Kelime ve Kavram Üzerine

Kelime simgedir, kavram mânâdır. Kelimeler, bir araya gelerekten kavramı tanımlar. Kavramları temsil eden bu tanımlar, tanımlanmak istenen kavrama göre değişir ve her bir kavramı tanımlayan kelimeler veya kelime öbekleri, kavramdan kavrama farklılık gösterir ve kavramların neliği, bu tanımlardaki farklılıklardan ortaya çıkar. Kelime tek başına anlamsızdır ve herhangi bir neliği yoktur. Kavramlar ise kelimeler aracılığıyla birbirlerinden farklı şekillerde tanımlandıklarından dolayı bu tanımların farklarından ortaya çıkan bir neliğe sahiptir.

Kelime tek başına var olabilir ama kavram olamaz. Bir kavramdan bahsedebilmek için başka bir kavrama ihtiyaç duyarız o yüzden kavram değil kavramlar vardır. Bu biraz da atomlara benzer. Atomlar tek başlarına yalnızca atomlardır, bir neliğe sahip değillerdir. İnsan da ağaç da sandalye de atomlardan oluşur ama bunlar farklı şeylerdir. Hepsi atomlardan oluşmalarına rağmen ortada bir farklılık vardır. Fark, her birini oluşturan tekil atomlardan gelmez. Fark, bu atomların bir araya gelişinden ortaya çıkar. İnsan dediğim şeyi oluşturan atomlar, ağaç dediğimiz şeyi oluşturan atomlardan daha farklı şekillerde bir araya gelmişlerdir ve insanı ağaçtan ayıran şey de atomların bir araya gelişindeki bu farklılıktır. Burada verdiğim örnek fiziksel bir örnek değildir. Bu anolojideki atomlar, farklı objelerin ortak yapıtaşıları için kullanılan bir ifadedir.

Anolojideki atomlar, kelimeye tekabül ederken; anolojideki objeler, kavramlara tekabül eder. Kavramların neliği, her birinin sahip olduğu tanımların farklılığından öte gelir. Aynı tanıma sahip olan iki kavramın neliği aynıdır. Farklı tanımlara sahip olan iki kavramın neliği birbirinden farklıdır ve nelikleri, tanımları arasındaki farklılıktan gelir, nelik, karşılaştırılan iki kavram arasındki fark ne ise odur. Bir kavramın mânâsı yani neliği, ne olduğunun, ne olmadığı ile karşılaştırılması sonucu ortaya çıkan farklılıktır. Bir kavramın neliğini kavrayabilmek için farklı tanımlara sahip "diğer" kavramlara ihtiyaç duyarız. "Değili" olmayan yani kendisini, kendisinden farklı bir tanıma sahip olan bir kavramla mukayese edemeyeceğimiz tikel bir kavramın varlığından söz edilemez, söz edilebilmesinin tek yolu o kavramın var olan bütün kavramlar olması, yani var olan tek kavram olmasıdır.

Kelime; simgedir, semboldür, temsildir ve aksiyomatiktir. Aynı matematikte olduğu gibi. Kelimelerin kendilerine içkin mânâları yoktur. Aynı atomlar gibidirler. Kelimeler kavramların temsilidir. Kendilerine içkindirler ve tek başlarına anlam ifade etmezler.

Kavramlar; bir araya getirilen kelimeler ile oluştuturulan tanımların, birbirleriyle olan farklılıklarıdır. Kavram (mefhum, nosyon, konsept)=mânâ=farklılık

Zaman kelimesi, zaman mefhumu, zaman konsepti, zaman nosyonu; "zaman" adı verilen, "zaman" kelimesiyle temsil edilen "şey"in neliğidir. "Zaman" bir kelimedir, bu kelimenin temsil ettiği "şey" bir kavramdır. "Şey"lerin bir ismi olmaz. "Şey"lerin yalnızca tanımları olur ve "şey"lerin neliği yani mânâsı, "şey"lerin tanımlarının birbirleriyle olan farklılıklarına tekabül eder. Bir "şey"in ismi olmaz, tanımı olur. O tanım, diğer "şey"lerin tanımlarından ne kadar farklılaşırsa o "şey"in neliğini o kadar detaylı bir şekilde anlarız. "Şey"lerin tümünün oluşturduğu tümel küme, özü gereği "şey"lerin tümünü kapsadığı için kendisini mukayese edebileceğimiz, "şey"lerin tümümün tanımından farklı bir tanıma sahip olan bir "şey" olamayacağı için şeylerin tümünün oluşturduğu "her şey" kümesi, herhangi bir şekilde döngüsel muhakemeye takılmadan tanımlanamaz. "Her şey"in tanımlanamıyor oluşu, "her şey" yani var olan şeylerin tümünün oluşturduğu kümenin yegâne tanımıdır. "Her şey" tanımlanamayan olandır.

Sinan Ertaş 30.03.2026