YUMURTALIK KİSTLERİ

YUMURTALIK KİSTLERİ

Kısaca

• Yumurtalık kistleri yumurtalıklardaki kese benzeri yapılardır.
• Kistlerin çoğu ergenlik veya menopoz sürecindeki hormonal değişiklikler sonucunda gelişir.
• Yumurtalık kistleri genellikle fark edilmez ve nadiren tedaviye ihtiyaç duyar.
• Bazen adet döngüsünü etkileyebilirler ve çok büyük kistler ağrılı olabilir.
• Gerekirse yumurtalık kistleri laparoskopi adı verilen bir işlemle alınır.

GİRİŞ

Yumurtalık kistleri, yumurtalıklardaki içi sıvı dolu keselerdir. Bazılarının içinde onun yerine doku bulunur. Kistler bir kapsül tarafından sarılıdır ve genellikle kiraz büyüklüğündedir. Yumurtalık kistlerinin çoğu kendiliğinden yok olur.

Baloncuk benzeri bu kistler genellikle ergenlik veya menopoz sürecindeki hormonal değişiklikler sonucunda gelişir. Bazen doğuştan gelir ya da başka nedenlerden dolayı ortaya çıkar, fakat bu daha az yaygındır.

Her 100 kadından yaklaşık 10’unda yumurtalık kistleri olduğu tahmin edilmektedir. Çoğunlukla iyi huyludurlar (kanser değildir) ve nadiren sorun çıkarırlar. Bu yüzden, genellikle tedavi edilmelerine gerek yoktur. Ameliyata çok nadiren ihtiyaç duyulur.

BELİRTİLER

Yumurtalık kisti olan kadınların çoğu, kistlerinin olduğunun farkında değildir. Ancak bazı kistler alt karın bölgesinde sızlayıcı bir ağrıya sebep olur.

Yumurtalık kistleri ağır ve düzensiz adetler veya lekelenme (adetler arası anormal vajinal kanama) gibi aylık adet döngüsü sorunlarına da sebep olabilir. Bir kist, rahmin iç tabakasının kalınlaşmasına yol açan cinsiyet hormonları salgıladığında, adet döngüsü sorunları meydana gelir.

Çok büyük kistler bağırsaklara ya da idrar kesesine baskı uygulayabilir. Bu durum şişkin bir karna, baskı hissine, idrar yaparken ağrıya veya kabızlığa yol açabilir.

Eğer bir kist yırtılırsa (patlarsa), ani bir ağrıya neden olabilir; ancak genelde başka sorunlara yol açmaz. Bazen kistin ağırlığı yumurtalığı çekerek kendi etrafında dönmesine neden olabilir. Bu durum, alt karın bölgesinin etkilenen tarafında ani, şiddetli kramp tarzı bir ağrının yanı sıra mide bulantısı, kusma ve nabız hızında artışa yol açabilir.

SEBEPLERİ

Çoğu yumurtalık kisti adet döngüsünün bir evresinde (yumurta hücrelerinin büyümesi ve salınımı sürecinde) gelişir. ‘‘Fonksiyonel kistler’’ olarak bilinen bu yapılar çoğunlukla ergenlik döneminde veya menopoz sırasında ortaya çıkar. Tek bir yumurtalıkta ya da aynı anda her iki yumurtalıkta da oluşabilirler.

Bunlar, fonksiyonel yumurtalık kistlerinin en bilinen türlerindendir:

• Folikül kisti: Her bir yumurta hücresi folikül adıyla bilinen bir kapsül tarafından çevrilidir. Eğer folikül açılmazsa ve yumurta hücresini serbest bırakmazsa (eğer yumurtlama gerçekleşmezse), folikül zamanla sıvıyla dolarak kiste dönüşebilir.
• Korpus luteum kisti: Bunlar korpus luteum kanla dolduğunda ortaya çıkar. Korpus luteum yumurtlama esnasında yumurta hücresini serbest bırakan folikülden gelişir. Progesteron ve östrojen olarak bilinen cinsiyet hormonlarını salgılar.
• Teka lutein kisti: Bunlar çoğunlukla hormonlarla uygulanan kısırlık tedavisi sonucu ortaya çıkar. Bu hormonlar yumurtalıklarda yumurta hücresi gelişimini uyarır. Kistler yan etki olarak gelişebilir.

Ayrıca çikolata kisti (endometrioma) olarak bilinen özel bir kist türü daha vardır. Bunlar koyu, kıvamlı kanla doludur. Örneğin, endometriozis sonucu gelişebilirler.

Dermoid kistler (fonksiyonel kist olmayanlar) daha az yaygındır. Bunlar, deri hücreleri ve yağ bezleri gibi yapılar içeren iyi huylu bir tümörün büyümesiyle gelişebilir. Yağ bezleri, genellikle cildi nemli tutan yağlı bir madde (sebum) üretir. Bu tür tümörlerde sebum ''dışarı çıkamadığı'' için kistin içinde birikir. Dermoid kistler bazen doğuştan gelir. Çok nadiren kötü huylu hale gelirler (kansere dönüşürler).

ETKİLERİ

Yumurtalık kistlerinin çoğu 1 ila 3 santimetre çapındadır ve birkaç ay içinde kendi kendilerine yok olurlar. Sadece çok nadiren şiddetli belirtilere neden olabilecek kadar büyürler. Çok nadir vakalarda 30 santimetre boyutuna kadar ulaşabilirler.

Komplikasyonlar nadirdir. Eğer kistin duvarı yırtılırsa (patlarsa) ve sıvı etrafındaki boşluğa yayılırsa, komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Yırtılmalar ağrılı olabilse de genelde zararsızdır. Sadece nadiren ameliyatla durdurulması gereken kanamalara yol açarlar.

Yumurtalığın kendisini destekleyen dokunun etrafında dönmesi sonucunda daha ciddi bir komplikasyon ortaya çıkabilir. Yumurtalık torsiyonu (over torsiyonu) olarak bilinen bu durum, çoğunlukla kistleri büyük olan kadınlarda, örneğin tenis oynarken olduğu gibi, ani ve sarsıntılı hareketlerin ardından meydana gelir. Yumurtalık torsiyonu çok ağrılıdır. Ayrıca, yumurtalığa giden kan akışını da kesebilir. Eğer bu gerçekleşirse, yumurtalığın ölmesini engellemek için en kısa zamanda ameliyata ihtiyaç duyulur.

TEŞHİS

Yumurtalık kistleri ultrason ile görüntülenebilir. Çoğunlukla tesadüfen, örneğin yumurtalıkların ultrason taraması sırasında keşfedilirler. Bazı kistler elle de hissedilebilir.

Yumurtalık kistiniz olabileceğinden şüpheleniliyorsa, doktor size adet dönemiyle ilgili sorunlar ve ağrı gibi belirtiler hakkında sorular soracaktır; ayrıca kan tahlili isteyebilir.

BT taraması veya laparoskopi (karın içinin incelenmesini sağlayan kapalı bir cerrahi işlem) gibi diğer tetkiklere yalnızca çok nadir durumlarda ihtiyaç duyulur. Tanısal incelemeler genellikle yumurtalık dokusundaki değişikliklerin kanser olup olmadığını bulmak için yapılır. Kistler genelde iyi huylu (kanserli olmayan) oluşumlar olsa da, bunların kist mi yoksa tümör mü olduğunu anlamak her zaman kolay değildir.

TEDAVİ

Eğer bir kist hiçbir belirtiye yol açmıyorsa veya sadece hafif belirtilere yol açıyorsa, genellikle bekleyip ne olacağını görmekte bir sorun yoktur. Çoğu kist kendi kendine yok olur. Tanısal incelemelerin sonuçlarına göre, doktorun kisti gözlem altında tutabilmesi için bazen düzenli kontrollere gitmek (birkaç ayda bir) iyi bir fikir olabilir. Eğer kist ağrılıysa, ibuprofen veya nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar (NSAİİ) gibi ağrı kesiciler yardımcı olabilir.

Bir kist zamanla değişiyorsa ya da küçülmüyorsa ve belirtiler ortadan kalkmıyorsa, laparoskopi bir seçenektir. Bu işlem, karın duvarından açılan küçük kesilerden karın boşluğuna küçük aletlerin yerleştirilmesini içerir. Doktorlar daha sonra kistleri daha yakından inceleyebilir ve gerekirse çıkarabilir. Ancak diğerleri çıkarıldıktan sonra yeni kistler oluşabilir.

Nadir vakalarda doktorlar, örneğin kanser olduğundan veya kisti yumurtalık dokusundan ayırmanın mümkün olmadığından şüphelenirlerse, yumurtalıklardan birinin ya da her ikisinin alınmasını önerebilirler. Mümkünse, özellikle (daha fazla) çocuk sahibi olmak isteyen kadınlarda yumurtalıklardan en az biri korunur. İki yumurtalığın da alınması bilhassa genç kadınlar için üzücü olabilir çünkü bu durum anında menopoza yol açar. Hormonların aniden düşmesi sıcak basmaları, baş dönmesi, baş ağrısı ve mide bulantısı gibi belirtilere neden olabilir.

Bazı doktorlar kistleri doğum kontrol hapıyla tedavi etmeyi önerir. Ancak bu haplar fonksiyonel kistlerin tedavisine yardımcı olmaz. Yumurtalıklarda üretilen hormonları azaltıp yumurtlamayı engelleseler de, araştırmalar bu hapların kistleri daha hızlı iyileştirmediğini göstermiştir.

DAHA FAZLA BİLGİ

İnsanlar hastalandıklarında ya da tıbbi tavsiyeye ihtiyaç duyduklarında genellikle ilk olarak aile hekimlerine başvururlar. Kadın sağlığıyla ilgili diğer sorunlar için bir jinekologdan (kadın doğum uzmanı) randevu alabilirsiniz. Almanya’daki sağlık hizmetleri hakkında bilgi edinmek, kendinize uygun bir doktor bulmanıza yardımcı olabilir. Randevunuza hazırlanmak için bu soru listesini kullanabilirsiniz.

^{[1], [2], [3], [4], [5], [1], [2], [3], [4], [5], [1], [2], [3], [4], [5], [1], [2], [3], [4], [5], [1], [2], [3], [4], [5]}