Her Çocuk Aynı Gelişmez: Nörogelişimsel Bozukluklar Nedir?

Bazı çocuklar konuşmayı geç öğrenir.

Bazıları yerinde duramaz.

Bazıları çok zeki görünmesine rağmen okumayı öğrenmekte zorlanır.

Bazıları ise insanlarla iletişim kurmak yerine kendi dünyasına çekilmiş gibi görünebilir.

Eskiden bu durumlar çoğu zaman:

“şımarıklık”

“tembellik”

“inatçılık”

“kötü ebeveynlik”

olarak yorumlanıyordu.

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

Oysa bugün biliyoruz ki bazı çocukların beyin gelişimi diğerlerinden farklı ilerleyebilir.

Modern bilim bu durumları:

nörogelişimsel bozukluklar başlığı altında inceliyor.

Bu durumlar çocuğun:

dikkatini

konuşmasını

sosyal ilişkilerini

öğrenmesini

davranışlarını etkileyebilir.

Ama burada çok önemli bir nokta var:

Bu çocuklar “geri zekâlı”, “problemli” ya da “kötü çocuk” değildir.

Onların beyinleri dünyayı biraz farklı işliyor olabilir.

Nörogelişimsel Bozukluk Ne Demek?

İnsan beyni doğumdan sonra yıllarca gelişmeye devam eder.

Agora Bilim Pazarı

Yalnız

Goodreads Okur Ödülleri En İyi Gençlik Romanı Adayı Bu bir ergen saçmalığı değil. Bu benim gerçeğim. Yapayalnızım. Üç seneden fazladır burada, tek başıma, hayatta kalmaya çalışıyorum. Battaniye kemirip osuran, kokuşmuş bu koca rottweiler dışında burada kimse yok. Tam da on iki yaşından beklenecek bir kaçamaktı aslında: Maddie, iki en yakın arkadaşıyla gizli bir pijama partisi yapacaktı. Olabilecek en yanlış günü seçtiğini bilemezdi. Uyandığında tüm kasabayı terk edilmiş bulacağını bilemezdi. Elektrik yok, telefon yok, internet yok... kimse yok. Sadece komşunun köpeği George kalmıştı geriye. Bir de o ürkütücü soru: N.e.l.e.r. o.l.u.y.o.r.? Kimsesiz günler haftalara, haftalar yıllara döndükçe Maddie başının çaresine bakmayı, yiyecek bulmayı, kar suyuyla yıkanmayı, duş borusundan koltuk değneği yapmayı, hatta araba kullanmayı öğrendi; sonrasında bisiklete sadık kalmayı seçse de... Ancak çok güçlü bir düşmanı vardı: Ezici yalnızlık… Sessizlikle konuşsa da, annesinin yıllar önce yazdığı kartpostalı cebinde taşısa da, George’a sarılsa da zihni susmuyordu: “Bu hayalet kasabada yalnızlığa daha ne kadar dayanabileceksin Maddie?” Büyük övgü toplayan ve pek çok ödüle aday gösterilen Yalnız, hem soluksuz bırakan bir distopya hem de duygu dolu bir büyüme hikâyesi. Megan E. Freeman’ın benzersiz anlatımıyla taçlanan büyüleyici bir roman.

Devamını Göster

₺320,00

Satın Al Tüm Ürünler

Özellikle çocuklukta:

öğrenme

dil gelişimi

sosyal iletişim

dikkat kontrolü çok hızlı gelişir.

Ancak bazı çocuklarda bu süreçler beklenenden farklı ilerleyebilir.

İşte buna:

nörogelişimsel bozukluk denir.

Bu grup içinde en sık görülen durumlar şunlardır:

DEHB

otizm

öğrenme bozuklukları

zihinsel yetersizlik

konuşma ve iletişim sorunları

tik bozuklukları

DEHB: “Yaramaz Çocuk” Meselesi mi?

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), en sık görülen nörogelişimsel durumlardan biridir.

Bu çocuklar genellikle:

yerinde duramaz

düşünmeden hareket eder

derse odaklanamaz

eşyalarını kaybeder

söz keser gibi davranışlar gösterebilir.

Birçok aile şu cümleyi duyar:

“Biraz disiplin verin düzelir.”

“Telefonu bıraksa normale döner.”

“Eskiden böyle çocuk yoktu.”

Ama modern araştırmalar DEHB’nin yalnızca disiplin sorunu olmadığını gösteriyor.

Özellikle:

dikkat kontrolü

dürtü yönetimi

dopamin sistemi ile ilgili farklılıklar araştırılıyor.

Otizm Nedir?

Otizm spektrum bozukluğu; sosyal iletişim ve davranış örüntülerini etkileyen gelişimsel bir durumdur.

Bazı çocuklar:

göz teması kurmakta zorlanabilir

karşılıklı sohbet başlatamayabilir

aynı hareketleri tekrar edebilir

belirli konulara aşırı ilgi duyabilir.

Örneğin çocuk:

oyuncaklarını sıraya dizmek isteyebilir

hep aynı yolu kullanmak isteyebilir

tek bir konu hakkında saatlerce konuşabilir.

Otizm “Sevgisizlik” Değildir

Eskiden çok yanlış bir inanış vardı:

“Otizm annenin ilgisizliğinden olur.”

Bugün bunun doğru olmadığını biliyoruz.

Otizm:

biyolojik ve nörogelişimsel

bir durumdur.

Ayrıca:

otizm aşı nedeniyle oluşmaz.

Bu konu yıllardır bilimsel çalışmalarla araştırıldı ve aşılarla otizm arasında ilişki bulunamadı.

Otizmli Bireyler Duygusuz mudur?

Hayır.

Bu da büyük bir yanlış anlamadır.

Otizmli bireyler:

yoğun duygular yaşayabilir

kırılabilir

mutlu olabilir

yalnız hissedebilir.

Ancak duygularını ifade etme biçimleri farklı olabilir.

Öğrenme Bozukluğu: “Tembel Öğrenci” Yanılgısı

Bazı çocuklar çok çalışmasına rağmen:

okumakta

yazmakta

matematikte zorlanabilir.

Öğretmenler bazen:

“Çalışmıyor.”

“Dikkatini vermiyor.” diyebilir.

Oysa bazı çocuklarda:

özgül öğrenme bozukluğu olabilir.

Disleksi Nedir?

Disleksi en sık bilinen öğrenme bozukluğudur.

Çocuk:

harfleri karıştırabilir

okumayı geç öğrenebilir

kelimeleri çözmekte zorlanabilir.

Ama bu:

zekâ geriliği değildir.

Birçok dislektik insan:

yaratıcı

zeki

başarılı olabilir.

Zihinsel Yetersizlik Nedir?

Bazı çocuklarda hem öğrenme hem günlük yaşam becerileri belirgin şekilde etkilenebilir.

Örneğin çocuk:

problem çözmekte

iletişim kurmakta

günlük işleri yapmada zorlanabilir.

Ancak modern yaklaşım artık yalnızca IQ puanına bakmıyor.

Çocuğun:

sosyal yaşamı

bağımsızlığı

günlük işlevleri de değerlendiriliyor.

Down Sendromu

Down sendromu en bilinen genetik gelişimsel durumlardan biridir.

Ekstra bir 21. kromozom ile ilişkilidir.

Birçok Down sendromlu birey:

sosyal

sıcak ilişkiler kurabilen

iletişime açık insanlardır.

Toplumdaki önyargılar ise çoğu zaman onların önündeki en büyük engellerden biridir.

Konuşma ve Dil Sorunları

Bazı çocuklar:

konuşmayı geç öğrenebilir

kekeme olabilir

bazı sesleri çıkaramayabilir.

Bu durum bazen aileleri çok korkutur.

Ama erken destek birçok çocuk için oldukça faydalı olabilir.

Tikler ve Tourette Sendromu

Bazı çocuklarda:

göz kırpma

boğaz temizleme

ani hareketler gibi istemsiz tikler olabilir.

Tourette sendromunda hem hareket hem ses tikleri görülebilir.

Filmlerde abartıldığı gibi sürekli küfür etme davranışı ise aslında oldukça nadirdir.

Neden Oluşuyor?

Bilim insanları hâlâ kesin cevabı bilmiyor.

Ama bugün biliyoruz ki bu durumlar genellikle:

genetik yatkınlık

beyin gelişimi

çevresel etkenler

nörokimyasal süreçler arasındaki karmaşık etkileşimle ilişkilidir.

Yani:

“aile suçu”

“çocuğun isteksizliği” olarak açıklanamaz.

Erken Destek Neden Çok Önemli?

Bir çocukta sorun erken fark edilirse:

konuşma terapisi

özel eğitim

sosyal beceri çalışmaları

aile desteği çok faydalı olabilir.

Bu nedenle:

“Büyüyünce geçer.” demek yerine değerlendirme almak önemlidir.

En Büyük Sorunlardan Biri: Damgalama

Bu çocuklar çoğu zaman:

“şımarık”

“garip”

“problemli” olarak etiketleniyor.

Oysa dışlanmak:

özgüven kaybına

kaygıya

sosyal izolasyona neden olabilir.

Nöroçeşitlilik: Her Beyin Aynı Değildir

Son yıllarda bilim insanları ve bazı aileler şu fikri savunuyor:

İnsan beyni tek tip değildir.

Bazı farklılıklar yalnızca “bozukluk” değil; insan çeşitliliğinin doğal parçası olabilir.

Bu yaklaşım özellikle otizm alanında önem kazanmıştır.

Sonuç: Her Çocuk Aynı Yoldan Gelişmez

Bazı çocuklar daha geç konuşur.

Bazıları dünyayı daha hassas algılar.

Bazıları dikkatini toplamakta zorlanır.

Bazıları ise sosyal ilişkileri farklı deneyimler.

Bu çocukların çoğu:

tembel değildir

kötü yetiştirilmiş değildir

sevgisiz değildir.

Onların beyinleri dünyayı farklı biçimde işliyor olabilir.

Bilim bugün bize şunu söylüyor:

Erken destek, anlayış ve doğru eğitim; birçok çocuğun yaşamını ciddi biçimde değiştirebilir.

Tek cümlelik sonuç

Nörogelişimsel bozukluklar; dikkat, öğrenme, iletişim ve sosyal gelişimi etkileyen, beynin farklı gelişim yollarıyla ilişkili karmaşık durumlar olup; anlayış, erken destek ve bilimsel yaklaşım gerektirir.