Akdeniz'deki küçük Columbretes Takımadaları'nda yaşamış ama bugün soyu tükenmiş sürüngenlerin kökeni uzun…

Akdeniz'deki küçük Columbretes Takımadaları'nda yaşamış ama bugün soyu tükenmiş sürüngenlerin kökeni uzun süredir belirsizdi. İçinde bulunduğumuz jeolojik devre olan Holosen boyunca derin bir izolasyon altında kalan bu adalara, insanlar sadece seyrek olarak uğradı. Ancak bu nadir ziyaretler bile, adadaki yılan ve kertenkelelerin eski ziyaretçiler tarafından yanlışlıkla taşınmış olma ihtimalini gündeme getiriyordu.

Araştırmacılar bu soruyu yanıtlamak için adadaki 2.600 yıllık küçük hayvan kalıntılarını ve müzelerdeki tarihi örnekleri inceledi. Zorlu korunma koşullarına rağmen, müzedeki tarihi engerek örneklerinden tam mitokondriyal genomlar, 2.600 yıllık yılan, skink ve kertenkele yarı fosillerinden ise kısmi mitokondriyal genomlar elde edildi. Anneden yavruya aktarılan bu DNA, soy hatlarının geçmişini takip etmeyi sağlıyor.

Evrimsel akrabalık analizleri, adanın soyu tükenmiş yılanının Lataste engereği (Vipera latastei) olduğunu ortaya koydu. Üstelik 2.600 yıllık kalıntı, müzedeki tarihi örnekle aynı genetik soy hattını (haplotipi) paylaşıyor ve kuzeydoğu İberya'daki günümüz popülasyonlarıyla aynı grupta toplanıyor. Bu eşleşme hem müze örneğinin gerçekten bu adadan geldiğini doğruluyor hem de izolasyondan beri tek bir mitokondriyal soy hattının sürdüğünü düşündürüyor. Soyu tükenen kertenkele türü Bedriaga skinki (Chalcides bedriagai) de doğu İberya ile yakınlık gösteriyor.

Bu sonuçlar, sürüngen faunası için vikaryant bir kökene işaret ediyor. Evrimsel biyolojide vikaryans, canlıların yeni bir yere göç etmesi değil, yaşam alanlarının coğrafi süreçlerle parçalanması sonucunda popülasyonların bulundukları yerde birbirinden ayrılması anlamına geliyor. Yani bu sürüngenler muhtemelen doğal yollarla izole olarak adada kaldı. Antik DNA, bugün yok olmuş ada ekosistemlerinin bile evrimsel geçmişini aydınlatıyor. 🐍