Brezilya'nın Geleceği Neden Bilime Bağlı?

Brezilya'nın geleceğinin bilime dayandığını, yeni sınamalar karşısında kamu politikalarını güçlendirmenin ve ulusal egemenliği korumanın temel yolunun bilimsel araştırmalardan geçtiğini biliyoruz. Ancak Brezilya Bilimler Akademisi (ABC) tarafından kurumun son dört seçim dönemindeki değerlendirmelerine ve sunduğu önerilere dayanılarak hazırlanan güncel bir analiz, ülkenin bu hedef doğrultusunda önünde katetmesi gereken hâlâ uzun bir yol bulunduğunu gösteriyor.

Ülke 2005 yılında 10.000 olan doktoralı araştırmacı sayısını 2023'te yaklaşık 24.000'e çıkarmış ve bilimsel araştırmaları teşvik eden yasal çerçeveler kurmuş olsa da bilime ayrılan fonlar yetersizliğini ve istikrarsızlığını sürdürüyor. Bütçede son yıllarda görülen belirgin iyileşmelere rağmen, gayri safi yurt içi hasılanın (GSYİH) %2'sinin bilim ve teknoloji sektörüne tahsis edilmesi yönünde on yıllardır savunulan öneri hiçbir zaman hayata geçirilemedi. Bilim, Teknoloji ve Yenilik Bakanlığı verilerine göre ulusal araştırma ve geliştirme harcamaları 2023 yılında GSYİH'nin %1,2'sine ulaştı. Bu oran Latin Amerika ve Karayipler ortalamasının üzerinde kalsa da dünya genelindeki %1,92'lik ortalamanın ve OECD üyesi ülkelerin kaydettiği %2,7'lik düzeyin gerisinde bulunuyor.

Yapısal Sorunlar ve Bilim Temelli Çözümler

Öte yandan ülke araştırma yatırımlarının tüm politikaların temelini oluşturduğu bir dizi zorlukla karşı karşıya bulunuyor. Bu zorluklar arasında yapay zekâ gibi yeni taleplere uyum sağlayabilecek uzmanların yetiştirilmesi, kritik minerallere yönelik politikaların geliştirilmesi ve enerji dönüşümüne dönük teknolojilere yatırım yapılması gibi kritik başlıklar yer alıyor. Ancak bilimin yalnızca bu alanlarla sınırlandırılmaması gerektiğini de vurgulamalıyız. Araştırma yatırımları sadece piyasa taleplerine değil, doğrudan insan odaklı hedeflere dayanmalıdır; ayrıca bilginin ilerlemesi için vazgeçilmez olan temel araştırmalara sağlanan desteğin korunması da büyük bir zorunluluktur.

Brezilya Bilimler Akademisinin Temmuz 2026'da 5 Ekim seçimlerindeki başkan adayları için sunduğu önerileri içeren belge, ülkedeki yapısal tıkanıklıkların sürdüğünü açıkça ortaya koyuyor. Bilim dünyası mevcut kanıtlara dayanarak bu sorunları çözebilecek yaklaşımlara zaten sahip bulunuyor. Bu tıkanıklıkların başında ise eğitim sektörü geliyor. Brezilya genelinde eğitime erişim yaygınlaşmış olsa da eğitim kalitesinde bir durgunluk ve derin bölgesel eşitsizlikler gözleniyor. Çocukların uygun yaşta okuma yazma öğrenmesini güvenceye almak ve mesleki eğitimi de içeren cazip bir lise modeli sunmak, okul terki oranlarını düşürmek için yaşamsal önem taşıyor.

İklim Krizi ve Stratejik Kaynakların Yönetimi

İklim cephesinde biyomların bozulması ve aşırı hava olaylarının şiddetlenmesi, iklim değişikliğinin artık ertelenebilecek bir sorun olmadığını net biçimde gösteriyor. Bilim insanlarının iklim konusundaki uyarıları bir abartı değildir; aksine halk sağlığına, ekonomik istikrara ve toplumun refahına duyulan sorumluluğun bir ifadesidir. Bu doğrultuda ormansızlaşmanın durdurulmasını ve fosil yakıtların aşamalı olarak terk edilmesini amaçlayan somut politikaların uygulanması kaçınılmaz bir gereklilik olarak öne çıkıyor.

Bir diğer önemli tartışma konusu ise kritik mineraller çevresinde şekilleniyor. Brezilya bu yer altı kaynakları bakımından son derece zengin bir coğrafyada yer alsa da madenlerin işlenmesi ve arıtılması süreçlerinde hâlâ büyük oranda dışa bağımlı kalıyor. Bu durum, kaynakların sürdürülebilir biçimde çıkarılmasını, yerli teknolojik gelişimi ve sanayileşmeyi bir araya getiren kapsamlı bir stratejiyi zorunlu kılıyor. Böyle bir yaklaşım, ülkenin ekonomik ve teknolojik bağımsızlığını güvenceye almak açısından vazgeçilmez bir zemin sunuyor.

İstikrarlı Kamu Politikalarının Gerekliliği

Brezilya'nın karşı karşıya olduğu sorunları çözmeye dönük öneriler aslında hazır bekliyor; eksik olan unsur ise uygulama kararlılığı, süreklilik ve etkili bir yönetişim mekanizmasıdır. Kalıcı yapısal engelleri aşmak ve geleceğin güçlüklerine göğüs gerebilmek için istikrarlı kamu politikaları üretmek, eğitim ve araştırmaya kesintisiz bütçe ayırmak, bilim insanlarına hak ettikleri değeri vermek ve araştırma kurumlarını güçlendirmek gerekiyor. Seçimlerin eşiğinde şunu hep birlikte hatırlamamız gerekiyor: Bilim, yürütme ve yasama organlarına aday olan kişilerin keyfî olarak yakınlık göstermeyi seçebileceği ya da görmezden gelebileceği bağımsız ve yalıtılmış bir alan değildir.

Bilimin tali bir gündem maddesi değil, temel bir devlet politikası ve yapısal bir omurga hâline getirilmesi şarttır. Araştırma fonlarına kesintisiz yatırım yapmak; ülkenin riskleri izleme, kendi öz ihtiyaçlarına çözümler üretme, nitelikli uzmanlar yetiştirme ve acil durumlara hızla müdahale etme kapasitesini doğrudan güvenceye alır. Sağlıktan iklime kadar uzanan bu acil durumlar karşısında bilimsel altyapıyı ayakta tutmak; bilgiyi toplumsal refaha, ekonomik büyümeye ve siyasi özerkliğe dönüştürmenin en etkili yoludur.

Devlet başkanlığı, valilikler ve en önemlisi de temsilciler meclisi ile senato seçimlerinin gerçekleştiği 5 Ekim 2026'da Brezilya, tercihini bilimden yana kullanmak için tarihî bir fırsat yakalıyor. Bu süreç seçmenler için bilimi göz ardı eden veya önemini sorgulayan adayları reddetme imkânı tanırken; adaylar için de kanıta dayalı önerileri benimseme, kaynak israfını önleme ve başka ülkelerin değil doğrudan Brezilya'nın gereksinimlerine odaklanan eylemlere bağlılıklarını kanıtlama fırsatı sunuyor.