Görmedim, Duymadım, Bilmiyorum!

Daha önceden Karadeniz şivesi ile ilgili bir yazıyı paylaşmıştık. Bu yazıdaki "görmedim, duymadım demeyin" lafı aklımıza "Görmedim, duymuyorum, söylemedim." olarak da ifade edilen " üç maymun" konusunu getiriyor. Bu kavram, orijinalinden oldukça fazla miktarda saparak dilimizde "üç maymunu oynamak" anlamına gelen bir kavrama dönüşmüştür. Yani bilinen bir şeyi kasıtlı olarak saklamak anlamında bir deyişe...

Halbuki sözün orijinali Japoncadaki "sanbiki no saru", yani "üç maymun" veya "üç bilge maymun" gösteriminden gelmektedir. Bizde de olduğu gibi bu gösterim, üç maymunu gösterir ve maymunlardan biri kulaklarını tıkar ("duymadım"), biri gözlerini kapar ("görmedim"), diğeri ise ağzını kapar ("söylemedim"). Bizdeki anlamının aksine bu gösterim Japoncada "kötülüğü görmedim, kötülüğü işitmedim, kötülükten söz etmedim" anlamına gelmektedir. Gözlerini kapatan maymun Mizaru'dur. Kikazaru isimli maymun kulaklarını tıkamaktadır. Iwazaru ise ağzını... Bu, bireyin iyi bir ruh halinde olduğunu, diğer kişilerin kendisinden sadece iyilik göreceğini, kişinin kimseye kötülüğünün dokunmayacağını simgelemektedir. Kişinin kötülük görmek istemediğini, kötülük işitmek istemediğini, kendisinden kötü bir söz çıkmayacağını belirtmektedir. Fakat Batı dünyasında ve Türkçede de bu deyiş evrimleşerek "kötülüklere göz yummak" anlamında kullanılır olmuştur.

İlginç bir bilgi olarak, gösterimlerde kullanılan maymunlar Japon makağıdır (Macaca fuscata). Bu maymun türü Japonya'da oldukça yaygındır.