Evren ve Varlık Üzerine Çözümleme

Evren ve Varlık Üzerine Mantıklı Bir Çözümleme

1. Hiçlik Kavramı Üzerine

Evrenin oluşumu üzerine düşündüğümde en temel soru şudur: “Hiçbir şey yoksa nasıl bir şey olabilir?” Hiçlik kavramı aslında felsefede çok tartışılır, çünkü “hiçlik” dediğimizde bile bir kavramdan, bir düşünceden söz ediyoruz ve bu bile onun “var olduğunu” ima eder. Eğer hiçlik gerçekten “yokluk”sa, ona dair bir şey söylemek imkânsızdır; ama varlığı üzerine düşündüğümüz an, onu “bir şey” haline getiriyoruz. Bu yüzden, benim mantığıma göre “hiçlik” diye mutlak bir yokluk olmaz. Evren veya varlık, her zaman “bir şey” olarak vardır. Bu şey, başlangıçta bir “alan”, “mekan” veya “zemin” olabilir. Böylece “hiçlikten” bahsetmek felsefi ve mantıksal açıdan sorunludur.

Biraz somutlaştırmak için şöyle bir örnek veriyorum: Elimizde bir taş var ve bunu atmosferin üst kısmından yukarı doğru fırlatıyoruz. Bu taşı hareket ettirmek için enerji harcarız. Ancak bu enerji asla yok olmaz; sadece biçimini değiştirir. Taş yükselirken potansiyel enerji kazanır, sonra düşerken kinetik enerjiye dönüşür; sürtünme nedeniyle çevreye ısı verir. Enerji yok olmaz, sadece dönüşür. Benzer şekilde evrendeki enerji de sürekli bir değişim içindedir, yoktan var olamaz. Bu nedenle evrenin tamamen hiçlikten ortaya çıkması mümkün değildir.^{[1], [2], [3], [4], [5], [6]}

2. Big Bang'in Doğası

Big Bang'in evrenin başlangıcı olduğu düşüncesi bana mantıklı gelmiyor. Daha doğrusu, Big Bang evrenin başlangıcı değil, bizim gözlemleyebildiğimiz evrenin yapı taşlarının ve düzeninin oluştuğu bir aşamadır. Yani Big Bang, zaten var olan bir şeyin içini doldurdu; madde, enerji ve zaman gibi unsurlar bu olayla birlikte ortaya çıkmış olabilir, fakat bu onların “hiçlikten” geldiğini göstermez. Bir şeyin içinin olması, onun bir “dışı”nın da olduğunu gösterir. Ve her şeyin dışı olan bir şeyin olması, o şeyin sınırsız olması gerektiği anlamına gelir. Ancak bir şeyin sınırsız olduğunu düşünmek, onun içinde başka hiçbir şeyin olamayacağı anlamına gelir. Çünkü sınırsız olan, başka bir şey tarafından kuşatılamaz.^{[1], [2], [3], [4], [5], [6]}

3. Küme Modeli ve Sonsuzluk Sorunu

Bu noktada döngüsel bir düşünce başlar: Evren A kümesinin elemanıdır, A kümesi B'nin elemanıdır, B C'nin, ve bu böyle sonsuza kadar gider. Bu da bizi sonsuz bir neden-sonuç zincirine taşır, bu da mantıksal olarak bir çözüm değildir. Evren genişliyorsa – ki genişliyor – o hâlde genişlediği bir alan da olmalı. Bu alan Big Bang'den sonra oluşamaz, çünkü genişleme için önceden bir "boşluk" ya da zemin olması gerekir. Buradaki "boşluk" kelimesini dikkatli kullanıyorum: Boş demek, içinde madde olmayan anlamına gelir; ama "hiçlik" demek değil. Çünkü hiçlik, zamanın, mekanın, yasaların bile olmadığı bir hâl demektir. Ve böyle bir hâl, varlıkla ilgili hiçbir imkân barındırmaz.

4. Zaman ve Nedensellik Üzerine

Zamanın olmadığı bir yerde "önce" kavramı da olamaz. Eğer zaman yoksa "öncesinde ne vardı?" sorusu da saçma olur. Bu nedenle "hiçlikten evren oluştu" demek, hem mantıksal hem de fiziksel olarak bana anlamsız geliyor. Bilimsel açıklamalar – örneğin kuantum vakumu – her ne kadar "hiçlikten oluşum" gibi sunulsa da, aslında kuantum vakumu bile bir şeydir. İçinde enerji vardır, alan vardır, yasalar vardır. Yani hiçbir şey değildir. Eğer enerji gerekiyorsa, o enerjinin de kaynağı açıklanmalıdır. "Kuantum dalgalanmasıyla evren oluştu" denmesi, aslında "önceden kuantum yasaları vardı" demektir. Ama biz "hiçlikten oluşum"u sorgularken, fizik yasalarının bile olmadığı bir durumdan bahsediyoruz. Bu da kuantum açıklamalarını yetersiz kılıyor. Çünkü bu açıklama, "nasıl oldu?" sorusunu cevaplıyor olabilir ama "neden oldu?" sorusuna asla cevap veremez.^{[11], [12]}

Evrim Ağacı'ndan Mesaj

Neden Desteğe İhtiyacımız Var?

Aslında maddi destek istememizin nedeni çok basit: Çünkü Evrim Ağacı, bizim tek mesleğimiz, tek gelir kaynağımız. Birçoklarının aksine bizler, sosyal medyada gördüğünüz makale ve videolarımızı hobi olarak, mesleğimizden arta kalan zamanlarda yapmıyoruz. Dolayısıyla bu işi sürdürebilmek için gelir elde etmemiz gerekiyor.

Bunda elbette ki hiçbir sakınca yok; kimin, ne şartlar altında yayın yapmayı seçtiği büyük oranda bir tercih meselesi. Ne var ki biz, eğer ana mesleklerimizi icra edecek olursak (yani kendi mesleğimiz doğrultusunda bir iş sahibi olursak) Evrim Ağacı'na zaman ayıramayacağımızı, ayakta tutamayacağımızı biliyoruz. Çünkü az sonra detaylarını vereceğimiz üzere, Evrim Ağacı sosyal medyada denk geldiğiniz makale ve videolardan çok daha büyük, kapsamlı ve aşırı zaman alan bir bilim platformu projesi. Bu nedenle bizler, meslek olarak Evrim Ağacı'nı seçtik.

Eğer hem Evrim Ağacı'ndan hayatımızı idame ettirecek, mesleklerimizi bırakmayı en azından kısmen meşrulaştıracak ve mantıklı kılacak kadar bir gelir kaynağı elde edemezsek, mecburen Evrim Ağacı'nı bırakıp, kendi mesleklerimize döneceğiz. Ama bunu istemiyoruz ve bu nedenle didiniyoruz.

Destek Ol

5. Balon Modeli: Evrenin İç ve Dış Yapısı

Dolayısıyla benim düşünceme göre evren, hiçbir şeyin içinden değil; zaten var olan bir alanın içinden ortaya çıkmıştır. Big Bang bu alanın sadece içeriğini oluşturmuştur. Tıpkı siyah bir balonun şişirilmesi gibi: Balonun kendisi vardır, içini hava (madde) ile doldurursunuz. Ve bu balon şiştikçe bir alana doğru genişler. O alan da vardır. Eğer balonun içi varsa, dışı da vardır. O hâlde evren, içinde var olduğu bir sistemin – bir üst kümenin – elemanıdır. Bizim gözlemleyebildiğimiz evren bu sistemin yalnızca bir parçasıdır. Bu parça A kümesinin içindedir. A'nın içinde başka neler olduğunu bilemeyiz. Ama şunu biliriz: A varsa, A'nın da sınırları olabilir. Bu sınır varsa, dışı da vardır. Bu düşünce bizi sonsuz bir sistem zincirine götürür. Bu da felsefede "sonsuz gerileme" olarak bilinir. Bu zinciri bir yerde durdurmak gerekir. Mantıklı olan, bu sistemlerin bir yerinde, artık dışı olmayan, başlangıcı olmayan, kendinden var olan bir gerçekliğin olmasıdır. Bu, felsefede "zorunlu varlık" olarak tanımlanır.

6. Zorunlu Varlık ve Mantıksal Zemin

Benim ulaştığım nokta şu: Evrenimiz, daha büyük bir varlık sisteminin içinde yer alıyor. Big Bang bu evrenin içeriğini oluşturdu ama alanını oluşturmadı. Hiçlik diye bir şey yok. Hiçlik yoksa, her zaman bir "şey" vardı. O şeyin varlığı, diğer şeyleri mümkün kılan temel zemin. Sonsuz döngüler bizi sadece daha fazla zincire götürür, ama asıl cevap "bu zincirin dışında olan"da bulunur. İşte bu da, her şeyin ötesinde, başlangıcı olmayan bir varlığı işaret eder. Bu Tanrı olabilir. Bilim buraya kadar ulaşamaz, ama mantık ve düşünce burada birleşir.^{[8], [9], [10]}

7. Sonuç

Sonuç olarak, ben evreni mutlak anlamda bir başlangıçtan ibaret görmüyorum. Gözlemlediğimiz evren bir süreçtir, bir oluşumdur ama tamamen bir yokluktan çıkmış değildir. Çünkü yokluk diye bir şey yoktur.