Healy, Sağlık Teknolojisinde Yeni Bir Atılım mı?

“Kendi kendini iyileştiren biri olmak istedim.” diyor Chloe Angeline, “Kendini İyileştiren Ana" (Ing: "self-healing mama) adıyla bilinen Instagram hesabında. Antidepresanlar ve anksiyete ilaçları ona zombi gibi hissettiriyordu, bu yüzden o da kendini iyileştirmeye karar verdi. Ama tüm hikâye bu kadar değil. “Kendi kendini iyileştirme” ve “vücudun kendini iyileştirmesine yardım etmek” gibi ifadeler genellikle tıp dışında kanıtlanmamış ve çürütülmüş müdahaleler için para ödemek anlamına gelir.

Angeline, “Healy” olarak bilinen bir ürün ailesini satmaya adanmış çok seviyeli pazarlama makinesinin bir parçası. Bu cihazlar, bilezik ya da kulak memesi elektrotları aracılığıyla hafif bir elektrik akımı sağlayan avuç içi büyüklüğünde uzaktan kumandalara benziyorlar ve çok pahalılar. Bazılarının tek seferlik satın alımlar, diğerlerinin ise aylık abonelik gerektiren akıllı telefon uygulamalarıyla birlikte kullanılması gerekiyor. Ayrıca bir saat, kablosuz verici, beslenme uygulaması, dijital bulut servisi ve çeşitli aksesuarlar da var.

Healy, tüketiciyi korumakta yetersiz bir düzenleyici ortamda, sözde bilimsel sağlık cihazlarının nasıl gelişip yaygınlaşabildiğinin adeta bir vaka çalışması niteliğinde. Cihazın sağlığı “frekanslar” aracılığıyla desteklediği iddiası ise sözde bilimlerin nadiren tamamen ortadan kalktığının bir başka örneği. Bu tür fikirler yok olmaz yalnızca bir süreliğine geri çekilir, ardından en güncel moda anlayışıyla yeniden ortaya çıkar ve yeni bir kuşağı cezbetmeye hazır hâle gelir.

Sahte Bilimle Dolu

Healy’nin soyu, Dr. Albert Abrams ve Royal Rife’ın frekans tıbbi cihazlarına kadar uzanıyor. Sözde bilimin bu alanı farklı isimlerle anılıyor: biorezonans, biyoenerjetik alan teorisi hatta radyonik. Tüm bu yaklaşımlar, canlıların bir tür enerji alanına sahip olduğu iddiasına dayanıyor. Bu enerji çoğu zaman mistik bir nitelik taşıyor, bazen de Healy örneğinde olduğu gibi elektrik enerjisi olarak sunuluyor. İddiaya göre bu enerji alanı, vücut sağlıklıyken belirli bir frekansta, hastayken ise farklı bir frekansta titreşiyor. Biyorezonans cihazlarının amacı da “doğru” frekansı yeniden vücuda vererek bu alanı tekrar uyumlu hâle getirmek.

Bunların hiçbiri, canlılara ilişkin oldukça kapsamlı ve karmaşık olan mevcut bilimsel anlayışımız tarafından desteklenmiyor. Üstelik “frekanslar” etrafında şekillenen bu basit fikirler daha önce defalarca çürütülmüş olmasına rağmen, tekrar tekrar karşımıza çıkıyor. Şüpheci topluluk; dolandırıcılıkların, aldatmacaların ve sağlık alanındaki sahtekârlıkların tarihine dair son derece zengin bir bilgi birikimine sahip. Quackwatch, The Skeptic’s Dictionary ve Science-Based gibi web siteleri; yeni bir sağlık cihazı ve iddia edilen etki mekanizmasıyla karşılaştığımızda işimize yarıyor. Çoğu zaman karşımızdaki şey, yalnızca yeniden paketlenmiş bir “woo”.

Healy’nin mistik bir enerji yerine canlı hücre zarının her iki tarafında ölçülebilen elektrik voltajına odaklandığı iddia edililyor. Bahsi geçen voltaj gerçek. Ancak Healy için iddia edilenin aksine, sağlıklı hücrelerimizin hepsi -70 ile -50 milivolt arasında bir voltaja sahip değil. Hastalıklı hücrelerimiz de 0’a ulaşana kadar bu elektrik potansiyelini kaybetmez. (Healy’nin tanıtım materyallerinde ve çevrim içi seminerlerinde bu iddia, Becker ve Nordenström adlı iki profesörün çalışmalarına dayandırılır. Ancak Arjun Nidigallu’nun Healy’yi eleştirdiği videosunda da vurguladığı gibi, bu iki ismin ortaya attığı bazı fikirler oldukça uç). Ayrıca elektrotlar aracılığıyla vücudumuza hafif elektrik veren Healy gibi bir cihazın, sağlıklı hücreleri etkilemeden hastalıklı hücrelere “doğru” voltajı geri kazandırabileceği bir mekanizma da yok. Bu tür bir müdahale, hayalperestlikten farksız.

Buna karşın, kişiselleştirilmiş sağlık çağında Healy tam anlamıyla bir pazarlama başarısı. Royal Rife’ın cihazları gibi öncülleri evrensel frekanslara erişmeyi hedeflerken Healy iddiaya göre vücudunuzu tarar, o an neye ihtiyaç duyduğunu belirler ve size özel “iyileştirici” frekanslar sunar (Bu, sıkça dile getirilen bir satış noktası olsa da yalnızca en pahalı Healy cihazları bu tarama özelliğini sunuyor). Cihazın özel ihtiyaçlarınızı karşıladığı fikri kesinlikle cezbedici ancak aynı zamanda iddialarını yanlışlanamaz kılıyor. Vücudunuzun "frekans ihtiyaçları" -bu ne anlama geliyorsa artık- her dakika değişiyorsa Healy’nin size söylediği şeyle bir bilgisayarın rastgele seçtiği bir frekans programı arasındaki farkı nasıl ayırt edebiliriz?

Dolayısıyla Healy, biyolojinin aşırı basitleştirilmesine dayanıyor ve hem mantıksız hem de yanlışlanamaz iddialarla destekleniyor. Bu yaklaşım kanıta dayalı değil. Bunu benden değil, şirketin kendisinden duyun. Healy'nin nasıl çalışması gerektiğiyle ilgili bir web seminerinde, Healy World'ün üst düzey satış temsilcisi Zac Deane, belirli bir müdahale grubu dışında (buna daha sonra döneceğiz), "Healy'nin diğer tüm uygulamaları, geleneksel tıp anlamında kanıt eksikliği nedeniyle geleneksel tıp tarafından tanınmamaktadır" ifadesini içeren bir sorumluluk reddi beyanını okuyor. Deane, ardından Healy’nin Amerika Birleşik Devletleri’nde FDA onaylı olduğunu iddia ediyor ancak bu doğru değil.

Healy gibi bir cihaz, tüketicileri asılsız sağlık iddialarından korumayı amaçlayan bir düzenleyici ortamda varlığını nasıl sürdürüyor?

Kelime oyunu

Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) resmi mührü, arzu edilen bir ağırlığa sahip ve bu nedenle sözde bilimsel ürünler satan birçok şirket bu mührü tercih ediyor. Ancak işin sırrı ayrıntılarda gizli. Örneğin besin takviyeleri söz konusu olduğunda küçük puntolar, takviyenin FDA tarafından onaylanmadığını ortaya koyacaktır (FDA, besin takviyelerini güvenlik ve etkililik açısından onaylama yetkisine sahip değil). Aksine, FDA logosu takviyenin FDA'ya kayıtlı bir tesiste üretildiğini belirtmek için kullanılıyor. Hepsi bu. Besin takviyelerinin içeriği genellikle FDA tarafından analiz edilmez çünkü FDA'nın bunu yapacak kaynakları yoktur. Alıcı dikkatli olmalıdır.

Healy cihazı söz konusu olduğunda da benzer bir durum geçerli. Cihaz FDA tarafından onaylanmamıştır; bunun yerine FDA’dan bir “clearance” (piyasaya sürülmesine izin veren uygunluk) almıştır. Bu, yalnızca FDA'nın halihazırda izin verdiği veya onayladığı bir cihaza önemli ölçüde benzer olduğu anlamına geliyor. Healy'nin üreticileri, cihazlarının halihazırda piyasada bulunan bir transkutanöz elektriksel sinir stimülasyonu (TENS) cihazına benzediğini iddia etmiştir. TENS'in arkasındaki fikir, cilde uygulanan küçük elektrik akımlarının ağrıyı geçici olarak hafifletebilmesi veya dikkati acıdan dağıtabileceğidir. (PainScience.com'a göre, aslında ağrıya yardımcı olduğuna dair çok fazla kanıt yok). Healy'nin TENS cihazlarıyla bu benzetmeye dayanarak FDA tarafından izin aldığı göz önüne alındığında bunun dışındaki tüm iddialar, örneğin biyorezonans teorisi, oldukça şüpheli.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Healy’nin lehine işleyen bir başka unsur da kapsamlı bir dilsel manevra. "Colette High Vibin Mama" adıyla bilinen bir iş stratejisti, Instagram canlı sohbetinde Healy hakkında konuşurken şu gafta bulundu: "Yapabileceğiniz sinerjik iyileştirme miktarı -"iyileştirme" demememiz gerekiyor, onun yerine vücudun "optimizasyonu" veya "uyumlaştırılması", nasıl söylemek isterseniz..." Bir sağlık cihazının veya besin takviyesinin sizi iyileştirebileceği iddiaları kesinlikle kabul edilemez. İşte bu yüzden Healy web sitesinin Amerikan sürümünde , şüpheci çevrelerde "şarlatan Miranda uyarısı" olarak adlandırılan bir ifade her sayfanın altında yer alıyor: "(Healy'nin mikro akım frekans programları) hastalıkları iyileştirmek, tedavi etmek, hafifletmek, teşhis etmek veya önlemek için tasarlanmamıştır ve FDA tarafından incelenmemiştir." Şirket, Healy'nin tedavi ettiğini iddia edemez ancak bazı satış temsilcileri zaman zaman bu sınırı aşabiliyor.

Buna karşın bazı iddialar yasal olarak kabul edilebilir. Bunlara "yapı-fonksiyon iddiaları" deniliyor. Bir takviyenin hücre bütünlüğünü iyileştireceğini söylemek yasak ancak takviye antioksidan içeriyorsa kabul edilebilir bir yapı-fonksiyon iddiası şu şekilde olabilir: Antioksidanlar hücre bütünlüğünü korur. Buradan, antioksidan içeren bu takviyenin hücre bütünlüğünü gerçekten iyileştirip iyileştirmediğine dair çıkarım yapıp yapmamak ise tüketiciye bırakılır.

Healy'nin tanıtım materyalleri, yüzeysel olarak bakıldığında gerçekte olduğundan daha fazla anlam ifade ediyor gibi görünebilecek bu belirsiz iddialarla dolu. Healy'nin "sağlığınızı desteklediği" ve akıllı telefonunuz için Beauty (Tür: "güzellik") programının "iç ve dış güzelliğinizi biyoenerjik olarak uyumlu hale getirmeyi" amaçladığı söyleniyor. Bu ifadenin ne anlama geldiği belirsiz. Hatta Healy’nin hayvanlarda da kullanılabildiği söylenerek “evcil hayvanınızın iyilik hâlini desteklemeye” bile başlayabileceğiniz ima ediliyor. Vücudunuza kablosuz olarak frekans iletmek üzere tasarlanmış bir Healy ürünü olan Healy Coil'in etki mekanizması, kalın bir "kuantum" saçmalığıyla açıklanıyor ve ardından tüm bunların "bizim görüşümüze ve hipotezimize göre" olduğu itiraf ediliyor. Bir ürün sadece bir sezgiye dayanarak mı satılmalı?

Şirketin kendisi, yasal olarak ileri sürebileceği iddiaların sınırları içinde kalmaya çalışsa da (bir keresinde yanıltıcı reklam nedeniyle 26.640 Avustralya doları para cezasına çarptırılmıştır), çok seviyeli pazarlama planına katılan ve Instagram’da sıklıkla kendilerine “anne” diyen satış temsilcileri bu sınırların çok ötesine geçiyor. Sosyal medyada sağlıklı yaşam fenomenlerinin aşırılıklarını kınayan Mallory Demille, Healy satış temsilcilerinin tehlikeli ve potansiyel olarak yasa dışı iddialarda bulunduğu sayısız örneği belgeledi. Healy programlarından birinin “her türlü bakteri, virüs ve parazite karşı etkili olduğu” söylenirken cihazın ve programlarının “vücudunuzdaki her şeyi kelimenin tam anlamıyla iyileştirebildiği” iddia ediliyor. Bir kişi, Healy ile bir arabayı bile iyileştirdiğini iddia ediyor.

Healy'nin nasıl olup da işe yaramadığını ve kullanıcılarından bu tür bir destek toplayamadığını merak ediyor olabilirsiniz ancak spesifik olmayan etkiler suyu kolayca bulandırabilir: semptom dalgalanmaları, kendi kendini sınırlayan hastalıklar, potansiyel bir çözüme finansal olarak yatırım yapılmış hissi ve eş zamanlı olarak diğer gerçek tedavilerin kullanımı. Healy’nin nasıl olup da işe yaramayıp yine de kullanıcılarından bu kadar destek görebildiğini merak ediyor olabilirsiniz, ancak spesifik olmayan etkiler suları kolayca bulandırabilir: semptom dalgalanmaları, kendi kendini sınırlayan hastalıklar, potansiyel bir çözüme finansal olarak yatırım yapmış olma hissi ve eş zamanlı olarak diğer gerçek tedavilerin kullanımı.

Birçok cihaz kullanıcısı, Healy ile yaşadıkları sağlık yolculuklarını anlatıyor. Kanserlerini Healy’nin tedavi ettiğini iddia etmiyorlar ancak anlattıkları “öncesi ve sonrası” hikâyeleri bunu güçlü biçimde ima ediyor. Bu tür tanıklıklar, size sahte ürün satmaya çalışan şirketlerin düzenlemelerin sınırlarından büyük ölçüde kaçmasına izin veren bir tür “koridorda geçiş izni” haline geliyor.

Pek de İyi Olmayan Titreşimler

Healy ile ilgili olarak değinilmesi gereken daha çok şey var; bedeninizi, zihninizi ve ruhunuzu Güneş'in, Ay'ın ve Dünya'nın doğal döngüleriyle yeniden hizalama” iddiasının “Yeni Çağ” çağrışımından tutun da kendi sembolleri ve fiyatları olan, sonu gelmeyen frekans programları koleksiyonuna kadar… Tüm bunlar, doğum haritalarıyla sözde bilimselmiş gibi görünen astrolojiyi hatırlatıyor. stelik, tipik bir çok seviyeli pazarlama yapısında olduğu gibi, burada da kazanılacak ciddi bir para yok: Healy üyelerinin üçte biri yılda ortalama 427 dolar kazanırken, en üstteki 31 üye yılda ortalama 73.070 dolar gelir elde ediyor.

Sağlıklı yaşam fenomenlerinin sıkça başvurduğu ve Hipokrat’a atfedilen uydurma alıntılar, burada yerini Nikola Tesla’ya atfedilen, evrenin sırlarını frekanslar üzerinden düşünmek gerektiğini söyleyen tartışmalı bir ifadeye bırakmış durumda. Ürününüzü satmanıza yardımcı olması için dahi kabul edilen erkekleri alıntılamanın ikna gücünü asla hafife almayın! Sosyal medyada paylaşılan, Healy’nin birinin kanını mikroskop altında “iyileştirdiğini” iddia eden canlı kan analizlerine de kanmayın: Canlı kan analizi meşru bir tıbbi uygulama değil.

Healy; bademciklerinize, prostatınıza, taç çakranıza, cilt elastikiyetinize, yara izlerine, aşırı strese, doğurganlığa ve aklınıza gelebilecek her şeye yardımcı olduğu iddia edilen programlar sunuyor. Sıkça söylediğimiz gibi: Bir şeyin her şeyi iyileştirdiği -pardon, her şeyi “desteklediği”- iddia ediliyorsa genellikle hiçbir şeyi desteklemiyordur.