hem yaz hem kış kuraklığı sınamasını sağlamaktadır. Altı aylık toplamlar karşılaştırıldığında yağışın %70'inden fazlası yaz yarıyılında düştüğünden sonuç Cw olmaktadır.
Evrim Ağacı

Çözümlü örnek 1: Avustralya'daki Herberton Post Office istasyonu hangi Köppen-Geiger iklim türüne girmektedir?

Verilenler: Avustralya'da yer alan Herberton Post Office istasyonunun uzun süreli normallerinde yıllık ortalama toplam yağış , yıllık ortalama sıcaklık ve en soğuk ayın ortalama sıcaklığı 'dir. İstasyonda sıcak olan yaz yarıyılı ekim-mart (ONDJFM) dönemidir ve yıllık yağışın %70'inden fazlası bu dönemde düşmektedir. Ayrıca en kurak yaz ayı yağışı , en yağışlı kış ayı yağışı , en kurak kış ayı yağışı ve en yağışlı yaz ayı yağışı 'dir.

İstenen: İstasyonun ana iklim grubu ile yağış rejimini gösteren ikinci harf kodu.

1. adım: Sınıflandırmada öncelikle kurak B grubu sınandığı ve yıllık yağışın %70'inden fazlası yaz yarıyılında gerçekleştiği için yaz yağışlı kuraklık eşiği formülü kullanılarak sınırı hesaplanmaktadır:

Tüm Reklamları Kapat

2. adım: İstasyonun 1.146 mm olan yıllık yağışı 678 mm eşiğinden büyük olduğu için istasyon B grubunda değildir, dolayısıyla en soğuk ay sıcaklığı değeriyle ile arasında kaldığından ana grup C olarak belirlenmektedir:

3. adım: Yaz kuraklığı () ölçütünü sınamak amacıyla en kurak yaz ayı yağışı hem 40 mm sınırıyla hem de en yağışlı kış ayı yağışının üçte biriyle karşılaştırılmaktadır:

4. adım: İlk sınama Cs sonucunu vermektedir, ancak kış kuraklığı () ölçütü için en kurak kış ayı yağışı da en yağışlı yaz ayı yağışının onda biriyle ayrıca karşılaştırılmaktadır:

Sonuç: İstasyon tekil ay formüllerine göre hem Cs hem de Cw koşulunu aynı anda sağlamaktadır, ancak altı aylık toplamlar karşılaştırıldığında yıllık yağışın %70'inden fazlası yaz yarıyılında düştüğü için Cs sınıflaması uygunsuz bulunmakta ve istasyona kış kuraklığını belirten Cw sınıfı atanmaktadır.

Peel ve arkadaşları 30 alt tür tanımlamaktadır.⁠[7] Bu karar kurallarına göre tanımlanan olası alt iklim türlerinin 3'ü tropikal, 4'ü kurak, 9'u ılıman, 12'si karasal ve 2'si kutup grubuna girmektedir. Araştırmacıların 2007 tarihli küresel haritasında alt türlere tek tek bakıldığında ise dünya karalarında %14,2 payla en geniş alanı sıcak çöl iklimi (BWh) kaplamaktadır. Öte yandan kıta ölçeğindeki alansal dağılımlarda Avustralya'da kurak B grubu %77,8 ile, Afrika'da kurak B grubu %57,2 ile ve Güney Amerika'da tropikal A grubu %60,1 ile en geniş alanı oluşturmaktadır. Afrika'da bu kurak B grubunu %31,0 payla tropikal A ve %11,8 payla ılıman C grubu izlemektedir. Asya kıtasında ise beş ana iklim grubunun tamamı bulunmakta, en geniş alanı %43,8 payla karasal D grubu kaplamaktadır.

Sıcaklık ve Yağış Grafikleriyle Veri Analizi

İklim denklemlerinde kullanılan aylık normaller, sadece harf kodu üretmeye yaramamaktadır, çünkü bu sayısal diziler mevsim döngüsünü doğrudan yansıtmaktadır. Bu açıdan, bir istasyonun sıcaklık ve yağış normallerini grafikleştirmek, ilgili konumun yıl, ay veya gün içindeki iklim özelliklerini görsel olarak ortaya koymanın en doğrudan yollarından biridir.⁠[4] Ayrıca bu normallerin hesaplanması sırasında veri dizisindeki eksik veya kuşkulu gözlemler ayıklanmaktadır.

Ne var ki bir istasyonun verilerini okurken temel bir ölçek sınırını akılda tutmak gerekmektedir. İstasyon normalleri sadece ölçümün yapıldığı istasyonun konumuna ve hesaplandığı 30 yıllık döneme (örneğin 1991-2020 dönemine) aittir, dolayısıyla tek bir istasyonun tablosu bütün bir ilin geneliyle veya tek bir yılın hava durumu ölçümüyle özdeşleştirilmemelidir.⁠[13]

Tablodan Sıcaklık ve Yağış Grafiğine Geçiş

Meteoroloji arşivlerinde istasyon başına sunulan CSV dosyalarındaki veya veri tablolarındaki aylık normal değerler, doğrudan bir hesap tablosuna kopyalanıp yapıştırılarak yeniden grafikleştirilebilmektedir. Örneğin standart bir aylık sıcaklık ve yağış grafiği hazırlanırken iki değişken aynı grafik alanı üzerinde birleştirilmektedir. Bu grafikte aylık ortalama sıcaklık değerleri çizgiyle, aylık toplam yağış değerleri ise sütunlarla gösterilmektedir.⁠[16]

Hazırlanan bir sıcaklık ve yağış grafiğine bakıldığında, ilk olarak yatay eksendeki ayları takip ederek bir yerde genellikle hangi ayların en çok ve en az yağış aldığı belirlenmektedir. Ardından sütunların boyu ile sıcaklık çizgisinin yükseliş ve alçalış dönemleri birlikte okunmaktadır. Yağış dizisiyle sıcaklık dizisinin beraberce değerlendirilmesi gerekmektedir. Örneğin sıcaklık eğrisinin tepe yaptığı yaz aylarında yağış sütunlarının belirgin biçimde kısalması yaz kuraklığına işaret edebilir. Yılın hiçbir ayında sütunların çok düşük değerlere inmemesi ise kurak mevsimin bulunmadığını düşündürmektedir. Bununla birlikte kesin sınıflandırma kararı yine ve sınamalarına dayanarak verilmektedir.

Antalya, Ankara ve Rize İstasyon Karşılaştırması

Türkiye'nin farklı iklim bölgelerini temsil eden meteoroloji istasyonlarına ait 1991-2020 standart normalleri yan yana incelendiğinde, tablo ve grafik okumanın incelikleri somut sayılar üzerinden görülmektedir. Bu doğrultuda aşağıdaki üç çözümlü veri okuma örneği, yaz kuraklığının şiddetini, karasal geçişlerdeki sıcaklık değişkeni seçimini ve kurak mevsim yokluğunun "eşit yağış" anlamına gelmediğini sırasıyla ortaya koymaktadır.

Çözümlü örnek 2: Antalya Havalimanı (WMO 17300) istasyonunun 1991-2020 normallerinde mevsimsel yağış zıtlığı ve yaz sıcaklığı nasıl okunmaktadır?

Verilenler: WMO 17300 numaralı Antalya Havalimanı istasyonunun 1991-2020 iklim normallerinde aylık ortalama sıcaklıklar ocakta 9,8, şubatta 10,8, martta 13,1, nisanda 16,4, mayısta 20,9, haziranda 25,7, temmuzda 28,9, ağustosta 29,0, eylülde 25,6, ekimde 20,9, kasımda 15,3 ve aralıkta 'dir. Yıllık ortalama sıcaklık ise düzeyindedir. Aynı istasyonda yağış toplamı normalleri ocakta 214,33, şubatta 110,67, martta 105,27, nisanda 64,18, mayısta 39,6, haziranda 8,43, temmuzda 2,42, ağustosta 2,21, eylülde 19,58, ekimde 81,56, kasımda 147,63 ve aralıkta 274,5 mm'dir. Dolayısıyla yıllık toplam yağış normali 1.070,38 mm değerindedir, ayrıca temmuz ayı için günlük en yüksek sıcaklıkların ortalaması olarak kaydedilmiştir.⁠[13]

İstenen: Sıcaklık ve yağış grafiğinde en yağışlı kış ayı ile en kurak yaz ayı arasındaki farkın bulunması ve Köppen yaz sıcaklığı eşiğinde () hangi sıcaklık değişkeninin kullanılacağının belirlenmesi.

1. adım: Sıcaklık ve yağış grafiğindeki sütunların mevsimsel genliğini görmek için en yağışlı kış ayı olan aralık ile en kurak yaz ayı olan ağustosun yağış normalleri karşılaştırılmaktadır:

2. adım: Temmuz ve ağustos aylarının sıcak yaz () eşiğini sağlayıp sağlamadığını denetlerken, günlük en yüksek sıcaklıkların ortalaması () yerine doğrudan aylık ortalama sıcaklık dizisindeki en yüksek değer () seçilmektedir:

Sonuç: Antalya Havalimanı istasyonunun sıcaklık ve yağış grafiğinde kışın 274,5 mm'ye ulaşan çok yüksek yağış sütunları ile ağustosta 2,21 mm'ye düşen şiddetli yaz kuraklığı zıtlığı açıkça görülmektedir. Sınıflandırmada ortalama maksimum sıcaklıklar değil, olan en sıcak ay ortalaması esas alınmaktadır.

Kıyıdan iç kesimlere geçildiğinde yağış toplamı azalmakta, kış sıcaklıkları da sıfır derecenin yakınlarına inmektedir. Bu nedenle tabloda hangi sıcaklık satırının okunduğu, istasyonun ana iklim grubunu değiştirecek kadar kritik hale gelmektedir.

Çözümlü örnek 3: Ankara Bölge (WMO 17130) istasyonunun 1991-2020 normallerinde yağışın mevsimsel doruğu ve C-D sınırı nasıl değerlendirilmektedir?

Verilenler: WMO 17130 numaralı Ankara Bölge istasyonunun 1991-2020 normallerinde aylık ortalama sıcaklıklar ocakta 0,9, şubatta 2,7, martta 6,7, nisanda 11,5, mayısta 16,5, haziranda 20,6, temmuzda 24,2, ağustosta 24,3, eylülde 19,6, ekimde 13,9, kasımda 7,3 ve aralıkta 'dir. Yıllık ortalama sıcaklık ise düzeyindedir. Aynı istasyonda aylık yağış normalleri ocakta 38,65, şubatta 36,6, martta 46,8, nisanda 44,55, mayısta 50,98, haziranda 40,23, temmuzda 14,26, ağustosta 13,99, eylülde 17,29, ekimde 33,42, kasımda 31,88 ve aralıkta 43,19 mm olup yıllık toplam normal 411,84 mm'dir. Ancak ocak ayında günlük ortalama sıcaklık normali iken günlük en düşük sıcaklıkların ortalaması 'dir.⁠[14]

Evrim Ağacı ürünlerinden haberdar mısınız?

İstenen: Grafikteki en yağışlı ve en kurak ayların saptanması ile Peel sürümündeki sınırına göre en soğuk ay sıcaklığının () hangi değerle sınanacağının gösterilmesi.

1. adım: Yıllık toplam yağışın (411,84 mm) yıl içinde hangi mevsimde toplandığını görmek için aylık yağış dizisindeki en yüksek ve en düşük değerler belirlenmektedir:⁠[14]

2. adım: Ilıman (C) ve karasal (D) gruplar arasındaki sınırını değerlendirirken, ocak ayının günlük en düşük sıcaklık ortalaması () yerine ocak ayı günlük ortalama sıcaklık normali kullanılmaktadır:

Sonuç: Ankara Bölge istasyonunda yağış doruğu 50,98 mm ile ilkbaharda (mayıs ayında) gerçekleşirken en düşük yağış 13,99 mm ile ağustosta görülmektedir. C-D sınırı değerlendirilirken ise olan ortalama minimum sıcaklık değil, olan aylık ortalama sıcaklık esas alınmaktadır, bu nedenle istasyon D değil C grubunda yer almaktadır.

Oysa kıyı bölgelerimizde kurak mevsimin bulunmadığı bir istasyon incelendiğinde yağış sütunlarının yıl boyu yüksek kaldığı, ancak kendi içinde belirgin bir mevsimsel dalgalanma gösterdiği fark edilmektedir.

Rize'nin 1991-2020 sıcaklık ve yağış grafiğinde mavi sütunlar aylık yağışı, kırmızı çizgi ise aylık ortalama sıcaklığı göstermektedir.
Rize'nin 1991-2020 grafiğinde mavi yağış sütunları kurak mevsim olmaksızın yıl boyu yüksek kalmaktadır. Aylık yağış nisanda 90,48 mm'ye iner, ekimde 307,27 mm'ye çıkar.
Evrim Ağacı

Çözümlü örnek 4: Rize (WMO 17040) istasyonunun 1991-2020 normallerinde yıllık yağış dağılımı ve sıcaklık aralığı nasıl yorumlanmaktadır?

Verilenler: WMO 17040 numaralı Rize istasyonunun 1991-2020 normallerinde aylık ortalama sıcaklıklar ocakta 6,9, şubatta 6,8, martta 8,7, nisanda 11,8, mayısta 16,6, haziranda 21,2, temmuzda 23,8, ağustosta 24,5, eylülde 21,2, ekimde 17,2, kasımda 12,1 ve aralıkta 'dir. Yıllık ortalama sıcaklık da olarak hesaplanmıştır. Aynı istasyonda yağış normalleri ise ocakta 223,14, şubatta 170,49, martta 154,02, nisanda 90,48, mayısta 96,59, haziranda 148,39, temmuzda 163,46, ağustosta 192,52, eylülde 265,07, ekimde 307,27, kasımda 245,96 ve aralıkta 252,13 mm'dir. Böylece istasyonun yıllık toplam yağış normali 2.309,52 mm düzeyine ulaşmaktadır.⁠[15]

İstenen: Yaz aylarında kuraklığın ortadan kalktığının, ancak yağışın aylara eşit dağılmadığının sayısal olarak gösterilmesi ve yıllık sıcaklık farkının hesaplanması.

1. adım: Kurak mevsimin bulunmadığını () ve yağışın aylara eşit dağılmadığını birlikte göstermek için en az yağış alan nisan ayı, yaz ortasındaki temmuz ayı ve en yağışlı sonbahar ayı olan ekim karşılaştırılmaktadır:⁠[15]

2. adım: Yağış dizisiyle birlikte okunması gereken sıcaklık dizisinde en sıcak ay olan ağustos ile en soğuk ay olan şubat arasındaki yıllık sıcaklık genliği hesaplanmaktadır:

Sonuç: Rize istasyonunda temmuz ayında bile 163,46 mm yağış düşmesi yazın yağışın ortadan kalkmadığını doğrularken, nisan (90,48 mm) ile ekim (307,27 mm) arasındaki büyük fark yağışın aylara eşit dağılmadığını göstermektedir. Sıcaklıklar ise yıl içinde ilâ aralığında ılıman bir seyir izlemektedir.

Türkiye'de Görülen İklim Türleri

Küresel ölçekli iklim sınıflandırmaları Anadolu yarımadasına uygulandığında, yer şekillerinin ve denizelliğin kısa mesafelerde yarattığı olağanüstü çeşitlilik hemen göze çarpmaktadır. Taşoğlu, Öztürk ve Yazıcı tarafından 2024 yılında yayımlanan yüksek çözünürlüklü araştırmada, CHELSA veri seti 337 meteoroloji istasyonunun ölçümleriyle düzeltilerek Türkiye'de 14 farklı iklim alt türü tespit edilmiştir.⁠[12] Söz konusu Türkiye iklim türleri haritası incelendiğinde ise ekvatoral bölgelere özgü A tropikal iklim grubunun ve bu gruptaki ekvatoral iklim, muson iklimi ile savan iklimi alt türlerinin Türkiye'de hiç görülmediği ortaya çıkmaktadır (Türkiye'de gözlenen genel iklim koşullarını 4644 numaralı makalemizde ayrıntılarıyla incelemiştik).

Anadolu'da dört ana iklim grubunun ve 14 alt türün bir arada görülmesine topografyanın hava kütleleriyle etkileşimi katkıda bulunmaktadır. Türkiye'nin kuzeyinde ve güneyinde uzanan dağ sıraları, Karadeniz ve Akdeniz üzerinden gelen nemli havanın kıyı kuşağında çok daha etkili olmasına yol açmaktadır. Aynı dağ engelleri nemin iç kesimlere geçişini sınırladığından, dağların rüzgaraltında kalan iç bölgelerde yarı kurak atmosfer koşullarının yerleşmesinde pay sahibi olmaktadır. Bunun yanı sıra Türkiye'de yükseltinin batıdan doğuya doğru kademeli biçimde artması ve buna eşlik eden karasallık, batı kıyılarından doğu platolarına gidildikçe farklı iklim türlerinin ortaya çıkmasında etkili olmaktadır.

Kıyı Bölgelerinde Akdeniz ve Karadeniz İklimleri

Türkiye'nin kıyı kesimlerinde ve Güneydoğu Anadolu'da C grubu ılıman iklimler geniş bir etki alanına sahiptir. Söz konusu grup içinde Türkiye genelinde en geniş yayılış alanına Csa kodlu Akdeniz iklimi ulaşmaktadır. Nitekim 337 istasyonla düzeltilmiş yüksek çözünürlüklü haritada Csa, %33'lük alan payıyla Türkiye'nin en yaygın iklim alt türü olarak hesaplanmıştır.

%33'lük bu alan payı, farklı çözünürlük veya farklı eşik kullanan bütün iklim sınıflandırmalarına değil, sadece söz konusu araştırmanın yöntemine ve veri setine aittir. Araştırmanın bulgularına göre tipik Akdeniz ikliminin (Csa) yayılışı Marmara ve Ege kıyılarından başlayarak Batı Anadolu'nun iç kesimlerine kadar sokulmaktadır. Bu iklim türü güneyde Akdeniz Bölgesi'nde ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde geniş bir yayılış göstermektedir.

Oysa kuzey kıyılarına geçildiğinde yaz kuraklığı ortadan kalkmakta ve Karadeniz iklimi (İng: "Black Sea climate") karakterini yansıtan nemli ılıman alt türler devreye girmektedir. Karadeniz Bölgesi'nde belirlenen nemli subtropikal Cfa ve okyanusal Cfb alt türleri, tanımlanmış hiçbir kurak mevsim yaşamayan ılıman iklimlerdir. Ne var ki bu iki alt tür yaz sıcaklıkları bakımından birbirinden ayrılmaktadır, çünkü %2 alan payına sahip Cfa alt türü, %8 alan payına sahip Cfb alt türüne kıyasla daha sıcak yaz mevsimleri geçirmektedir.

Bozkırlar, Yüksek Dağlar ve Geçiş Bölgeleri

Kıyı dağlarının gerisindeki yağış gölgesi alanlarına geçildiğinde, kuraklık eşiğinin altına düşen B grubu iklim bölgeleri başlamaktadır. Yüksek çözünürlüklü Türkiye haritasına bakıldığında ise B kurak iklimleri özellikle İç Anadolu'da, Güneydoğu Anadolu'nun bazı kesimlerinde ve Doğu Anadolu'da Malatya çevresinde yayılış göstermektedir. Bu grupta soğuk yarı kurak step iklimini temsil eden BSk alt türü genel olarak Anadolu'nun iç kesimlerinde baskın çıkmaktadır. Şanlıurfa Platosu ile Mut Vadisi'nde ise sıcak yarı kurak step iklimi (BSh) etkilidir.⁠[12]

Yükseltinin ve karasallığın arttığı iç ve doğu kuşaklarda kış sıcaklıkları sıfır derecenin altına inmekte, böylece D grubu karasal ile sert karasal iklim türleri başlamaktadır. D grubu iklimler özellikle Doğu Türkiye'nin yüksek alanlarında, Batı ve Orta Toroslar'ın bazı kesimlerinde ve Batı Karadeniz dağlarında etkili olmaktadır. Araştırmada Türkiye sınırları içinde D grubuna ait altı farklı alt tür (Dfb ve Dfc gibi kurak mevsimsiz sert karasal iklim örnekleri dahil) saptanmıştır. Bunlar arasında Dsb alt türü soğuk bir kış karakterine sahiptir ve yazları ılık ve kurak geçen alanları temsil etmektedir.

Anadolu'daki yükselti basamakları en üst sınırına ulaştığında, Doğu Karadeniz dağlarının yüksek kesimlerinde, Aladağlar'da, Süphan ve Ağrı dağlarında E grubu kutup iklimleri dahi karşımıza çıkmaktadır. Türkiye'de görülen başlıca iklim alt türlerinin alansal ve coğrafi dağılışı aşağıda sıralanmaktadır.

İngilizce açıklamalı Türkiye haritası, Csa'dan ET'ye çeşitli iklim sınıflarını sarı, turuncu, yeşil, mor ve gri tonlarla göstermektedir.
Beck ve arkadaşlarının 2023 verisinden alınan Türkiye 1991-2020 haritasında Csa, BSk, Cfa ve Dsa gibi başlıca alt türlerin dağılışı renklerle görülmektedir. Birkaç zirvedeki gri ET alanları ise E grubu iklime ulaşıldığını göstermektedir. Aşağıdaki alan payları Taşoğlu ve arkadaşlarının ayrı bir çalışmasına aittir.
Beck, H.E., McVicar, T.R., Vergopolan, N., Berg, A., Lutsko, N.J., Dufour, A., Zeng, Z., Jiang, X., van Dijk, A.I.J.M., Miralles, D.G., CC BY 4.0

Akdeniz iklimi (Csa), ülke alanının %33'ünü kaplayarak Marmara, Ege, Batı Anadolu içleri, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu'da yayılış göstermektedir. Kurak mevsimi olmayan okyanusal iklim (Cfb) ile nemli subtropikal iklim (Cfa), Türkiye alanının sırasıyla %8'ini ve %2'sini kapsayarak Karadeniz Bölgesi'nde yayılış göstermektedir. Soğuk yarı kurak step iklimi (BSk) İç Anadolu'da yaygın bir dağılış göstermekte, Malatya ve Elazığ ovalarında ise yer yer görülmektedir. Sıcak yarı kurak step iklimi (BSh) ise Şanlıurfa Platosu ile Mut Vadisi'nde etkili olmaktadır. Karasal ve sert karasal iklim alt türleri (Dsb ve diğer beş D alt türü), Doğu Anadolu yükseklerinde, Batı ve Orta Toroslar'da ve Batı Karadeniz dağlarında görülmektedir. Tundra iklimi (ET), ülke alanının %0,2'sini kaplamakta olup Doğu Karadeniz dağlarının yüksek kesimlerinde, Aladağlar'da, Süphan Dağı'nda ve Ağrı Dağı'nda belirlenmiştir. Kutup iklimi (EF), sadece %0,0003'lük bir alan payıyla Ağrı Dağı'nın zirvesindeki kalıcı kar ve buzul örtüsü üzerinde tespit edilmiştir.

Ağrı Dağı zirvesinde EF kodunun çıkması, sık düşülen bir ölçek yanılgısını düzeltmek için iyi bir örnektir. Çok dar bir zirve buzulunda koşulunun sağlanması, Türkiye genelinin kutup iklimi bölgesinde olduğu anlamına gelmemektedir. Tam tersine bu bulgu, keskin topografyanın geniş iklim bölgeleri içinde nasıl dar yerel ayrımlar yaratabildiğini göstermektedir. Hatta aynı araştırmada Çoruh Vadisi çevresinde çizilen sadece 20 kilometrelik yatay bir hat üzerinde yedi farklı iklim türünün art arda sıralandığı saptanmıştır.

İklim Haritalarının Sınırları, Değişimi ve Yanılgılar

Çoruh Vadisi'nde 20 kilometrede yedi ayrı iklim türünün görülmesi, iklim türlerinin kısa mesafeler içinde bile değişebildiğini ortaya koymaktadır. Bunun yanında Köppen-Geiger gibi sabit sayısal eşikleri temel alan sınıflandırmalar, alttaki meteorolojik verilerde yer alan küçük tutarsızlıklara karşı da duyarlılık gösterebilmektedir. En soğuk ay ortalamasının 'den 'ye değişmesi gibi çok küçük bir veri farkı, eşik tabanlı sınıflandırmada bir istasyonu C ılıman grubundan D karasal grubuna geçirerek büyük sınıf farklarına yol açabilmektedir.

Ne var ki bu duyarlılık yeryüzünün her yerinde aynı düzeyde değildir. Haritalama sonuçları özellikle meteoroloji istasyonu yoğunluğunun düşük olduğu bölgelerde, farklı iklim türleri arasındaki geçiş bölgesi (İng: "transition zone") alanlarında ve yükselti farklarının çok büyük olduğu dağlık arazilerde en yüksek duyarlılığı göstermektedir. Dolayısıyla basılı ya da dijital bir iklim haritasındaki renk sınırlarını, yeryüzüne çekilmiş kusursuz ve değişmez duvarlar olarak okumamak gerekmektedir.

Harita Doğruluğu, Çözünürlük ve Güven Düzeyi

Farklı Köppen-Geiger haritalarını karşılaştırırken dikkat edilmesi gereken ilk nokta, her haritanın aynı tarihsel referans dönemini kullanmamasıdır. Beck ve arkadaşlarının 2018 yılında yayımladığı yaklaşık 1 km yatay çözünürlüklü güncel dünya haritası 1980-2016 dönemini esas almaktadır, dolayısıyla bu tarih aralığı bütün Köppen haritalarının ortak referans dönemi değildir. Oysa aynı araştırma grubunun 2023 yılında yayımladığı 1 km çözünürlüklü yeni veri seti 1901-1930, 1931-1960, 1961-1990 ve 1991-2020 dönemlerini kapsayan dört ayrı gözlem haritası sunmaktadır.

Ancak gözleme dayalı bu modern haritalar ne kadar yüksek çözünürlüklü olursa olsun, belirli bir hata payı taşımaktadır. Nitekim 2023 tarihli çalışmanın yer istasyonlarıyla yapılan doğrulamasında, 30 alt sınıf için sınıflandırma doğruluğu %79,2 ilâ %86,4 aralığında kalmıştır. Araştırmacılar bir haritanın ne ölçüde güvenilir olduğunu nicel olarak göstermek amacıyla her harita hücresi için bir güven düzeyi hesaplamaktadır. Bu güven düzeyi, aynı hücreye en sık atanan iklim sınıfının görülme sıklığının, kullanılan toplam veri veya model topluluğu büyüklüğüne bölünüp yüzdeye çevrilmesiyle bulunmaktadır.

Çözümlü örnek 5: Bir gelecek iklim haritası hücresinde model uzlaşısına dayalı güven düzeyi nasıl hesaplanmaktadır?

Verilenler: 2018 tarihli Köppen-Geiger çalışması, güven düzeyini açıklamak için varsayımsal bir örnek vermektedir. Bu örnekte bir harita hücresi (grid hücresi) için model haritası bulunduğu ve bunların tanesinin hücreye en yaygın sınıf olarak Cfa (nemli subtropikal) iklim türünü atadığı varsayılmaktadır.⁠[9]

İstenen: Bu harita hücresine atanan Cfa sınıfının yüzde cinsinden güven düzeyinin () hesaplanması ve bu sayının neyi temsil ettiğinin belirlenmesi.

1. adım: En sık görülen sınıfın (Cfa) atanma sayısı, topluluktaki toplam model sayısına bölünmekte ve 100 ile çarpılarak yüzdeye dönüştürülmektedir:

Sonuç: İlgili harita hücresi için Cfa sınıfının güven düzeyi %75,0 olarak bulunmaktadır, ancak bu değer gerçek bir meteoroloji istasyonunun doğrudan sıcaklık ölçümü değil, 32 modelin kaçının aynı sınıfta uzlaştığını gösteren bir model uzlaşı oranıdır.

Güven düzeyi haritaları incelendiğinde, iklim bölgesi sınırlarının yakınındaki geçiş bölgelerinde güven düzeylerinin genel olarak daha düşük olduğu görülmektedir. Gelecek haritalarını üretmekte kullanılan küresel iklim modellerinin önemli bir kısmı yaklaşık (yaklaşık 100 km) gibi oldukça kaba bir mekansal çözünürlüğe sahiptir. Bu kaba çözünürlük kıyılar, adalar ve dağlık alanlar gibi karmaşık ve heterojen bölgelerdeki küçük ölçekli atmosfer süreçlerinin doğru yakalanmasını sınırlamaktadır. Dolayısıyla son harita ürününün 1 km çözünürlüğe indirgenmiş olması, alttaki modellerden gelen bu temsil sınırlamasını bütünüyle ortadan kaldırmamaktadır.

Değişen İklim Bölgeleri ve Ekosistem Yanılgısı

Çok dönemli tarihsel haritalar, iklim bölgesi sınırlarının zaman içinde değişebildiğini göstermektedir. Beck ve arkadaşlarının 2023 tarihli çalışmasında yapılan hesaplamalara göre, 1901-1930 dönemi ile 1991-2020 dönemi arasında Antarktika dışındaki küresel kara yüzeyinin yaklaşık %5'i farklı bir ana Köppen-Geiger iklim sınıfına geçmiştir.⁠[10] İklim bölgelerine ilişkin bu güncel ve tarihsel veriler, tarım ve bahçecilikte yerel koşullara uygun ürün çeşitlerini seçmekten ekolojik araştırmalarda türlerin dağılışını modellemeye kadar pek çok alanda doğrudan kullanılmaktadır.

Ne var ki iklim sınıfı haritalarının gelecekteki değişimlerini yorumlarken çok yaygın bir kavramsal yanılgıdan kaçınmak gerekmektedir. Köppen sınıflandırması başlangıçta büyük ekosistem tipleriyle uyumlu olacak biçimde tasarlanmış olsa da, gelecekte bir bölgenin Köppen-Geiger sınıfının değişmesi, ilgili bölgedeki belirli bir biyomun veya bitki örtüsünün hemen ve doğrudan değişeceği biçiminde okunmamalıdır, çünkü bir yerdeki bitki örtüsünü şekillendiren tek etken atmosferik iklim değildir. Yerel coğrafya, toprak türü, doğal yangınlar ve ormansızlaşma, kentleşme ile tarım gibi insan kaynaklı arazi kullanımı da ekosistemlerin gerçek dağılışını belirlemektedir.

Yazı ve renk açıklaması içermeyen dünya haritasında kıtalar, 2071-2100 dönemi Köppen-Geiger iklim sınıflarına göre farklı renklerle gösterilmektedir.
2071-2100 haritası bitki örtüsünü değil, bir iklim projeksiyonuna dayanan öngörülen iklim sınıflarını göstermektedir.
Beck, H.E., Zimmermann, N. E., McVicar, T. R., Vergopolan, N., Berg, A., & Wood, E. F., CC BY-SA 4.0

Sonuç

İklim türleri, uzun dönemli ortalamalara dayanan sıcaklık ve yağış eşikleriyle yeryüzünü beş ana gruba ve 30 alt sınıfa ayıran, Türkiye'de ise A tropikal iklim grubu dışındaki dört ana gruba ait 14 alt türle karşılık bulan dinamik sınıflandırma birimleridir.⁠[7], [12] Kışın yaşadığımız soğuk bir hafta bu sınıfları değiştirmemektedir, çünkü sınıflar uzun dönemli ortalama iklim koşullarına göre belirlenmektedir.⁠[7], [12] Ancak Antarktika dışındaki karaların yaklaşık %5'inin 1901-1930 ile 1991-2020 dönemleri arasında farklı bir ana iklim sınıfına geçtiği tahmin edilmektedir, dolayısıyla iklim bölgesi sınırları zaman içinde değişebilmektedir.⁠[10]

Bu tablo bize, haritalardaki Csa, BSk veya Cfb gibi kodların coğrafyaya bir kez kazınmış değişmez etiketler olmadığını anlatmaktadır. Aynı zamanda bir yerde iklim kodunun değişmesi, toprak yapısından insan müdahalelerine kadar uzanan karmaşık ekolojik süreçlerden bağımsız olarak oradaki biyomun anında başkalaşacağını da göstermemektedir. Dünya Meteoroloji Örgütü'nün standart normal tanımı, sonu 0 ile biten en yakın 30 yıllık dönemi esas almaktadır. Bu nedenle Çoruh Vadisi gibi kısa mesafede yedi iklim türünün görüldüğü geçiş bölgelerinde yerel istasyon kayıtlarını ve sıcaklık ve yağış grafiklerini yeni normallerle birlikte yeniden okumak gerekmektedir.⁠[3]

1
Alt Başlıklar
Bu Makale Sana Ne Hissettirdi?
  • Bilim Budur!
    Bilim Budur!
    1
  • Muhteşem!
    Muhteşem!
    0
  • Tebrikler!
    Tebrikler!
    0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel!
    Mmm... Çok sapyoseksüel!
    0
  • Güldürdü
    Güldürdü
    0
  • İnanılmaz
    İnanılmaz
    0
  • Umut Verici!
    Umut Verici!
    0
  • Merak Uyandırıcı!
    Merak Uyandırıcı!
    0
  • Üzücü!
    Üzücü!
    0
  • Grrr... *@$#
    Grrr... *@$#
    0
  • İğrenç!
    İğrenç!
    0
  • Korkutucu!
    Korkutucu!
    0
  • ^NASA. What's The Difference Between Weather And Climate? Nasa Science. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: NASA | Arşiv Bağlantısı
  • ^NASA Space Place ekibi. What Are The Different Climate Types? Noaa, National Environmental Satellite, Data, And Information Service. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: NOAA NESDIS | Arşiv Bağlantısı
  • abcNOAA National Centers for Environmental Information. Wmo Climate Normals. Noaa Ncei. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: NOAA NCEI | Arşiv Bağlantısı
  • abNOAA. 1991-2020 Climate Normals - Climographs. Noaa. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: NOAA | Arşiv Bağlantısı
  • ^Köppen, W.. The Thermal Zones Of The Earth According To The Duration Of Hot, Moderate And Cold Periods And To The Impact Of Heat On The Organic World. Çeviri Ve Düzenleme: E. Volken Ve S. Brönnimann. Meteorologische Zeitschrift, 20(3), 351-360, Özgün Makale: Meteorologische Zeitschrift, 1, 215-226 (1884). Doi:10.1127/0941-2948/2011/105. (1 Ocak 2011). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Köppen-Geiger archive, University of Veterinary Medicine Vienna | Arşiv Bağlantısı
  • ^Kottek, M., Grieser, J., Beck, C., Rudolf, B. ve Rubel, F.. World Map Of The Köppen-Geiger Climate Classification Updated. Meteorologische Zeitschrift, 15(3), 259-263. Doi:10.1127/0941-2948/2006/0130. (1 Ocak 2006). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Köppen-Geiger archive, University of Veterinary Medicine Vienna | Arşiv Bağlantısı
  • abcdefPeel, M. C., Finlayson, B. L. ve McMahon, T. A.. Updated World Map Of The Köppen-Geiger Climate Classification. Hydrology And Earth System Sciences, 11(5), 1633-1644. Doi:10.5194/Hess-11-1633-2007. (1 Ocak 2007). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Copernicus Publications | Arşiv Bağlantısı
  • ^NOAA National Weather Service. Jetstream Max: Addition Köppen-Geiger Climate Subdivisions. Noaa Jetstream. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: NOAA | Arşiv Bağlantısı
  • abBeck, H. E., Zimmermann, N. E., McVicar, T. R., Vergopolan, N., Berg, A. ve Wood, E. F.. Present And Future Köppen-Geiger Climate Classification Maps At 1-Km Resolution. Scientific Data, 5, 180214. Doi:10.1038/Sdata.2018.214. (1 Ocak 2018). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Nature, Scientific Data | Arşiv Bağlantısı
  • abcBeck, H. E., McVicar, T. R., Vergopolan, N., Berg, A., Lutsko, N. J., Dufour, A., Zeng, Z., Jiang, X., van Dijk, A. I. J. M. ve Miralles, D. G.. High-Resolution (1 Km) Köppen-Geiger Maps For 1901-2099 Based On Constrained Cmip6 Projections. Scientific Data, 10, 724. Doi:10.1038/S41597-023-02549-6. (1 Ocak 2023). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Nature, Scientific Data | Arşiv Bağlantısı
  • ^Hereford, R., Webb, R. H. ve Longpre, C. I.. Precipitation History Of The Mojave Desert Region, 1893-2001. U.s. Geological Survey, Fact Sheet 117-03. (1 Ocak 2003). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: USGS Publications | Arşiv Bağlantısı
  • abcdefghTaşoğlu, E., Öztürk, M. Z. ve Yazıcı, Ö.. High Resolution Köppen-Geiger Climate Zones Of Türkiye. International Journal Of Climatology, 44(14), 5248-5265. Doi:10.1002/Joc.8635. (1 Ocak 2024). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: TRGeoData (yazarların sunduğu makale PDF'si ve veri paketi), Wiley/Royal Meteorological Society | Arşiv Bağlantısı
  • abTurkish State Meteorological Service / World Meteorological Organization. World Meteorological Organization Climate Normals For 1991-2020: Antalya Havalimani, Wmo 17300 [İstasyon Veri Seti]. Noaa Ncei Arşivi. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: NOAA National Oceanographic Data Center | Arşiv Bağlantısı
  • abTurkish State Meteorological Service / World Meteorological Organization. World Meteorological Organization Climate Normals For 1991-2020: Ankara_bolge, Wmo 17130 [İstasyon Veri Seti]. Noaa Ncei Arşivi. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: NOAA National Oceanographic Data Center | Arşiv Bağlantısı
  • abTurkish State Meteorological Service / World Meteorological Organization. World Meteorological Organization Climate Normals For 1991-2020: Rize, Wmo 17040 [İstasyon Veri Seti]. Noaa Ncei Arşivi. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: NOAA National Oceanographic Data Center | Arşiv Bağlantısı
  • ^Cook, M.. Do Ocean Surface Currents Influence Climate? Adopt A Drifter Lesson Plan. Noaa Adopt A Drifter Program. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: NOAA Adopt a Drifter | Arşiv Bağlantısı

Bilimsel bir hata mı gördün?

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?

Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 20.11.2026 15:56:49 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/24176

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.

Keşfetmeye Devam Et