Munch’un Çığlık’ına Bakarken Beynimizde Ne Oluyor?

Edvard Munch’un Çığlık tablosunu hemen herkes tanır. Ellerini yüzüne götürmüş bir insan, açık bir ağız, kıpkırmızı ve dalgalanan bir gökyüzü…

Peki bu resim neden bu kadar rahatsız edici?

Önce yüzü görüyoruz

Beynimiz insan yüzlerini çok hızlı fark eder. Mutluluk, öfke ya da korku gibi ifadeleri çoğu zaman düşünmeden tanırız.

Çığlık’taki yüz ise alıştığımız yüzlerden farklıdır. Tam anlamıyla gerçekçi değildir ama korkuyu çağrıştıracak kadar insana benzer. Açık ağız, gözler ve yüzün biçimi beynimize bir şeylerin yolunda olmadığı hissini verir.

Burada amigdala da devreye girer. Beynin bu küçük bölgesi korku, tehdit ve duygusal açıdan önemli uyaranların işlenmesinde rol oynar. Bir tablonun karşısında gerçek bir tehlike olmadığını biliriz. Yine de görüntü dikkatimizi çekebilir ve bizi huzursuz edebilir.

Peki kim çığlık atıyor?

Tablonun ilginç taraflarından biri de bu.

Çoğumuz resimdeki kişinin çığlık attığını düşünürüz. Oysa Munch, esere ilham veren anısını anlatırken gökyüzünün kan kırmızısına döndüğünü ve “doğanın içinden geçen büyük bir çığlık” hissettiğini yazmıştır.

Belki de figür çığlık atmıyor, çığlığı duyuyor.

Bu gözle bakınca resim değişir. Korku yalnızca yüzde değildir. Gökyüzü kıvrılır, deniz dalgalanır, insan bedeni bile çevresiyle birlikte bükülür. Sanki bütün manzara aynı duygunun içindedir.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Neden bakmaya devam ediyoruz?

Çığlık huzur veren bir resim değildir. Ama gözümüzü ondan ayırmak da kolay değildir.

Çünkü sanatın bizi etkilemesi için güzel olması gerekmez. Bazen rahatsız etmesi, şaşırtması ya da bir soru bırakması yeterlidir.

Munch nörobilimci değildi. Ama insan zihnine ilişkin önemli bir şeyi yakalamış gibidir: Korktuğumuzda yalnızca içimiz değişmez; dünya da bize başka türlü görünür.

Belki Çığlık’ı unutamamamızın nedeni budur.

Ve geriye şu soru kalır:

Çığlık gerçekten tablonun içinde mi, yoksa ona bakan beynimizin içinde mi?