ReklamTüm Reklamları Kapat

İkinci Yeni Nedir? İkinci Yeni Şiirinin Özellikleri ve Şairleri Nelerdir?

Türk Şiirinde Dilin ve İmgenin Sınırları Nasıl Yeniden Çizildi?

19dk
ReklamTüm Reklamları Kapat
İkinci Yeni Nedir? İkinci Yeni Şiirinin Özellikleri ve Şairleri Nelerdir?

Bu Makalede Neler Öğreneceksin?

Bu bölümü yapay zekâ hazırlar.
  • İkinci Yeni, 1950’lerin ortasında ortak bir bildiri olmadan gelişen ve Muzaffer Erdost’un 1956’da adlandırdığı modern Türk şiiri hareketidir.
  • Şairler alışılmadık imgeler, anlam kapalılığı ve sözcük ya da cümle yapısındaki bilinçli kırılmalarla şiir dilinin ifade olanaklarını genişletmiştir.
  • Garip ve toplumcu şiir anlayışlarından ayrılan İkinci Yeni, modern kent nesnelerini ve bireyin iç dünyasını işlerken her şaire özgü farklı üsluplar geliştirmiştir.

İkinci Yeni, 20. yüzyıl ortasındaki Türk modernist şairleriyle ilişkilendirilen bir şiir hareketidir.⁠[1] Hareketin ilk örnekleri İstanbul ve Ankara'da yaşayan genç yazarların edebiyat dergilerinde yayımladığı metinlerde görülmüştür. Bu dönüşüm oldukça ani gelişmiştir. Yeni şiirlerin dikkat çeken ortak yanı, dil kurgusunda ve imge kullanımında beliren alışılmadık niteliktir. Hareketin adı şairlerin kendi seçimi olmamıştır. Eleştirmenler bu yeni yönelimi sonradan adlandırmıştır. "İkinci Yeni" sözünü ilk kez Muzaffer Erdost, 19 Ağustos 1956 tarihinde Son Havadis gazetesinde yayımladığı kısa bir yazıda kullanmıştır.⁠[2]

Bu şairler önceden toplanıp ortak bir sanat kararı almış mıydı? Yaygın kanının aksine şairlerin başlangıçta yayımladığı ortak bir bildiri metni yoktur. Çoğu başlangıçta birbirini dahi tanımamaktadır. Buna rağmen alüminyum, atom, naylon, neon, minibüs ve telefon gibi modern nesneleri dizelere taşımaları ya da yerleşik söz dizimi kurallarını esnetmeleri bakımından güçlü ortak eğilimler sergilemişlerdir. Farklı kentlerde filizlenen bu bireysel arayışlar kısa sürede Türk şiirinde kalıcı bir kırılma yaratmıştır.

Alışılmış iletişim dilinin dışına çıkan bu şiirler, yayımlandıkları ilk günden başlayarak edebiyat dünyasında hararetli tartışmalar doğurmuştur. Kimi okurlar bu yeni dili şaşkınlıkla karşılarken kimi eleştirmenler metinlerin ne anlatmak istediğini sorgulamıştır. Oysa buradaki değişim rastgele değildir. Şairler dilin sınırlarını bilerek zorlamıştır. Bu yazımızda İkinci Yeni hareketinin hangi tarihsel koşullarda doğduğunu, hangi şiir anlayışlarına tepki gösterdiğini ve Türkçenin ifade olanaklarını nasıl dönüştürdüğünü somut dize çözümlemeleriyle inceleyeceğiz.

Tüm Reklamları Kapat

İkinci Yeni Nedir?

İkinci Yeni, 20. yüzyılın ortasında Türkiye'deki modernist şairlerle anılan ve şiir dilinde köklü bir estetik dönüşüm yaratan edebi harekettir. Bu yönelimin ilk ürünleri, 1950'li yılların ortasında İstanbul ve Ankara'daki bir avuç genç yazarın çeşitli dergilerde yayımladığı şiirlerle okur karşısına çıkmıştır. Ortada önceden hazırlanmış bir program yoktur. Genç şairler bu ani estetik kırılmayı gerekçelendiren ortak bir bildiri kaleme almamıştır. Aynı dönemde benzer dil deneylerine girişen bu yazarların önemli bir bölümü başlangıçta birbirini şahsen tanımamaktadır.

Birbirinden habersiz yazan bu genç şairleri ortak bir zeminde buluşturan asıl unsur, dili kullanma biçimlerindeki ve imge kurgularındaki sıra dışı niteliktir. Kelimeler günlük iletişimdeki tanıdık görevlerinden uzaklaşmıştır. Hareketin ismi de bizzat şairler tarafından seçilmemiştir. Dönemin edebiyat eleştirmenleri, dergi sayfalarında peş peşe beliren bu yeni şiirleri bir arada değerlendirirken harekete İkinci Yeni adını vermiştir. Edebiyat tarihinde bu adlandırma yerleşirken bir önceki kuşağın yenilikçi yönelimi olan Garip akımı ise geriye dönük biçimde Birinci Yeni adıyla anılmıştır.

Kavramın isim babası olan Muzaffer Erdost, "İkinci Yeni" ifadesini ilk defa 19 Ağustos 1956'da Son Havadis gazetesindeki kısa yazısında kayda geçirmiştir. Erdost aynı dönemde Ankara merkezli Pazar Postası gazetesini yönetmiştir.⁠[2] İkinci Yeni şiirlerinin ve bu şiirler etrafındaki kuramsal yazıların yayımlandığı söz konusu süreli yayın, hareketin edebiyat kamuoyunda görünürlük kazanmasında merkezi bir rol üstlenmiştir. Gazete sayfaları açık bir laboratuvar işlevi görmüştür. Böylece dağınık ve bireysel görünen dil arayışları, eleştirel tartışmaların etrafında ortak bir ad altında toplanmıştır.

Bugün İkinci Yeni adı altında anılan başlıca şairler arasında Ece Ayhan (1931-2002), İlhan Berk (1918-2008), Edip Cansever (1928-1986), Cemal Süreya (1931-1990) ve Turgut Uyar (1927-1985) yer almaktadır. Edebiyat araştırmalarında Sezai Karakoç da Cemal Süreya, Ece Ayhan, İlhan Berk, Turgut Uyar ve Edip Cansever ile birlikte hareketin öncü isimleri arasında sayılmaktadır. Bu şairlerin önemli bir bölümü 1950'lerin ortasında ilk olgun ürünlerini yayımlamıştır. Kuşak yakınlığı dikkat çekicidir. Buna karşın daha erken doğan İlhan Berk gibi deneyimli isimler de kendi önceki çizgilerini dönüştürerek bu yeni damara katılmıştır.

Tüm Reklamları Kapat

Bu şairler arasında dil ve imge düzeyinde ortak eğilimlerin bulunması, her birinin kendine özgü bireysel bir şiir anlayışı geliştirdiği gerçeğini ortadan kaldırmamaktadır. İkinci Yeni tek sesli bir okul değildir. Her şair kendi duyarlılık alanını ayrı bir üslupla örmüştür. Yapılan incelemelerde vurgulandığı üzere bu şiir anlayışında duyarlılık hem insan hem de tabiat etrafında genişleyerek gelişmektedir. Dolayısıyla İkinci Yeni kavramı, katı kuralları olan kapalı bir topluluğu değil, 1950'ler Türk şiirinde eş zamanlı olarak yükselen modernist bir estetik duyarlılığı ifade etmektedir.

Pencere kenarında, üzerinde defterler ve edebiyat dergileri olan ahşap bir masanın çevresinde küçük bir şiir buluşması.
1950'lerin İstanbul'unda şairlerin bir araya geldiği küçük bir şiir buluşması canlandırılmaktadır. Görsel yapay zeka ile üretilmiştir.
Yapay zeka ile üretilmiş görsel (Evrim Ağacı)

Garip Akımına Karşı Çıkış

İkinci Yeni şiirinin neyi değiştirdiğini doğru kavramak için öncelikle kendisinden hemen önce edebiyat ortamına yön veren Birinci Yeni kuşağına bakmamız gerekmektedir. Garip şiirinin temel isimleri Orhan Veli, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rifat'tır. Bu üç şair, 1940'lı yılların başında geleneksel şiir kalıplarına itiraz etmiştir. Şiirlerinde sıradan kent insanının günlük deneyimlerini yalın bir gözlemle anlatmayı tercih etmişlerdir. Bunu yaparken kafiye kullanmayan bir serbest şiir biçimini ve sanatsal süslerden arındırılmış bir günlük konuşma dili yapısını benimsemişlerdir.

Garip şairlerinin getirdiği bu sadelik başlangıçta Türk şiirine taze bir soluk kazandırmıştır. Ne var ki 1950'lerin başına gelindiğinde Garip şiirinin aşırı popülerleşmesi edebiyat ortamında ciddi bir tıkanıklık yaratmıştır. Kolay yazılabilir görünen bu tarz hızla aşınmıştır. Aynı günlük konuşma dilini ve hafif alaycı ama iyi niyetli mizahı tekrarlayan çok sayıda taklitçi ortaya çıkmıştır. İkinci Yeni şairleri tam da bu tekdüzeleşmeye karşı yeni bir estetik arayışa girmiştir. Garip hareketinin doğuşu ve temel ilkeleri hakkında daha kapsamlı bilgi edinmek isteyen okurlarımız, "Garip Akımı Nedir?" başlıklı 24120 numaralı makalemizi inceleyebilir.

Ancak 1950'lerin ortasında yükselen bu yeni şiirin tepkisi sadece Garip kuşağının yalınlığıyla sınırlı kalmamıştır. Araştırmacı Hüseyin Geçgel, İkinci Yeni hareketinin tepki duyduğu şiir anlayışları arasında toplumcu gerçekçi çizgiyi de açıkça saymaktadır.⁠[3] Tepki alanı oldukça geniştir. Benzer şekilde Davut Bayraklı tarafından yürütülen akademik incelemede, hareketin doğuşu Garip anlayışının yanı sıra Mavi şiir anlayışına karşı çıkışla da ilişkilendirilmektedir.⁠[14] Böylece genç şairler kendi dönemlerindeki yerleşik şiir damarlarının tamamıyla aralarına belirgin bir estetik mesafe koymuştur.

Bu üç farklı anlayışa yöneltilen itirazın arkasında ortak bir dil ve sanat sorunu durmaktadır. Garip şiiri dili günlük fıkra ve konuşma düzeyine indirgerken toplumcu gerçekçi anlayış şiire dışsal bir toplumsal bildiri taşıma görevi yüklemiştir. Her iki tutumda da dil bir araç konumundadır. İkinci Yeni şairleri ise dilin sadece hazır bir mesajı aktaran şeffaf bir taşıyıcı olmasına itiraz etmiştir. Dolayısıyla bu yeni yönelim, şiiri hem sıradan konuşma dilinin aşınmış kalıplarından hem de doğrudan ideolojik görev yüklerinden kurtararak kendi estetik alanı içinde kurmaya yönelmiştir.

Şiirin Ortak Özellikleri

Garip şiirinin günlük konuşma diline ve kolayca tanınan somut imgelerine karşılık İkinci Yeni şiirinde kapalı metafor yapıları belirginleşmiştir. Şairler kelimelerin sözlükteki ilk anlamlarıyla yetinmemiştir. Dilin alışılmış iletişim işlevini bilerek kırarak sözcükler arasında beklenmedik çağrışım köprüleri kurmuşlardır. Böylece şiir, dış dünyadaki bir olayı öyküleyen düz bir anlatı olmaktan çıkarak dilin kendi içinde ürettiği yoğun bir yaşantı alanına dönüşmüştür.

Bu estetik dönüşüm metnin okunma biçimini de doğrudan etkilemektedir. Araştırmacıların dikkat çektiği üzere İkinci Yeni şiiri sadece parlak görünen tek bir dize üzerinden değerlendirilip daraltılmamalıdır. Parça ile bütün birbirini tamamlamaktadır. Bir şiirin kurduğu çok katmanlı anlam dünyası, metin başından sonuna kadar bütünlüklü bir yapı olarak ele alındığında anlaşılabilmektedir. Bu bütüncül yapının içinde insanın iç dünyasına ait gerilimler, tabiat unsurları ve modern kentin nesneleri bir arada işlenmektedir.

Söz konusu yenilik, dilin en küçük biriminden şiirin genel kurgusuna kadar uzanan bir dizi teknik tercihle hayata geçirilmiştir. İmge kurgusu, anlam katmanları, sözcük türetmeleri, cümle yapısı kırılmaları ve modern kent nesnelerinin kullanımı bu ortak zeminin başlıca yapı taşlarıdır. Hepsi aynı estetik amaca hizmet etmektedir. Şimdi İkinci Yeni şiirini önceki kuşaklardan ayıran bu temel dil, anlam ve içerik unsurlarını alt başlıklar halinde ayrıntılarıyla inceleyelim.

İmge ve Çağrışım

Edebiyat incelemelerinde imge kavramı çoğu zaman sadece göz önünde canlanan resimsel bir manzara sanılmaktadır. Oysa şiirde imge, sadece görsellikten oluşan durağan bir tablo değildir. Bir imge, görme duyusunun yanında işitme, dokunma, tatma veya koklama gibi beş duyudan herhangi birini harekete geçirerek okurun zihninde canlı karşılıklar kurabilmektedir.⁠[12] Şairler bu zihinsel karşılıkları inşa ederken soyut fikirleri, somut nesneleri ve eylemleri canlı veya mecaz yüklü bir dille temsil etme yoluna gitmektedir.⁠[12] İşte bu çağrışım zenginliği ve özgün imge arayışı, İkinci Yeni şiirinin en ayırt edici niteliklerinden biridir.

Açık bir şiir kitabı, bir bardak çay ve bir kurşun kalem. Sayfadan ses dalgaları ve bir çiçek yükselmektedir.
İmge, yalnız göze değil beş duyuya birden seslenebilen bir çağrışımdır. Görsel yapay zeka ile üretilmiştir.
Yapay zeka ile üretilmiş görsel (Evrim Ağacı)

Araştırmacı Abdullah Hacımale, İkinci Yeni hareketinin temel amacını imgeyi şiirin tam merkezine yerleştirmek ve böylece şiiri dışsal yüklerden kurtarmak biçiminde açıklamaktadır. İmge burada süsleyici bir eklenti değildir. Doğrudan şiirin kurucu omurgasıdır. Cemal Süreya'nın 1955 yılında yayımlanan "Sigarayı attım denize" adlı şiiri, bu imge merkezli yeni üslubun erken ve çarpıcı örnekleri arasında yer almaktadır. Araştırmacı Kenan Behzat Sharpe, Süreya'nın bu şiirinin açılışını İngilizceye çevirdiği "Now we are dividing a pigeon’s flight" dizesi üzerinden yakından incelemektedir.

Tüm Reklamları Kapat

Türkçede "şimdi bir güvercinin uçuşunu bölüşüyoruz" ya da "bölüyoruz" karşılığıyla okunabilecek bu ifadede, bölme eyleminin nesnesi doğrudan doğruya güvercinin uçuşudur. Günlük dilde ekmek veya elma gibi maddesel bir cisim ikiye bölünebilmektedir. Uçuş ise soyut bir harekettir. Sharpe'ın çözümlemesine göre şiirde soyut ve süreğen bir eylem olan uçuş, elimizle tutulup ikiye ayrılabilecek somut bir nesneymiş gibi ele alınmaktadır. Alışılmış dil ilişkisini sarsan modernist imge tam olarak bu dilbilgisel ve anlamsal kırılma noktasında tanınmaktadır.

Süreya'nın dizesinde görülen bu imge kurma tekniği, şairin dış dünyayı olduğu gibi kopyalamak yerine dilin içinde yeni bir gerçeklik kurduğunu göstermektedir. Şiirde olağan dilin sınırlarının bu yolla zorlanması, fizik ve mantık yasalarından özgürleşen bir dünyanın tasviriyle doğrudan ilişkilidir. Mantıksal olanaksızlık şiirsel olanağa dönüşmektedir. Okur, bölünebilen bir kuş uçuşunu zihninde canlandırmaya çalıştığı anda günlük dilin otomatikleşmiş kalıplarından sıyrılarak çağrışımların yönettiği bambaşka bir algı alanına adım atmaktadır.

Anlam Kapalılığı ve Okur

Kapalı metaforların ve alışılmadık imgelerin dizelerde yoğunlaşması, İkinci Yeni şiirinde anlam kapalılığı (İng: "opacity of meaning") olarak adlandırılan temel özelliği doğurmuştur. Günlük konuşmada cümleler tek bir niyeti en kısa yoldan karşı tarafa aktarmak üzere kurulmaktadır. İkinci Yeni metinleri ise bu tek boyutlu şeffaflığı reddetmektedir. Bu şiirlerde kullanılan dil, okura ilk karşılaşılan yüzeysel anlamın ötesinde başka anlam katmanlarının da bulunabileceğini sürekli olarak düşündürmektedir. Dolayısıyla sözcükler sabit ve tekil bir mesajı iletmek yerine çok katmanlı okumalara zemin hazırlamaktadır.

Anlamın bu şekilde çoğullaşması, okurun edebi metinle kurduğu geleneksel ilişkiyi de kökten değiştirmiştir. Garip şiirinde okur, anlatılan nükteli durumu veya günlük sahneyi zahmetsizce kavrayabilmektedir. İkinci Yeni'de ise edilgen okuma sona ermiştir. Araştırmacı Cansu Odunkıran, Ece Ayhan şiiri üzerinden yürüttüğü incelemede anlam kapalılığı taşıyan bu metinlerin okurdan aktif bir zihinsel etkinlik ve çok daha fazla çaba istediğini belirtmektedir. Okur artık hazır sunulan bir anlamı tüketen kişi değil, kelimeler arasındaki boşlukları kendi çağrışım gücüyle birleştiren etkin bir katılımcıdır.

Bu zihinsel çabanın sonuç verebilmesi için metne yaklaşım biçiminin de değişmesi gerekmektedir. Araştırmacı Yasin Gelir'in değerlendirmesine göre İkinci Yeni şiiri tek bir dizeye indirgenerek okunmamalıdır. Tek bir dize bağlamından koparıldığında keyfi görünebilmektedir. Oysa şiir boyunca tekrarlanan sesler, birbirine karşılık veren modern nesneler ve beklenmedik sıfatlar metnin tamamına yayılan içsel bir örgü kurmaktadır. Şiirin kurduğu anlam dünyası ancak metin bütün olarak değerlendirildiğinde tutarlı bir estetik deneyime dönüşebilmektedir.

Sözcük ve Söz Dizimi Sapmaları

İkinci Yeni şairleri, zihinsel çaba gerektiren bu yoğun anlam dünyasını kurmak amacıyla Türkçenin yerleşik cümle yapısı ve sözcük türetme kurallarına bilerek müdahale etmiştir. Dilbilim araştırmalarında bu tür bilinçli kural kırılmaları "sapma" kavramıyla incelenmektedir. Amaç dilbilgisini bilmemek değildir. Aksine mevcut söz diziminin dışına çıkılarak alışkanlıkları kıran farklı cümle yapıları tercih edilmiştir. Örneğin Ece Ayhan, "Giriyor bir kumru içeri camdan çatlak." dizesinde Türkçedeki olağan "çatlak camdan" sırasını bilerek bozmuştur ve bu kullanım alışılmamış söz dizimi sapması olarak değerlendirilmektedir.

Bu dizede yüklemin cümlenin en başına çekilmesi ve sıfat ile isim arasındaki sıranın tersine çevrilmesi, okurun cümleyi otomatik bir hızla geçmesini engellemektedir. Sapmalar sadece cümle içindeki kelime dizilişiyle sınırlı kalmamıştır. Doğrudan sözcüklerin iç yapısına da uzanmıştır. Cemal Süreya'nın kaleme aldığı "Gözleri göz değil gözistan" dizesi, dilde daha önce var olmayan yeni bir sözcük oluşturmaya dayalı sözcüksel sapmalar arasında gösterilmektedir.⁠[3] Şair burada yer ve ülke adları türeten "-istan" ekini "göz" ismine getirerek bakışların büyüklüğünü ve etkileyiciliğini tek bir özgün kelimede toplamıştır.

Tüm Reklamları Kapat
Üzerinde mürekkepli kalem, yuvarlak gözlük ve el yazısı bir sayfa bulunan sessiz bir çalışma masası.
Sözcük dizilişini bozmak ve yeni sözcük türetmek, İkinci Yeni şairlerinin dil deneyleri arasındadır. Görsel yapay zeka ile üretilmiştir.
Yapay zeka ile üretilmiş görsel (Evrim Ağacı)

Benzer bir sözcük türetme deneyi Turgut Uyar'ın şiir dilinde de karşımıza çıkmaktadır. Uyar'ın kullandığı "sarhoşladı" ifadesi, Türkçede isim veya sıfat görevinde bulunan "sarhoş" sözcüğüne eylem bildiren "-lamak" yapım ekinin getirilmesiyle oluşturulmuş çarpıcı bir yeni sözcük örneğidir. Şairler var olan kelimeleri bir araya getirirken de mantıksal sınırları aşmıştır. Edip Cansever'in kurduğu "trenlere çikolata yediriyorum" ifadesi, insana özgü yemek yedirme eylemini cansız bir demiryolu aracıyla birleştirdiği için edebiyat araştırmalarında alışılmamış bağdaştırma örneği olarak incelenmektedir.

Sözcük türetmeleri ve alışılmamış bağdaştırmalar, sayfa üzerindeki noktalama tercihleriyle birleştiğinde dildeki kırılma daha da belirginleşmektedir. Klasik cümle düzeninin beklediği virgüller ve noktalar kimi zaman bütünüyle kaldırılırken kimi zaman beklenmedik yerlerde kesintiler yaratılmaktadır. Sözü yarıda kesmek bilinçli bir tercihtir. Özellikle Turgut Uyar'ın "Büyük ev ablukada" adlı şiirinde görüldüğü üzere, parantez içi sözlerin yarattığı ani kesintiler İkinci Yeni şiirinin genelinde rastlanan karakteristik anlatım özelliklerindendir. Böylece cümle yapısı, modern bireyin zihnindeki bölünmüş ve kesintili düşünce akışını doğrudan biçime yansıtmaktadır.

Modern Nesneler ve Kent

Dildeki tüm bu deneysel kırılmalar, 1950'ler Türkiye'sinin hızla değişen kentsel, ekonomik ve maddi dünyasıyla doğrudan iç içe geçmiştir. Geleneksel şiir anlayışında "şiirsel" sayılmayan pek çok endüstriyel nesne, kimyasal madde ve teknik kavram İkinci Yeni dizelerine girmiştir. Malzeme dağarcığı kökten yenilenmiştir. Alüminyum, atom, naylon, neon, minibüs ve telefon gibi modern çağ unsurları bu şiirlerin doğal söz varlığı haline gelmiştir. Şairler gül ve bülbül gibi klasik mazmunların ya da Garip şiirindeki mahalle kahvesi ayrıntılarının yerine sanayi ve kent yaşamının yeni göstergelerini yerleştirmiştir.

Fabrika üretimi maddelerin ve kentsel ulaşım araçlarının çevrelediği bu yeni atmosferde, insanın iç dünyasını yoklayan farklı bir söyleyiş tonu belirmiştir. Şiirlerde melankolik ve arzuyla sarsılan lirik bir ses ortaya çıkmaktadır. Birey kalabalıkların içinde yalnızlaşmaktadır. Hızla büyüyen apartmanların, neon tabelaların ve teknik gelişmelerin ortasında yaşayan kentli özne, kendi varoluşunu ve arzularını bu yeni nesneler dünyasının içinden konuşarak dile getirmektedir. Dolayısıyla modern nesneler metinde dışsal bir dekor olarak kalmamakta, lirik öznenin ruhsal gerilimini taşıyan imgelere dönüşmektedir.

Kenan Behzat Sharpe'ın değerlendirmesine göre İkinci Yeni şiirinin modern dünyayla ve teknolojiyle kurduğu ilişki tek yönlü bir övgü ya da yergi değildir. Şiirlerde son derece ikircikli bir duygu durumu hakimdir. Modernliğin hem insan ruhunda hem de nesneler dünyasında yarattığı hızlı dönüşüm, bu metinlerde aynı anda coşkulu bir hayranlık ve derin bir kaygı üretmektedir. Bilimsel kavramların ve yapay malzemelerin sunduğu yeni olanaklar şairleri heyecanlandırırken aynı süreçte doğallığın yitirilmesi ve bireyin kuşatılması sarsıcı bir tedirginlik doğurmaktadır.

Sürrealizm ve Avrupa Avangardı

İkinci Yeni şiirinin günlük mantık sınırlarını zorlayan bu düşsel ve parçalı yapısı, hareketin Batı edebiyatındaki modernist akımlarla kurduğu ilişkiyi de gündeme getirmiştir. Yayıncı Shearsman Books tarafından hazırlanan İkinci Yeni antolojisinin tanıtımında, hareket sürrealizm ve dönemin Avrupa avangardından esinlenen yenilikçi bir yönelim olarak tanımlanmaktadır.⁠[10] Karşılaştırma terimi olarak sürrealizm, 1920'lerin Paris'inde yaygınlaşan ve Fransız yazar André Breton'un 1924 tarihli bildirisiyle kuramsal çerçevesine kavuşan bir sanat anlayışıdır.⁠[13] Bu anlayışta düşlerin sınırsız gücü, yerleşik akıl ve mantık kurallarının önüne geçirilmektedir.⁠[13]

Düşsel çağrışımların öne çıkması ve alışılmış mantık zincirinin kırılması bakımından Avrupa sürrealizmi ile İkinci Yeni arasında ilk bakışta dikkat çekici yakınlıklar görülmektedir. Her iki yönelim de rasyonel dilin kalıplarını sorgulamıştır. Bununla birlikte önemli bir tarihsel fark vardır. Breton ve çevresi 1924 yılında ortak bir bildiri yayımlayarak örgütlü bir avangart topluluk kurmuşken İkinci Yeni şairleri önceden kararlaştırılmış ortak bir bildiri etrafında toplanmamıştır. Türk şairlerin dil sapmaları ise, otomatik yazı deneylerinden çok Türkçenin kendi ek ve söz dizimi olanaklarının bilinçli bir kurguyla zorlanmasına dayanmaktadır.

Bu noktada İkinci Yeni hareketini Batı'daki avangart akımların geç kalmış bir Türkçe uyarlaması sayıp sayamayacağımız sorusu önem kazanmaktadır. Sharpe'ın aktardığı Yalçın Armağan yorumuna göre, hareketin edebiyat tarihindeki tartışmalı yeniliği hem birey olarak öznenin hem de bizzat edebi eserin özerkliğini talep etmesidir. Taklit iddiası gerçeği yansıtmamaktadır. Aynı incelemeye göre İkinci Yeni şiirini Avrupa modernist şiirinin basit bir kopyası saymak doğru değildir. Çünkü bu hareket, 1950'ler Türkiye'sinin kendine özgü toplumsal, kentsel ve kültürel koşullarından beslenerek özgün bir modernist damar oluşturmuştur.

Arkada minareli bir cami görünen geniş bir İstanbul caddesinde ilerleyen eski bir otomobil, siyah beyaz fotoğraf.
Tophane'de Nusretiye Camii önünden geçen bir taksi (İstanbul, 29 Ekim 1959). İkinci Yeni şiiri, bu yıllarda hızla değişen kentin içinde yazılmıştır.
Harry Pot for Anefo, CC0

Hareketin Başlıca Şairleri

İkinci Yeni çatısı altında değerlendirilen metinlerde özgün imge kurgusu, söz dizimi sapmaları ve anlam kapalılığı gibi belirgin ortak eğilimler öne çıkmaktadır. Ancak bu ortak estetik zeminin varlığı, hareket içindeki her şairin kendine özgü ve bağımsız bir şiir anlayışı kurduğu gerçeğini ortadan kaldırmamaktadır. Benzerlikler kadar ayrılıklar da belirleyicidir. Nitekim 1950'li yılların ikinci yarısında aynı dergi sayfalarında okurla buluşan bu isimler, dildeki kırılmayı birbirinden çok farklı temalar, ritimler ve biçimsel arayışlarla işlemiştir.

Şairlerin yöneldiği deney alanları incelendiğinde bu bireysel çeşitlilik bütün açıklığıyla görülmektedir. Kimi şairler modern kentin yarattığı ruhsal kuşatılmışlığı sayfaya yayılan uzun ve kesintili dizelerle yoklamıştır. Kimileri ise bambaşka yollara sapmıştır. Sanayi ve bilim kavramlarını biriktirici listelerle işleyenler olduğu gibi dizeli yapıyı terk ederek mensur şiire yönelen ya da sayfada sadece birkaç sözcük bırakan şairler de çıkmıştır. Bu nedenle İkinci Yeni'yi tek tip bir kalıp gibi okumak yerine hareketin başlıca şairlerinin estetik dünyalarını ayrı ayrı ele almak gerekmektedir.

Cemal Süreya

İkinci Yeni şiirinin en parlak imge ustalarından biri olan Cemal Süreya'nın asıl adı Cemalettin Seber'dir ve şair 1931 yılında Erzincan'da dünyaya gelmiştir.⁠[8] Üniversite öğrenimi sırasında edebiyat çevreleriyle bağ kurmuştur. Sanatçının edebiyat dünyasına adım attığı ilk şiiri olan "Şarkısı-Beyaz", öğrenci yıllarında Mülkiye dergisinde yayımlanarak okurla buluşmuştur. Daha sonra 1955 tarihli "Sigarayı attım denize" şiirindeki güvercin uçuşunu bölme imgesiyle ve "gözistan" örneğinde görülen sözcük türetme sapmalarıyla yeni şiir hareketinin öncü seslerinden biri haline gelmiştir.

Tüm Reklamları Kapat

Şairin büyük yankı uyandıran ilk şiir kitabı Üvercinka, ilk kez 1958 yılında yayımlanmıştır.⁠[7] Kitabın alışılmadık ismi bile başlı başına bir sözcük yaratımıdır. Cemal Süreya kendi açıklamasında Üvercinka adını doğrudan doğruya güvercin sözcüğüyle ilişkilendirmekte ve türettiği bu yeni kelimeyi bir kadın adı olarak tanımlamaktadır. Sanatçının yıllar içinde kaleme aldığı toplu şiirleri ise 1984 yılında Sevda Sözleri adıyla tek çatı altında bir araya getirilmiştir.⁠[8] Üvercinka adı, 2018 yılında Borusan Contemporary tarafından düzenlenen kapsamlı bir sergide de kullanılarak bu şiirin çağdaş görsel sanatlarla buluşmasına somut bir örnek oluşturmuştur.

Evrim Ağacı ürünlerinden haberdar mısınız?

Süreya'nın şiir dünyası, İkinci Yeni'nin dil deneylerini son derece canlı bir insani duyarlılıkla ve zeka parıltısıyla birleştirmektedir. Şairin dizelerinde başvurduğu başlıca şiirsel araçlar arasında erotik ironi ve kara mizah dikkat çekmektedir. Mizah burada Garip şiirindeki hafif şakacılıktan çok farklıdır. Keskin bir eleştirel gerilim taşımaktadır. Aşk, arzu ve erotizm ekseninde gelişen bu yoğun lirik şiirde, güçlü bir siyasal öz bilinç de ayırt edici bir unsur olarak yer almaktadır.⁠[7] Böylece Süreya, bireysel tutkularla toplumsal duyarlılığı kapalı ama çarpıcı imgeler içinde kaynaştırmıştır.

Edip Cansever

Edip Cansever, uzun soluklu şiir serüvenine 1947 ve 1954 yıllarında yayımladığı ilk iki şiir kitabıyla başlamıştır. Şairin bu erken dönem kitaplarında yer alan metinler, kısa dizeleri, günlük konuşma dilini kullanmaları ve hafif yakınmalarıyla belirgin bir Birinci Yeni etkisi taşımaktadır. Fakat Cansever bu yalın çizgide uzun süre kalmamıştır. Kısa sürede Garip kalıplarını aşacak yeni bir dil arayışına girmiştir. Nitekim 1954 yılında İstanbul'da çıkan Yeditepe dergisinde yayımladığı "Alüminyum dükkan" adlı şiiri, şairin İkinci Yeni estetiğine yönelişinin açık habercisi olmuştur.

Söz konusu "Alüminyum dükkan" şiirinde, ilk bakışta birbiriyle ilgisiz görünen çok sayıda nesne ve kavram tek bir dilbilgisel yapı altında peş peşe sıralanmaktadır. Edebiyat araştırmacıları bu uzun listeleme biçimini biriktirici bir anlatım tekniği olarak açıklamaktadır. Çünkü Cansever bu metinde günlük yaşamın birbirinden uzak alanlarına ait sıradan nesneleri beklenmedik biçimlerde yan yana getirmiştir. Nesneler üst üste yığılmaktadır. Böylece daha önce değindiğimiz alışılmamış bağdaştırma tekniği, modern kent dükkanlarının ve tüketim nesnelerinin şaşırtıcı buluşmalarıyla somut bir yapıya kavuşmuştur.

Şairin 1957 yılında yayımlanan Yerçekimli Karanfil adlı kitabı ise sanayi, üretim ve bilim dünyasından gelen alışılmadık şiirsel malzemelerle doludur. Aynı 1957 tarihli kitapta yer alan "Güzel atomların yaptığı ayak" şiiri bu yönelimin en çarpıcı örneklerindendir. Bu şiirde anlatım, gözle görülmeyen atom ve moleküllerden insan bedeninin parçalarına doğru hızla geçiş yapmaktadır. Yani metin, mikro ölçek ile makro ölçek arasında sürekli gidip gelen baş döndürücü bir hareket sergilemektedir. Ancak şiirin bilimsel ve teknolojik dünyaya duyduğu bu coşkulu hayranlık, metnin sonunda korkuya dönüşme riski taşımaktadır.

Turgut Uyar

Turgut Uyar, İkinci Yeni üslubuyla kaleme aldığı ilk dönem şiirlerini 1959 yılında yayımlanan Dünyanın En Güzel Arabistanı adlı kitabında bir araya getirmiştir. Bu önemli toplamda yer alan "Geyikli gece" şiiri, modern kentin sürekli olarak tehdit ettiği pastoral bir sığınağı betimlemektedir. Şiirin bütün iç kurgusu kır ile kent ve doğal olan ile üretilmiş olan arasındaki temel karşıtlık üzerine inşa edilmiştir. Çatışma son derece nettir. Bu gerilimde yapay maddelerden naylon doğrudan doğruya yayılan kenti temsil ederken ardından devreye giren neon ışıkları kentin parıltılı sahteliğini ortaya koymaktadır.

Uyar'ın büyüyen kentle kurduğu bu gerilimli ilişki, şiirlerinin cümle ve dize yapısını da doğrudan dönüştürmüştür. Örneğin Nisan 1956 tarihinde yayımlanan "Meymenet Sokağına vardım" şiiri, kendi içinde birden fazla yan cümleciği ve hatta tam cümleleri barındıran uzun ve dolambaçlı dizelerden oluşmaktadır. Bu uzun dizelerde noktalama işaretlerinin, söz dizimine ait bağlantıların ve mantıksal bağların eksilmesi, modern kentteki yön kaybıyla ilişkilendirilmektedir. Benzer şekilde "Büyük ev ablukada" şiirinin ilk dizesi, parantez içi sözlerin yarattığı ani bir kesintiyle ve bölünmeyle açılmaktadır.

Ağaçlı, ahşap evli dar bir sokakta çantasıyla yürüyen bir adam, renkli fotoğraf.
İstanbul'da Fatih yakınlarında dar bir sokak (1956). Turgut Uyar'ın şiirlerindeki kent, bu yıllarda hızla büyüyordu.
Guus Gorter, CC BY-SA 4.0

Uyar'ın şiirlerinde modern şehir deneyimi, dışarıdan bakan dingin bir gözlemcinin pürüzsüz anlatımıyla aktarılmamaktadır. Kent insanının zihni içeriden kuşatılmıştır. Bu boğucu kentsel deneyim, dilin içinde beliren bitmemiş düşünceler, ani bellek boşlukları, kopuk dilbilgisi yapıları ve düşsel imgelerle görünür olmaktadır. Şairin "sarhoşladı" örneğinde görüldüğü gibi isim veya sıfat köklerinden fiil türeterek alışılmadık yeni kelimeler kurması da kentli bireyin bu parçalanmış algısına eşlik etmektedir. Böylece Uyar, kentsel sıkışmışlığı doğrudan dilbilgisinin kırılma noktalarına kazımıştır.

Ece Ayhan

Hareketin anlam kapalılığı en yoğun isimlerinden biri olan Ece Ayhan, şiir dilini hazır düşünceleri aktaran basit bir anlatma ve iletme aracı olarak görmemiştir. Bunun yerine şiiri dilin içinde gerçekleşen başlı başına bir "durum" olarak kurgulamıştır. Biçimsel arayışı da bu anlayışı izlemiştir. İlk şiir kitabı olan Kınar Hanımın Denizleri'nde dizeli biçimi tercih eden şair, daha sonra yayımladığı Bakışsız Bir Kedi Kara ve Ortodoksluklar adlı kitaplarında dizeleri bırakarak bütünüyle düzyazı biçimine ve mensur şiir (İng: "prose poetry") yapısına yönelmiştir.

Özellikle Bakışsız Bir Kedi Kara kitabında cümlelerin ve söz öbeklerinin beklenmedik yerlerden bölünmesi ile farklı noktalama işaretlerinin kullanılması, şairin parça estetiğinin açık örneklerini oluşturmaktadır. Ayhan, bu parçalı söylemi kendi estetiğinin en temel ölçütlerinden biri haline getirmiştir. Metin doğrusal bir çizgide akmamaktadır. Ne var ki birbiriyle bağlantısız gibi duran bu kopuk parçaların edebiyat araştırmacıları tarafından yorumlanması oldukça güç olmuştur. Bu yorumlama güçlüğünü aşmak için zaman içinde pek çok Ece Ayhan sözlüğü dahi hazırlanmıştır.⁠[6]

Şairin bu derece yoğun ve katmanlı üslubu, tek bir anda birden çok şeyi bir arada anlatma arzusundan doğmaktadır. Ayhan'a göre tarih bilmek, şiirde tarihsel olayları kronolojik biçimde anlatmakla özdeş değildir. Metinlerindeki kişi ve yer adları kültürel arka planlarıyla imgeye dönüşerek anlamı çoğullaştırırken kurgu süreci metne ritim ve ahenk kazandırmaktadır. Sanatçı şiir anlayışına dair görüşlerini Şiirin Bir Altın Çağı (1993), Başıbozuk Günceler (1993), Aynalı Denemeler (1995), Dipyazılar (1996), Morötesi Requiem (1997) ve Sivil Denemeler Kara (1998) kitaplarında açıklamıştır.⁠[4] Ayhan ayrıca İkinci Yeni'nin şekillenmesinde atonal müziği etkili görmekte ve sinemada görüntünün üstlendiği rolü şiirde imgenin devraldığını belirtmektedir.

Modernizmin en temel belirtilerinden biri sayılan yabancılaşma, Ece Ayhan'ın sanatsal üretiminde merkezi bir yer tutmaktadır. Toplumsal normların dışında kalan bireyler bu şiirde sıkça belirmektedir. Şair için kentler ve özellikle "tek kent" diye adlandırdığı İstanbul, şiirsel düşüncenin vazgeçilmez alanıdır. İstanbul, toplumun kenarına itilmiş mahalleleri ve dışlanmış insanlarıyla birlikte Ayhan için çok daha derin bir anlam kazanmaktadır. Karşılaştırmalı edebiyat araştırmaları Fransız şair Charles Baudelaire ile Ayhan arasında kent, parçalı söylem ve yabancılaşma ekseninde benzer modernist refleksler saptasa da bu yakınlık bilinçli bir taklitten kaynaklanmamaktadır.

İlhan Berk

İkinci Yeni hareketinin en deneysel ve dönüşüme açık isimlerinden biri olan İlhan Berk, diğer şairlerden farklı olarak edebiyat yaşamının ilk evresinde toplumcu gerçekçi bir şair kimliğiyle ürünler vermiştir.⁠[9] Erken dönem şiirlerinde toplumsal temalar ön plandadır. Nitekim 1955 yılında yayımlanan Köroğlu adlı kitabı, şairin bu toplumcu gerçekçi dönemine ait başlıca yapıtları arasında yer almaktadır. Ancak Berk, yine aynı 1955 yılından başlayarak önceki şiir çizgisinden adım adım uzaklaşmış ve dilin kendi iç olanaklarını yoklayan yeni arayışlara yönelmiştir.

Şairin üç yıl sonra, 1958 yılında yayımladığı Galile Denizi adlı kitabı, önceki toplumcu gerçekçi şiir anlayışından kopuşunun açık ve kesin bir ifadesi olarak değerlendirilmektedir.⁠[9] Bu estetik kırılmayla birlikte Berk, şiiri toplumsal bir konuyu anlatma görevinden ayırarak imge ve söz dizimi deneylerinin sınır uçlarına taşımıştır. Dönüşüm son derece köklüdür. Daha önce kalabalıkların ve tarihsel destanların peşinden giden şair, Galile Denizi sonrasında dilin kendisini başlı başına bir araştırma nesnesi haline getirerek İkinci Yeni'nin en cüretkar temsilcilerinden biri olmuştur.

Bu kopuşun ardından İlhan Berk, dış dünyadaki varlıklara ve yazılı sayfanın görsel yapısına bambaşka bir gözle yaklaşmıştır. Örneğin İngilizceye The Book of Things adıyla çevrilen yapıtında, büyük olaylar yerine etrafımızı kuşatan sıradan şeylerin iç yaşamına odaklanmıştır.⁠[10] Nesnelerin sessiz varlığı şiirin merkezine yerleşmiştir. İngilizceye Madrigals adıyla çevrilen yapıtının tanıtımında vurgulandığı üzere, kimi sayfalarda sadece birkaç sözcükle yetinen son derece seyrek metinler kurmuştur. Böylece Berk, dildeki deneyciliğini kelimelerin kağıt üzerindeki boşlukla kurduğu görsel sayfa düzenine kadar genişletmiştir.

Sezai Karakoç ile Erken Bağ

Sezai Karakoç, edebiyat tarihi araştırmalarında Cemal Süreya, Ece Ayhan, İlhan Berk, Turgut Uyar ve Edip Cansever ile birlikte İkinci Yeni'nin öncüleri arasında sayılsa da hareket içindeki konumu kendine özgü önemli bir ayrım taşımaktadır. Onun harekete katkısı farklı bir kanaldan ilerlemiştir. Araştırmacı Mehmet Can Doğan, Karakoç'un erken dönem İkinci Yeni içindeki rolünün yazdığı şiirlerden çok düzyazı türündeki kuramsal ve eleştirel metinleriyle belirginleştiğini savunmaktadır.⁠[11] Bu erken dönem ilişkisinde şairin bizzat kendisinin çıkardığı Şiir Sanatı adlı dergi, yeni şiir arayışlarının ses bulduğu önemli bir basamak oluşturmuştur.

Karakoç'un yeni şiir hareketiyle kurduğu düşünsel bağ, İkinci Yeni söyleminin belirginleştiği Ankara merkezli haftalık gazete çevresinde daha da görünür hale gelmiştir. Tartışmaların tam ortasında yer almıştır. Genç yazar, Muzaffer Erdost yönetimindeki Pazar Postası gazetesinde yayımladığı şiir anlayışı yazıları, keskin polemikler ve edebiyat eleştirileriyle İkinci Yeni söyleminin oluşumuna doğrudan katılmıştır.⁠[11] Yeni şiire dışarıdan yöneltilen erken itirazların karşılanmasında ve imge merkezli modern şiir dilinin kuramsal olarak savunulmasında Karakoç'un bu düzyazı metinleri belirleyici bir işlev üstlenmiştir.

Bununla birlikte Sezai Karakoç'u 1950'lerin ortasındaki bu yenilikçi hareketle ilişkilendirmek, sanatçının bütün edebi çizgisini diğer İkinci Yeni şairleriyle aynılaştırmayı gerektirmemektedir. Ortak dergi zemini üslup aynılığı demek değildir. Nitekim araştırmacıların "söylemin öncüsü" ama "şiirin gönülsüzü" diye işaret ettiği bu konum, onun bağımsız sanatçı kimliğini özetlemektedir. Davut Bayraklı tarafından yapılan incelemeler de Karakoç'un hem kaleme aldığı şiirler hem de benimsediği kişisel şiir anlayışı bakımından diğer İkinci Yeni şairlerinden belirgin biçimde ayrıldığını açıkça ortaya koymaktadır.⁠[14]

Taş duvar önünde, çiçeklerle çevrili bir mezar ve üzerinde Sezai Karakoç yazan iki ahşap mezar taşı.
Sezai Karakoç'un (1933-2021) İstanbul'da Fatih Camii haziresindeki mezarı.
Sureta, CC BY-SA 4.0

Anlamsızlık ve Kaçışçılık Eleştirileri

İkinci Yeni şiiri, edebiyat sahnesinde belirdiği ilk andan başlayarak Türk edebiyat tarihinin en yoğun ve sert tartışmalarının merkezinde yer almıştır. Hareketin günlük konuşma dilini ve alışılmış mantık zincirini kıran anlam kapalılığı, geleneksel okuma alışkanlıklarına sahip çevrelerde büyük bir tepkiyle karşılanmıştır. İtirazlar kısa sürede ağır suçlamalara dönüşmüştür. Dönemin pek çok eleştirmeni bu yeni şiirleri doğrudan "anlamsızlık" üretmekle ve toplumsal gerçeklerden uzaklaşan bir "kaçışçılık" sergilemekle suçlamıştır. Özellikle şiirin sadece toplumsal bir bakış açısıyla yazılabileceğine inanan kimi eleştirmenler, imgeyi merkeze alan bu anlayıştan ciddi bir rahatsızlık duymuştur.

Ancak bu ağır suçlamaların arkasındaki değerlendirme yöntemi incelendiğinde önemli bir kuramsal sorun göze çarpmaktadır. Araştırmacı Abdullah Hacımale'nin vurguladığı üzere, İkinci Yeni şiirini dışlayanların düştüğü en yaygın hata bu metinleri izlenimci bir tutumla değerlendirmeye çalışmalarıdır.⁠[5] Eleştirmenler kendi hazır kalıplarını metne dayatmıştır. Şiirin kendi iç kurgusunda neyi başarmaya çalıştığına odaklanmak yerine dışarıdan yansıtılan toplumsal veya iletişimsel beklentileri karşılayıp karşılamadığına bakılmıştır. İmgeyi merkeze koyup şiiri dış yüklerden arındırmayı hedefleyen bir metinden gazete yazısı açıklığı beklemek, tartışmayı baştan yanlış bir zemine sürüklemiştir.

Edebiyat araştırmaları bu yöntemsel yanılgıyı aşmak için "başarı değeri" ile "alımlama değeri" kavramlarının birbirinden titizlikle ayrılması gerektiğine işaret etmektedir. Bir edebi eserin başarı değeri, sanatçının metni kaleme alırken kendi koyduğu sanatsal hedefe ulaşıp ulaşmadığı üzerinden açıklanmaktadır. Ölçüt eserin kendi estetik amacıdır. Buna karşılık sadece okurun ilk karşılaşmadaki tepkisini esas alan alımlama değeri, anlam kapalılığı taşıyan deneysel bir şiirin başarısını ölçmek için tek başına yeterli değildir. İlk okumada güçlük çıkaran bir şiir, kendi estetik kurgusu içinde son derece tutarlı bir başarı değeri taşıyabilmektedir.

İkinci Yeni şairlerinin hem birer özne olarak kendileri hem de ürettikleri edebi eser için özerklik talep etmesi, bu şiirlerin tarihsel ve toplumsal dünyadan koptuğu anlamına gelmemektedir. Kaçışçılık iddiası yakın okumalarla geçersizleşmektedir. Edip Cansever'in alüminyum, sanayi ve atom imgeleriyle örülü dizeleri ile Turgut Uyar'ın naylon, neon ve kentsel kuşatılmışlığı işleyen metinleri incelendiğinde bambaşka bir tablo belirmektedir. Kenan Behzat Sharpe'ın ortaya koyduğu üzere bu özerk edebiyat biçimi, 1950'ler Türkiye'sinin ve dünyanın içinden geçtiği jeopolitik, toplumsal ve ekonomik dönüşümlerle derinden bağlantılıdır.

Sonuç

İkinci Yeni, ortak bir bildiri yayımlamayan ve adını bizzat kendisi koymayan genç şairlerin 1950'lerin ortasında imgeyi şiirin merkezine taşıyarak Türk şiir dilini kökten dönüştürdüğü modernist harekettir. Bu hareket, şiirin sadece dışsal bir mesajı veya gündelik bir olayı aktaran şeffaf bir araç olmak zorunda olmadığını kanıtlamıştır.

Dolayısıyla bugün anlam kapalılığı taşıyan bu metinleri okumanın yolu, dizelerin arkasında gizlenmiş tek bir "ne demek istiyor?" cevabı aramak değildir.⁠[6] Başarı değeri ölçütüyle bakıldığında okura düşen görev, kelimelerin kurduğu çok katmanlı imge dünyasına zihinsel bir çabayla katılmaktır.⁠[5] Öte yandan birbirinden bu denli farklı bireysel şiir anlayışı geliştiren şairleri tek bir "İkinci Yeni" etiketi altında toplamanın ne ölçüde yeterli olduğu, edebiyat araştırmalarının hala tartıştığı açık bir sorudur.⁠[1], [4]

1
Alt Başlıklar
Bu Makale Sana Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem!
    Muhteşem!
    0
  • Tebrikler!
    Tebrikler!
    0
  • Bilim Budur!
    Bilim Budur!
    0
  • Mmm... Çok sapyoseksüel!
    Mmm... Çok sapyoseksüel!
    0
  • Güldürdü
    Güldürdü
    0
  • İnanılmaz
    İnanılmaz
    0
  • Umut Verici!
    Umut Verici!
    0
  • Merak Uyandırıcı!
    Merak Uyandırıcı!
    0
  • Üzücü!
    Üzücü!
    0
  • Grrr... *@$#
    Grrr... *@$#
    0
  • İğrenç!
    İğrenç!
    0
  • Korkutucu!
    Korkutucu!
    0
  • abSharpe, K. B.. Combined And Uneven Modernism: Turkey’s İkinci Yeni Poets. *Dibur Literary Journal*, 10, 165-187. Stanford University. (1 Ocak 2021). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Stanford Humanities Center / Dibur | Arşiv Bağlantısı
  • abMesso, G.. Cartography Of The Turkish Avant-garde: Mapping The İkinci Yeni. *İkinci Yeni: The Turkish Avant-garde* İçinde, 10-15. Shearsman Books. (1 Ocak 2009). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Shearsman Books | Arşiv Bağlantısı
  • abGeçgel, H.. İkinci Yeni Şiirinde Sapmalar. *Uluslararası Iv. Dil, Yazın Ve Deyişbilim Sempozyumu*, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, 17-19 Haziran 2004. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Merkezi. (1 Ocak 2004). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Merkezi | Arşiv Bağlantısı
  • abGelir, Y.. İkinci Yeni Şiiri Bağlamında Ece Ayhan’ın Poetikası. *Asia Minor Studies*, 10(2), 179-195. Doi:10.17067/asm.1122036. (1 Ocak 2022). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: DergiPark / Asia Minor Studies | Arşiv Bağlantısı
  • abHacımale, A.. İkinci Yeni’yi Nasıl Okumalı? İkinci Yeni Şiirinin Alımlanışı, Tartışılması Ve Dışlanışı. *Akademik Dil Ve Edebiyat Dergisi*, 9(2), 716-741. Doi:10.34083/akaded.1702973. (1 Ocak 2025). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: DergiPark / Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi | Arşiv Bağlantısı
  • abOdunkıran, C.. Different Geographies, Similar Modernist Reflexes: Charles Baudelaire And Ece Ayhan. *Türkiyat Mecmuası*, 33(2), 383-414. Doi:10.26650/iuturkiyat.1313247. (1 Ocak 2023). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: İstanbul Üniversitesi | Arşiv Bağlantısı
  • abBorusan Contemporary. *Üvercinka* [Sergi Broşürü]. Borusan Contemporary. (1 Ocak 2018). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Borusan Contemporary | Arşiv Bağlantısı
  • abJournal of Finance Letters. *Cemal Süreya And Maliye Yazıları* [Kurumsal Tanıtım, Son Güncelleme: 13 Temmuz 2026]. Maliye Ve Finans Yazıları Yayıncılık. (1 Ocak 2026). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: DergiPark / Journal of Finance Letters | Arşiv Bağlantısı
  • abDemir, A.. İlhan Berk’in Şiirlerinde Toplumcu Gerçekçiliğin İzdüşümü / Social Realism İn Ilhan Berk’s Poems. *Bilig*, 60, 57-86. Ahmet Yesevi Üniversitesi. (1 Ocak 2012). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: bilig / Ahmet Yesevi Üniversitesi | Arşiv Bağlantısı
  • abShearsman Books. *Authors İn Translation (Turkish)*. Shearsman Books [Yayıncı Kataloğu]. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Shearsman Books | Arşiv Bağlantısı
  • abDoğan, M. C.. İkinci Yeni Söyleminin Öncüsü, İkinci Yeni Şiiri’nin Gönülsüzü: Sezai Karakoç. *Turkish Studies*, 6(3), 731-744. Doi:10.7827/turkishstudies.2502. (1 Ocak 2011). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Turkish Studies | Arşiv Bağlantısı
  • abPoetry Foundation. Imagery. *Glossary Of Poetic Terms*. Poetry Foundation. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Poetry Foundation | Arşiv Bağlantısı
  • abPoetry Foundation. Surrealism. *Glossary Of Poetic Terms*. Poetry Foundation. Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: Poetry Foundation | Arşiv Bağlantısı
  • abBayraklı, D.. Sezai Karakoç Ve İkinci Yeni Şiiri / Sezai Karakoç And Second New. *Türkoloji*, 45-46, 118-125. (1 Ocak 2010). Alındığı Tarih: 12 Kasım 2026. Alındığı Yer: DergiPark / Türkoloji | Arşiv Bağlantısı

Bilimsel bir hata mı gördün?

Tüm Reklamları Kapat

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?

Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 20.11.2026 23:46:29 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/24183

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.

Keşfetmeye Devam Et