Japonya'da Joumon Dönemi (縄文時代)

Özgür AKBEY

Ankara Sosyal Bilimler Üniversitesi Japonca Mütercim ve Tercümanlık Bölümü

Temmuz 2025

Özet

Bu yazı, Japonya'nın tarih öncesi dönemlerinden biri olan Joumon Dönem'ini incelemektedir. "Joumon" kelimesinin kökeni, Joumon Halkı'nın ortaya çıkışı, günümüze kadar korunan eserleri ve zamanında yaşamış oldukları yerleşim yerleri ele alınmıştır.

GİRİŞ

Joumon dönemi, Japonya’da seramik kullanımının başladığı dönemdir. "Joumon" isminin kökeni, bu döneme ait çömlek ve seramiklerde bulunan şeritli desenlere dayanır. Bu dönem yaklaşık olarak M.Ö. 14.000 yılında başlamış ve M.Ö. 1.000 yılına kadar sürmüştür. Avcılık ve toplayıcılık devam ederken, yarı yerleşik yaşam tarzına geçilmiştir.

1. Joumon Halkının Ortaya Çıkışı

Net tarihi bilinmese de, M.Ö. 27.500 civarında yaşandığı düşünülen Aira-Tanzawa volkanik patlamasından binlerce yıl sonrasında Japon topraklarının güneyine çekilen Minatogawa Halkı hala toparlanmaya çalışırken, kuzey toprakları olan Hokkaido taraflarından “Yana Halkı” denilen yeni bir kavim ortaya çıktı. Kafkasya ve Orta Asya bölgelerinden yola çıkıp av hayvanlarını takip ederek kuzey kutup bölgesine ulaşan Yana Halkı, bu bölgeyi geçen ilk insan topluluğuydu. Av hayvanlarını takip etmeyi sürdüren Yana Halkı, önce Sibirya'ya, oradan Hokkaido’ya, ardından Japon ana topraklarına geçtiler.

Hem kültür, hem dil hem de görünüş olarak birbirlerine çok yabancı olan Yana Halkı ve Minatogawa Halkı, farklılıklarına rağmen savaşmak yerine barış içinde yaşamaya başladılar. Bu birliktelikten dolayı tek bir millet olarak “Joumon Halkı” diye anılmaya başlandılar.

2. Joumon Eserleri

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Döneme ismini veren Joumon seramikleri, dünyanın en eski seramikleri arasında yer alır. Bu seramiklerin işlevsel olmasının yanı sıra, aynı zamanda estetik bir değer taşıdığı da düşünülüyor. Ayrıca "Doguu" adı verilen küçük heykelcikler de bu döneme aittir. Bu heykelciklerin dini törenlerde bereket totemi olarak kullanıldığı düşünülmektedir.

3. Yerleşim ve Beslenme

Joumon Halkı, yaklaşık M.Ö. 7.500 yıllarından itibaren belirli bölgelerde uzun süreli yaşamaya başlamıştır. Japonya'nın Aomori ilindeki Sannai-Maruyama yerleşkesi bunun en iyi örneklerinden biridir. Bu yerleşimlerde ahşap temelli evler, çöp çukurları ve depo alanları bulunmuştur. Meşe palamudu, balık, kabuklu deniz canlıları ve küçük memelilerle beslendikleri düşünülüyor. Ayrıca bu yerleşim yerlerinde proto-tarım faaliyetlerine dair izler de görülmektedir. İlk yetiştirdikleri ürününün şeftali olduğu ve de tarımın başlamasıyla nüfuslarının 260.000 kişiye ulaştığı tahmin ediliyor.

SONUÇ

Joumon Dönemi, Japonya’da yerleşik yaşamın temellerinin atıldığı dönemdir. Joumon Halkı, Japonya’nın tarih öncesi dönemlerinde binlerce yıl boyunca varlığını sürdüren, avcı-toplayıcı bir toplum olarak dikkat çekmektedir. Her ne kadar daha sonradan Yayoi ve Kofun Dönemlerinde gelen göçlerle birlikte Japonya’nın kültürel ve genetik yapısı büyük değişimiş olsa da, Joumon Halkının izleri tamamen silinmemiştir.

Günümüz Japon toplumunun DNA’sında yaklaşık %10 ila %20 oranında Joumon kökenli genetik mirasın yaşamaya devam ettiği tahmin ediliyor. Hokkaido ve Okinawa gibi izole bölgelerde bu oran daha da yüksek olabilir. Bu da, Japon kimliğinde sadece sonradan gelen göçlerin değil, aynı zamanda kadim Joumon Halkının da bir payı olduğunu gösteriyor.

Kısacası, modern Japonya'nın kökleri yalnızca tarım toplumlarına ya da göç hareketlerine değil, aynı zamanda binlerce yıl önce ormanlarda, nehir kenarlarında yaşamış Joumon halkına da dayanmaktadır.