Yapay zekâ bugün hayatımızın hemen hemen her alanına girmeye başlamıştır. Öyle ki artık eğitimden, hukuk uygulamalarına veya sağlığımıza kadar hemen hemen her alanda yapay zekâ kullanımını görmek mümkündür. Yapay zekânın bu hızlı ilerlemesi ile birlikte, bu teknolojinin çevresel etkisi üzerine tartışmalar da gündeme gelmeye başlamıştır. 2024 tarihli bir araştırma, yazı yazma ve illüstrasyon yapma görevleri için, yapay zekanın insanların aynı görevleri yapmasına kıyasla yüzlerce kat daha az karbon salımı yaptığını ortaya koymuştur.^[1] Ancak elbette bu durum, yapay zekânın insan yazar ve illüstratörlerin yerine geçebileceği veya geçmesi gerektiği anlamına gelmez ve bu konu da kendi başına bir tartışma konusudur.

İnsan faaliyetlerinin çevresel etkileri ve bunun sonucunda ortaya çıkan karbon emisyonları, uzun yıllardır bilim insanlarının dikkatini çeken bir konu olmuştur. Ancak teknolojik ilerlemelerin, özellikle de yapay zekânın bu denge üzerindeki etkileri hakkında yapılan karşılaştırmalı çalışmalar oldukça sınırlı kalmıştır. Bu bağlamda, son dönemde yapılan bir araştırma, teknolojinin çevre üzerindeki etkisini daha net bir şekilde ortaya koymaktadır.

Astronomlar, Olay Ufku Teleskobu'nu (İng. "Event Horizon Telescope" veya kısaca EHT) kullanarak Samanyolu Galaksisi'nin merkezindeki süper kütleli Sagittarius A* karadeliğini polarize ışıkta fotoğrafladı. 2019'da M87*'yi görüntüleyerek ilk kez bir karadeliğin doğrudan fotoğrafını çeken EHT, 2022'de galaksimiz Samanyolu'nun merkezinde bulunan Sagittarius A*'yı fotoğraflamıştı. EHT, bir kez daha gözlerini Sagittarius A*'ya çevirdi ve karadeliklerin doğasının anlaşılması yolunda önemli bir adım atılmasını sağladı. Bu yeni çalışma Sagittarius A*'nın bükülmüş, güçlü ve düzenli manyetik alanını ortaya çıkardı.

Işık, bir elektromanyetik dalgadır ve ilerlediği yöne dik doğrultuda, yukarı ve aşağı titreşmektedir. Ancak yukarı ve aşağı sabit yönler değildir. Bu titreşimler dikey, yatay veya aradaki herhangi bir açıda olabilmektedir. İşte, spesifik bir açıda salınım yapan ışık dalgalarına polarize ışık denmektedir. Etrafımız farklı farklı polarize ışık ışınları ile dolu olsa da bunlar, insan gözü tarafından sıradan ışıktan ayırt edilememektedir.

Charles Darwin evrimi "değişerek türeme" olarak tanımlamıştı. DNA dizileri şeklindeki genetik bilgi kopyalanır ve bir nesilden diğerine aktarılır. Ancak bu süreç, zaman içinde genlerin küçük varyasyonlarının ortaya çıkmasına neden olarak popülasyona yeni özellikler eklenmesini sağlar.

Bilim insanları tüm bunların nasıl başladığını merak ediyordu: Yaşamın kökeninde hücrelerden, proteinlerden ve DNA'dan çok önce benzer bir evrim daha basit bir ölçekte gerçekleşmiş olabilir mi? 1960'larda aralarında Salk Araştırmacısı Leslie Orgel'in de bulunduğu bilim insanları, yaşamın ve biyolojik evrimin küçük, ipliksi RNA moleküllerinin Dünya'nın erken dönemlerine hükmettiği "RNA Dünyası" ile başladığını öne sürdüler.

Birçok memeli ile birlikte bizlerin de vücudunun önemli bir bölümünü kaplayan kıllar evrimsel süreç içerisinde oldukça uzun bir süredir bizlerle birlikte olmasına rağmen kökenleri tam olarak aydınlatılmamıştır. Geçtiğimiz günlerde aralarında Türkiye'den araştırmacıların da yer aldığı bir grup bilim insanı, kılın evrimsel kökenini ortaya koymak ve türler arası bu birlikteliğin ne zaman oluşmuş olabileceğine dair ön görüler sunmak üzere başlattıkları çalışmayı tamamladı. Ancak gerçekleştirilen çalışmada tercih ettikleri deney hayvanı olan Tropikal Pençeli Kurbağa (Xenopus tropicalis) kafaları karıştırmayı başardı. Çünkü seçilen canlı bir amfibiydi ve bilindiği kadarıyla amfibilerde kıl yoktu!

Böylesine bir çalışmada kılsız vücut yapısına sahip bir kurbağanın seçilmesinin başlıca nedeni, kılın yapısını büyük ölçüde oluşturan keratin adı verilen bileşenleri paylaşan tırnaklara sahip olmasıydı. İlk başlarda memelilerin tırnakları ile kurbağaların tırnakları arasında bağımsız bir evrimsel sürecin işlediği yönünde düşünceler yer alsa da son dönemlerde gerçekleştirilen çalışmalar kurbağalar ile memelilerin keratin ve benzeri moleküllerin üretiminde yer alan bazı genleri paylaştığını buldu. Viyana Tıp Üniversitesi'nden dermatolog Leopold Eckhart araştırma hakkında şunları söylüyor:

Kuzey Kutbu önümüzdeki birkaç yıl sonraki yaz aylarında "buzsuz" hâle gelebilir. Nature Reviews Earth & Environment dergisinde yayınlanan yeni bir çalışma, Kuzey Kutbu'nun buzsuzlaşacağını öne süren önceki çalışmaların tarihini 10 yıl geriye atıyor. Burada bahsettiğimiz buz, her kış donan ancak yazın eriyen mevsimsel deniz buzudur. İnsan kaynaklı küresel ısınma nedeniyle yaz mevsimindeki deniz buzu miktarının her geçen yıl azaldığını biliyoruz. Bilim insanlarının Kuzey Kutbu için "buzsuz yaz yılı" olarak adlandırdıkları bu durum, 621.200 kilometre kareden daha az deniz buzu olduğunda gerçekleşecek.

Colorado Üniversitesi'nden Alexandra Jahn, buzsuz koşulların erken bir tarihte ortaya çıkabileceğini ve sera gazı emisyonlarının deniz buzu kaybına katkıda bulunan ana etken olduğunu belirtiyor. Çalışma, Kuzey Buz Denizi'nin gelecekteki tüm emisyon senaryoları altında 2020'lerden 2030'lara kadar Ağustos sonu veya Eylül başında buzsuz hâle gelebileceğini öngörüyor.