Neandertallerden, Modern İnsanlara Miras Kalan Hastalıklar Üzerine
/content/d772fc8a-9cf8-442c-8883-a4564c612bde.jpeg)
- Blog Yazısı
Blog Yazısı
Neandertaller, Homo cinsi arasında bizim en yakın akrabamız olan bir insan türüdür. Neandertaller ve Homo Sapiensler (Modern insan) aynı zaman diliminde yaşadılar. Bu zaman diliminde elbette birbirleriyle karışılaştılar ve hatta popülasyonlarımız karıştı[5]. Bu makale, oluşan karışımın sonucu Neandertallerden genetik olarak miras kalan hastalıkları ve risk faktörlerini ele alıyor.
Neandertallerle Gerçekten Karıştık Mı?
Bildiğimiz üzere Avrasya'daki Neandertal-Homo Sapiens popülasyonu en erken 100.000 yıl önce ilişkiye girdi, genel anlamda ise 60.000 yıl önce türler birbirlerine karıştı[1]. Bundan ötürü Afrika dışındaki her insanda ortalama %1-4 Neandertal genetik mirası bulunur, Afrika'da bu oran %0,3 düzeyindedir[2] [3]. Bize kalan bu ilginç genetik miras bazı hastalıklara ve sorunlara da kapı aralıyor. Elbette buna sadece kötü yanından bakmamalıyız, Neandertaller ile karışımın bizim bağışıklılık sistemimize de katkıları var[4].
Hangi Hastalıklar Bize Neandertallerden Miras Kaldı?
- Dupuytren (Viking) Hastalığı
- Canavan Hastalığı
- Beta Talasemi (Akdeniz Anemisi)
- Brunner sendromu
- Tip-2 Diyabet
- Fenilketonüri Hastalığı
- Crohn Hastalığı
- Çölyak Hastalığı
- Si
Dupuytren (Viking) Hastalığı
Dupuytren veya halk ağzında Viking Hastalığı, bir ya da birden fazla parmağın avuç içine doğru fleksiyonuna (bükülmesine) yol açan bir hastalıktır. Viking Hastalığı denmesinin sebebi esasen bu sorunun Kuzey Avrupa'da fazlaca görülmesidir[7]. Cildin altındaki bağ dokusunun anormal kalınlaşmasından ötürü ortaya çıkar, aynı zamanda nesilden-nesile aktarılan bir hastalıktır[6].
/content/225802de-3064-4ddc-be10-04a7c83ad6ce.png)
Dupuytren'in ortaya çıkmasında çeşitli faktörler var ama genetik faktör en büyük rolü oynar. Dupuytren hastalığını ortaya çıkaran 61 risk lokusu vardır, bu lokuslardan 3 tanesi Neandertallerden miras kalan haplotipte bulunur[8].
/content/2dc198da-45fd-490d-8f78-acf79451b78f.jpeg)
Canavan Hastalığı
Canavan Hastalığı, beynin sıvı dolu boşluklarla beraber süngerimsi bir yapıya bürünmesiyle ortaya çıkan bir nörolojik hastalıktır. Bu hastalığa sahip bireyler genelde 10'lu yaşlara varmadan önce ölürler, nadiren ergenliğe ve 20'li yaşlara ulaşan insanlar da vardır. Canavan'ın tedavisi yoktur. Beyin atrofisine (küçülmesine), anormal derecede zayıf kas tonusuna, kafa büyüklüğüne, yutma güçlüklerine, nöbetlere yol açar[9], [10].Neandertaller'den bizlere miras kalan rs28940279 lokusu bir patojenik mutasyondur ve bu Canavan Hastalığı'nın sebeplerinden sadece bir tanesidir[10].
Akdeniz Anemisi
Akdeniz Anemisi, anemiye (kansızlık) yol açan genetik bir hastalıktır. Temelde yol açtığı sorun Hemoglobin'in yapıtaşında bulunan Globin zincirlerinin sentezini aksatmasıdır. Dolaylı olarak Hemoglobin sentezinde sorun çıkarır. Beta-Talasemi, Beta-globin geninde yer alan genetik bir mutasyondur[11]. Beta Talasemi; Kalp-Karaciğer sorunlarına, kemik ve yüz şeklinde garipliklere, büyüme çağında yavaşlığa yol açar. Altay'daki Neandertal ve Denisova İnsanlarının Hemoglobin geninde rs63749819 patojenik mutasyonu saptanmıştır. Bu mutasyon Neandertallerle olan ilişki sonucu bizi de etkilemiştir[10].
Brunner Sendromu
Brunner Sendromu, Monoamin Oksidaz enziminin A geninde (MAOA) yer alan bir mutasyon sonucu oluşur. Mutasyon; Serotonin, Epinefrin,Norepinefrin hormonlarında bozukluklara neden olur. İlgili mutasyona sahip bireylerde: Saldırgınlık, zeka geriliği, aşırı cinsellik gibi semptomlar yer alır[12]. Altay ve Vindija Mağarası'ndaki iki Neandertalde MAOA geninde yer alan rs72554632 mutasyonu tespit edilmiştir. Modern Popülasyonlarda bu mutasyon aşırı nadirdir, hatta Homozigot olarak bu mutasyonu taşıyan hiçbir kadın vakasına rastlanmamıştır[10].
Tip-2 Diyabet
Şeker; Meyve, Sebze, Endüstriyel olarak pek çok kaynaktan tüketilebilir. Tükettiğimiz bu şeker, hücrelerimizde enerji kaynağı şeklinde kullanılmak için karaciğerimizde sentezlenen insülin hormonuyla parçalanır. Tip-2 Diyabeti olan bireylerde İnsülin hormonu yeterince sentezlenemez ve kanda Glikoz birikmesi görülür.
- Açlık
- Susuzluk
- Bulanık görme
- Yaraların iyileşmesinde gecikme
- Halsizlik
- Kalp rahatsızlıkları
- Cinsel problemler
ve benzeri sorunlar Tip-2 Diyabet hastalarında gözlemlenir[13].
SLC16A11 geninde Diyabetle yakından ilişkili yeni bir haplotip belirlendi, bu haplotip Kızılderililerde %50 oranında, Doğu Asyalılarda %10, Avrupa ve Afrika'da çok düşük oranlarda bulunur[14]. Özellikle genom dizisi analizi bu haplotipin bizlere Neandertallerle karışım yoluyla geçtiğini gösteriyor[14].
Fenilketonüri Hastalığı
Fenilketonüri tamamen genetik bir hastalıktır. Proteinli besinlerde bulunan Fenilalanin aminoasidinin enzim eksikliği sebebiyle karaciğerde sindirilememesi sonucu kanda ve dokularda Fenilanin birikir. Biriken Fenilanin erken teşhis edilmezse kalıcı hasarlar bırakır[15].
- Zeka Geriliği
- Davranışsal bozukluklar
- Hiperaktivite
- Açık renk saç ve deri
- Nöbet
- Epilepsi
- Mikrosefali (Anormal derecede küçük kafa)
- Küf veya fare benzeri koku
Fenilketonüri'nin yol açtığı hastalıklardan ve sorunlardan bazılarıdır[15], [10].
Bu metabolik hastalığa Neandertaller üzerine yapılan genom çalışmalarında rastlandı. Casus ve Mezmaiskaya mağaralarında bulunan iki Neandertal örneklemi Fenilketonüri ile alakalı mutasyonlara sahiptir[10].Muhtemelen bu hastalığın temeli düşük olan Neandertal popülasyonunun kendi akrabalarıyla ilişkiye girmesine dayanıyor[10].
Crohn Hastalığı
Ortaya çıkış sebebi tam olarak bilinmese de genetik faktörlerin etkili olduğunu biliyoruz, aynı şekilde bağışıklılık sisteminin zayıf olmasıyla da ilişkili olabilir[16]. Uzun-kısa bağırsaklarda etkilidir, inflamatuar bir bağırsak hastalığı şeklinde tanımlanır, kroniktir ve tam manada tedavisi yoktur[16].Bağırsakların iltihaplanmasına yol açar bu da birçok semptomu tetikler[16]. Genelde 20-30'lu yaşlarda etkisini gösterir[16].
- İshal
- Kilo kaybı
- Karın ağrısı
- İştahsızlık
- Ateş
- Cilt, göz eklem iltihabı
- Ağız yaraları
ve pek çok belirti Crohn Hastalığı'nın ortaya açtığı sorunlardır.[16] Genom çalışmalarına göre Crohn hastalığına sebep olan ZNF365D geninin bir varyantının da Neandertal İntrogresyonu (Gen sızması, melezleşme) sonucunda Modern İnsanlara miras kaldığı düşünülüyor[10].
Çölyak Hastalığı
İnce bağırsağa zarar veren kronik bir sindirim ve bağışıklılık sistemi bozukluğudur. Hastalığı tetikleyen Gluten maddesidir. Gluten proteini, çoğu tahıl ürününde ve paketli gıdalarda bulunur. Bu sebepten ötürü Gluten tüketmemeye dikkat etmek Çölyak hastaları açısından zordur[17].
- Şişkinlik
- Kronik İshal
- Kabızlık
- Laktoz İntoleransı
- Mide Bulantısı
Çölyak hastalarında bulunan problemlerden birkaç tanesidir[18]. Türkiye'de yapılan bir çalışma Neandertallerden miras kalmış bir haplotipin Çölyak hastalığıyla ilişkili rs13098911 varyantına sahip olduğunu gösteriyor[19].
/content/8ccbec5a-e3b9-44ae-9c31-cdf8ca45cb16.jpeg)
Depresyon
Depresyon bir duygudurum bozukluğudur, kişinin günlük ve sosyal yaşantısını doğrudan etkiler. Yemek yeme, çalışma, düşünme, uyku durumu, sosyal iletişim ile ilişkilidir[20].
- Sürekli üzgün olmak
- Umutsuzluk ve Karamsarlık
- Sinirlilik
- Değersiz Hissetme
- İntihar Girişimleri
- Odaklanma Problemi
- Hobilerde zevk kaybı
tarzındaki problemler depresyonun yarattığı semptomlardır.Elbette her depresyondan etkilenen bireyde aynı oranda etki olmayabilir[20]. Resmi olarak kadınlarda depresyon görülme olasılığı daha yüksektir, lakin erkeklerin psikolojik sorunlarını dile getirmede ve profesyonel çözüm aramalarında kadınlara nazaran içe kapanık olduğunu unutmamak gerekir[20].
/content/ef218810-25f3-4028-ada1-7ba39c9dcb50.png)
Neandertal Alellerinin, nörolojik ve psikiyatrik etkilerini ele alan 2016 tarihli bir çalışma bize kalan Neandertal mirasının depresyon riskini arttırdığını ortaya koydu[21].
Sonuç
Neandertallerle olan etkileşimimiz bize faydalarıyla beraber zararlarını da getirdi. Burada saydığımız tüm rahatsızlıkların elbette çeşitli nedenleri olabilir, lakin Neandertal mirası bu etkenlerden sadece bir tanesini teşkil eder. Genetik varyasyonu arttırdıkları için bizim evrimimize ve çeşitliliğimize katkıları olduğunu düşünüyoruz, bu introgresyona pozitif olarak da bakmak gerekiyor.
- ^M. Kuhlwilm, et al. (2016). Ancient Gene Flow From Early Modern Humans Into Eastern Neanderthals. Nature, sf: 429-433. doi: 10.1038/nature16544. | Arşiv Bağlantısı
- ^P. F. Reilly, et al. (2022). The Contribution Of Neanderthal Introgression To Modern Human Traits. Current Biology. doi: 10.1016/j.cub.2022.08.027. | Arşiv Bağlantısı
- ^M. Price. (2020). Africans, Too, Carry Neanderthal Genetic Legacy. Science, sf: 497. doi: 10.1126/science.367.6477.497. | Arşiv Bağlantısı
- ^H. Briggs. Neanderthal Genes 'Boosted Our Immunity'. Alındığı Tarih: 8 Nisan 2024. Alındığı Yer: British Broadcasting Corporation | Arşiv Bağlantısı
- ^L. Hendry. Https://Www.nhm.ac.uk/Discover/Who-Were-The-Neanderthals.html. Alındığı Tarih: 8 Nisan 2024. Alındığı Yer: Natural History Museum | Arşiv Bağlantısı
- ^British Dupuytren's Society. Https://Dupuytrens-Society.org.uk/Information/Dupuytrens-Disease/. Alındığı Tarih: 8 Nisan 2024. Alındığı Yer: British Dupuytren's Society | Arşiv Bağlantısı
- ^B. Winney, et al. (2019). Is Dupuytren’s Disease Really A ‘Disease Of The Vikings’?. Sage Journals. doi: 10.1177/1753193419882851. | Arşiv Bağlantısı
- ^R. Ågren, et al. (2023). Major Genetic Risk Factors For Dupuytren's Disease Are Inherited From Neandertals. Molecular Biology and Evolution. doi: 10.1093/molbev/msad130. | Arşiv Bağlantısı
- ^W. J. Koroshetz. Canavan Disease. Alındığı Tarih: 8 Nisan 2024. Alındığı Yer: National Institute of Neurological Disorders and Stroke | Arşiv Bağlantısı
- abcdefghD. Toncheva, et al. (2023). Pathogenic Variants Associated With Rare Monogenic Diseases Established In Ancient Neanderthal And Denisovan Genome-Wide Data. Genes, sf: 727. doi: 10.3390/genes14030727. | Arşiv Bağlantısı
- ^T. Needs, et al. Beta Thalassemia. Alındığı Tarih: 8 Nisan 2024. Alındığı Yer: National Library of Medicine | Arşiv Bağlantısı
- ^A. Prah, et al. (2022). Brunner Syndrome Caused By Point Mutation Explained By Multiscale Simulation Of Enzyme Reaction. Scientific Reports, sf: 1-10. doi: 10.1038/s41598-022-26296-7. | Arşiv Bağlantısı
- ^R. Basu. Type 2 Diabetes. Alındığı Tarih: 8 Nisan 2024. Alındığı Yer: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases | Arşiv Bağlantısı
- abA. L. Williams. (2014). Sequence Variants In Slc16A11 Are A Common Risk Factor For Type 2 Diabetes In Mexico. Nature, sf: 97-101. doi: 10.1038/nature12828. | Arşiv Bağlantısı
- abF. T. Eminoğlu. Fenilketonüri Hastalığı Nedir, Kimlerde Gözlenir, Tedavi Yaklaşımları Nelerdir?. Alındığı Tarih: 8 Nisan 2024. Alındığı Yer: Ankara Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Hastaneleri | Arşiv Bağlantısı
- abcde W. Faubion. Crohn's Disease - Symptoms And Causes. Alındığı Tarih: 8 Nisan 2024. Alındığı Yer: Mayo Clinic | Arşiv Bağlantısı
- ^National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Celiac Disease. Alındığı Tarih: 8 Nisan 2024. Alındığı Yer: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases | Arşiv Bağlantısı
- ^National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Celiac Disease. Alındığı Tarih: 8 Nisan 2024. Alındığı Yer: National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases | Arşiv Bağlantısı
- ^R. O. Taskent, et al. (2017). Variation And Functional Impact Of Neanderthal Ancestry In Western Asia. Genome Biology and Evolution, sf: 3516-3524. doi: 10.1093/gbe/evx216. | Arşiv Bağlantısı
- abcNational Institute of Mental Health (NIMH). Depression. Alındığı Tarih: 9 Nisan 2024. Alındığı Yer: National Institute of Mental Health (NIMH) | Arşiv Bağlantısı
- ^C. N. Simonti, et al. (2016). The Phenotypic Legacy Of Admixture Between Modern Humans And Neandertals. www.science.org, sf: 737-741. doi: 10.1126/science.aad2149. | Arşiv Bağlantısı
- Muhteşem!1

- Bilim Budur!1

- Mmm... Çok sapyoseksüel!1

- Tebrikler!0

- Güldürdü0

- İnanılmaz0

- Umut Verici!0

- Merak Uyandırıcı!0

- Üzücü!0

- Grrr... *@$#0

- İğrenç!0

- Korkutucu!0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?
Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:
kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci
Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 20.11.2026 18:59:41 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/17315
İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.
Yorumlar 0