Neandertallerden, Modern İnsanlara Miras Kalan Hastalıklar Üzerine

4dk
Neandertallerden, Modern İnsanlara Miras Kalan Hastalıklar Üzerine
  • Blog Yazısı
Bir Neandertal Rekonstrüksiyonu
Neanderthal Museum

Neandertaller, Homo cinsi arasında bizim en yakın akrabamız olan bir insan türüdür. Neandertaller ve Homo Sapiensler (Modern insan) aynı zaman diliminde yaşadılar. Bu zaman diliminde elbette birbirleriyle karışılaştılar ve hatta popülasyonlarımız karıştı⁠[5]. Bu makale, oluşan karışımın sonucu Neandertallerden genetik olarak miras kalan hastalıkları ve risk faktörlerini ele alıyor.

Neandertallerle Gerçekten Karıştık Mı?

Bildiğimiz üzere Avrasya'daki Neandertal-Homo Sapiens popülasyonu en erken 100.000 yıl önce ilişkiye girdi, genel anlamda ise 60.000 yıl önce türler birbirlerine karıştı⁠[1]. Bundan ötürü Afrika dışındaki her insanda ortalama %1-4 Neandertal genetik mirası bulunur, Afrika'da bu oran %0,3 düzeyindedir⁠[2] [3]. Bize kalan bu ilginç genetik miras bazı hastalıklara ve sorunlara da kapı aralıyor. Elbette buna sadece kötü yanından bakmamalıyız, Neandertaller ile karışımın bizim bağışıklılık sistemimize de katkıları var⁠[4].

Hangi Hastalıklar Bize Neandertallerden Miras Kaldı?

  1. Dupuytren (Viking) Hastalığı
  2. Canavan Hastalığı
  3. Beta Talasemi (Akdeniz Anemisi)
  4. Brunner sendromu
  5. Tip-2 Diyabet
  6. Fenilketonüri Hastalığı
  7. Crohn Hastalığı
  8. Çölyak Hastalığı
  9. Si

Dupuytren (Viking) Hastalığı

Dupuytren veya halk ağzında Viking Hastalığı, bir ya da birden fazla parmağın avuç içine doğru fleksiyonuna (bükülmesine) yol açan bir hastalıktır. Viking Hastalığı denmesinin sebebi esasen bu sorunun Kuzey Avrupa'da fazlaca görülmesidir⁠[7]. Cildin altındaki bağ dokusunun anormal kalınlaşmasından ötürü ortaya çıkar, aynı zamanda nesilden-nesile aktarılan bir hastalıktır⁠[6].

Tüm Reklamları Kapat
Ameliyat öncesi bir Dupuytren hastasının eli
Ameliyat öncesi bir Dupuytren hastasının eli
Clínica Bernáldez Sportme

Dupuytren'in ortaya çıkmasında çeşitli faktörler var ama genetik faktör en büyük rolü oynar. Dupuytren hastalığını ortaya çıkaran 61 risk lokusu vardır, bu lokuslardan 3 tanesi Neandertallerden miras kalan haplotipte bulunur⁠[8].

Dupuytren'e yol açıp Neandertaller'den miras kalan 3 lokus
Dupuytren'e yol açıp Neandertaller'den miras kalan 3 lokus
University of Oxford

Canavan Hastalığı

Canavan Hastalığı, beynin sıvı dolu boşluklarla beraber süngerimsi bir yapıya bürünmesiyle ortaya çıkan bir nörolojik hastalıktır. Bu hastalığa sahip bireyler genelde 10'lu yaşlara varmadan önce ölürler, nadiren ergenliğe ve 20'li yaşlara ulaşan insanlar da vardır. Canavan'ın tedavisi yoktur. Beyin atrofisine (küçülmesine), anormal derecede zayıf kas tonusuna, kafa büyüklüğüne, yutma güçlüklerine, nöbetlere yol açar⁠[9], [10].Neandertaller'den bizlere miras kalan rs28940279 lokusu bir patojenik mutasyondur ve bu Canavan Hastalığı'nın sebeplerinden sadece bir tanesidir⁠[10].

Akdeniz Anemisi

Akdeniz Anemisi, anemiye (kansızlık) yol açan genetik bir hastalıktır. Temelde yol açtığı sorun Hemoglobin'in yapıtaşında bulunan Globin zincirlerinin sentezini aksatmasıdır. Dolaylı olarak Hemoglobin sentezinde sorun çıkarır. Beta-Talasemi, Beta-globin geninde yer alan genetik bir mutasyondur⁠[11]. Beta Talasemi; Kalp-Karaciğer sorunlarına, kemik ve yüz şeklinde garipliklere, büyüme çağında yavaşlığa yol açar. Altay'daki Neandertal ve Denisova İnsanlarının Hemoglobin geninde rs63749819 patojenik mutasyonu saptanmıştır. Bu mutasyon Neandertallerle olan ilişki sonucu bizi de etkilemiştir⁠[10].

Brunner Sendromu

Brunner Sendromu, Monoamin Oksidaz enziminin A geninde (MAOA) yer alan bir mutasyon sonucu oluşur. Mutasyon; Serotonin, Epinefrin,Norepinefrin hormonlarında bozukluklara neden olur. İlgili mutasyona sahip bireylerde: Saldırgınlık, zeka geriliği, aşırı cinsellik gibi semptomlar yer alır⁠[12]. Altay ve Vindija Mağarası'ndaki iki Neandertalde MAOA geninde yer alan rs72554632 mutasyonu tespit edilmiştir. Modern Popülasyonlarda bu mutasyon aşırı nadirdir, hatta Homozigot olarak bu mutasyonu taşıyan hiçbir kadın vakasına rastlanmamıştır⁠[10].

Tüm Reklamları Kapat

Tip-2 Diyabet

Şeker; Meyve, Sebze, Endüstriyel olarak pek çok kaynaktan tüketilebilir. Tükettiğimiz bu şeker, hücrelerimizde enerji kaynağı şeklinde kullanılmak için karaciğerimizde sentezlenen insülin hormonuyla parçalanır. Tip-2 Diyabeti olan bireylerde İnsülin hormonu yeterince sentezlenemez ve kanda Glikoz birikmesi görülür.

  1. Açlık
  2. Susuzluk
  3. Bulanık görme
  4. Yaraların iyileşmesinde gecikme
  5. Halsizlik
  6. Kalp rahatsızlıkları
  7. Cinsel problemler

ve benzeri sorunlar Tip-2 Diyabet hastalarında gözlemlenir⁠[13].

SLC16A11 geninde Diyabetle yakından ilişkili yeni bir haplotip belirlendi, bu haplotip Kızılderililerde %50 oranında, Doğu Asyalılarda %10, Avrupa ve Afrika'da çok düşük oranlarda bulunur⁠[14]. Özellikle genom dizisi analizi bu haplotipin bizlere Neandertallerle karışım yoluyla geçtiğini gösteriyor⁠[14].

Fenilketonüri Hastalığı

Fenilketonüri tamamen genetik bir hastalıktır. Proteinli besinlerde bulunan Fenilalanin aminoasidinin enzim eksikliği sebebiyle karaciğerde sindirilememesi sonucu kanda ve dokularda Fenilanin birikir. Biriken Fenilanin erken teşhis edilmezse kalıcı hasarlar bırakır⁠[15].

  1. Zeka Geriliği
  2. Davranışsal bozukluklar
  3. Hiperaktivite
  4. Açık renk saç ve deri
  5. Nöbet
  6. Epilepsi
  7. Mikrosefali (Anormal derecede küçük kafa)
  8. Küf veya fare benzeri koku

Fenilketonüri'nin yol açtığı hastalıklardan ve sorunlardan bazılarıdır⁠[15], [10].

Bu metabolik hastalığa Neandertaller üzerine yapılan genom çalışmalarında rastlandı. Casus ve Mezmaiskaya mağaralarında bulunan iki Neandertal örneklemi Fenilketonüri ile alakalı mutasyonlara sahiptir⁠[10].Muhtemelen bu hastalığın temeli düşük olan Neandertal popülasyonunun kendi akrabalarıyla ilişkiye girmesine dayanıyor⁠[10].

Crohn Hastalığı

Ortaya çıkış sebebi tam olarak bilinmese de genetik faktörlerin etkili olduğunu biliyoruz, aynı şekilde bağışıklılık sisteminin zayıf olmasıyla da ilişkili olabilir⁠[16]. Uzun-kısa bağırsaklarda etkilidir, inflamatuar bir bağırsak hastalığı şeklinde tanımlanır, kroniktir ve tam manada tedavisi yoktur⁠[16].Bağırsakların iltihaplanmasına yol açar bu da birçok semptomu tetikler⁠[16]. Genelde 20-30'lu yaşlarda etkisini gösterir⁠[16].

  1. İshal
  2. Kilo kaybı
  3. Karın ağrısı
  4. İştahsızlık
  5. Ateş
  6. Cilt, göz eklem iltihabı
  7. Ağız yaraları

ve pek çok belirti Crohn Hastalığı'nın ortaya açtığı sorunlardır.⁠[16] Genom çalışmalarına göre Crohn hastalığına sebep olan ZNF365D geninin bir varyantının da Neandertal İntrogresyonu (Gen sızması, melezleşme) sonucunda Modern İnsanlara miras kaldığı düşünülüyor⁠[10].

Çölyak Hastalığı

İnce bağırsağa zarar veren kronik bir sindirim ve bağışıklılık sistemi bozukluğudur. Hastalığı tetikleyen Gluten maddesidir. Gluten proteini, çoğu tahıl ürününde ve paketli gıdalarda bulunur. Bu sebepten ötürü Gluten tüketmemeye dikkat etmek Çölyak hastaları açısından zordur⁠[17].

  1. Şişkinlik
  2. Kronik İshal
  3. Kabızlık
  4. Laktoz İntoleransı
  5. Mide Bulantısı

Çölyak hastalarında bulunan problemlerden birkaç tanesidir⁠[18]. Türkiye'de yapılan bir çalışma Neandertallerden miras kalmış bir haplotipin Çölyak hastalığıyla ilişkili rs13098911 varyantına sahip olduğunu gösteriyor⁠[19].

Tüm Reklamları Kapat
rs13098911 Varyantının Gösterimi
rs13098911 Varyantının Gösterimi
Variation and Functional Impact of Neanderthal Ancestry in Western Asia

Depresyon

Depresyon bir duygudurum bozukluğudur, kişinin günlük ve sosyal yaşantısını doğrudan etkiler. Yemek yeme, çalışma, düşünme, uyku durumu, sosyal iletişim ile ilişkilidir⁠[20].

  1. Sürekli üzgün olmak
  2. Umutsuzluk ve Karamsarlık
  3. Sinirlilik
  4. Değersiz Hissetme
  5. İntihar Girişimleri
  6. Odaklanma Problemi
  7. Hobilerde zevk kaybı

tarzındaki problemler depresyonun yarattığı semptomlardır.Elbette her depresyondan etkilenen bireyde aynı oranda etki olmayabilir⁠[20]. Resmi olarak kadınlarda depresyon görülme olasılığı daha yüksektir, lakin erkeklerin psikolojik sorunlarını dile getirmede ve profesyonel çözüm aramalarında kadınlara nazaran içe kapanık olduğunu unutmamak gerekir⁠[20].

Depresyonu Simgeleyen Bir Fotoğraf
Depresyonu Simgeleyen Bir Fotoğraf
CBS News

Neandertal Alellerinin, nörolojik ve psikiyatrik etkilerini ele alan 2016 tarihli bir çalışma bize kalan Neandertal mirasının depresyon riskini arttırdığını ortaya koydu⁠[21].

Sonuç

Neandertallerle olan etkileşimimiz bize faydalarıyla beraber zararlarını da getirdi. Burada saydığımız tüm rahatsızlıkların elbette çeşitli nedenleri olabilir, lakin Neandertal mirası bu etkenlerden sadece bir tanesini teşkil eder. Genetik varyasyonu arttırdıkları için bizim evrimimize ve çeşitliliğimize katkıları olduğunu düşünüyoruz, bu introgresyona pozitif olarak da bakmak gerekiyor.

Kaynaklar ve İleri Okuma
Rastgele Yazıya Git
4
Alt Başlıklar
Bu Blog Yazısı Sana Ne Hissettirdi?
  • Muhteşem!
    Muhteşem!
    1
  • Bilim Budur!
    Bilim Budur!
    1
  • Mmm... Çok sapyoseksüel!
    Mmm... Çok sapyoseksüel!
    1
  • Tebrikler!
    Tebrikler!
    0
  • Güldürdü
    Güldürdü
    0
  • İnanılmaz
    İnanılmaz
    0
  • Umut Verici!
    Umut Verici!
    0
  • Merak Uyandırıcı!
    Merak Uyandırıcı!
    0
  • Üzücü!
    Üzücü!
    0
  • Grrr... *@$#
    Grrr... *@$#
    0
  • İğrenç!
    İğrenç!
    0
  • Korkutucu!
    Korkutucu!
    0

Yorumlar 0

Evrim Ağacı'na her ay sadece 1 kahve ısmarlayarak destek olmak ister misin?

Şu iki siteden biriyle hemen destek olabilirsin:

kreosus.com/evrimagaci | patreon.com/evrimagaci

Çıktı Bilgisi: Bu sayfa, Evrim Ağacı yazdırma aracıyla 20.11.2026 18:59:41 tarihinde oluşturuldu. Evrim Ağacı'ndaki içerikleri birden fazla editör sürekli gözden geçiriyor, güncelliyor ve geliştiriyor. Bu çıktıdan sonraki güncellemeleri görmek ve içeriğin en güncel hâlini okumak için şu adrese git: evrimagaci.org/s/17315

İçerik Kullanım İzinleri: Evrim Ağacı'ndaki yazılı içerikler orijinallerine hiçbir şekilde dokunulmadığı sürece izin alınmaksızın paylaşılabilir, kopyalanabilir, yapıştırılabilir, çoğaltılabilir, basılabilir, dağıtılabilir, yayılabilir, alıntılanabilir. Ancak bu içeriklerin hiçbiri izin alınmaksızın değiştirilemez ve değiştirilmiş hâlleri Evrim Ağacı'na aitmiş gibi sunulamaz. Benzer şekilde, içeriklerin hiçbiri, söz konusu içeriğin açıkça belirtilmiş yazarlarından ve Evrim Ağacı'ndan başkasına aitmiş gibi sunulamaz.

Hemen Paylaş
Bu blog yazısını sevdin mi?
Paylaşarak başkalarına da ilham ol.
Keşfetmeye Devam Et