Evren Genişliyor mu, Yoksa Kapalı Bir Yapı İçinde Hareket mi Ediyoruz?

Modern kozmoloji, evrenin Büyük Patlama ile başladığını ve hâlâ genişlemekte olduğunu söyler. Bu model; kozmik mikrodalga arka plan ışıması, galaksi kırmızıya kaymaları ve büyük ölçekli yapı gözlemleriyle güçlü biçimde desteklenmektedir. Ancak bilim, yalnızca kabul edilmiş modellerden değil, aynı zamanda alternatif yorumların sorgulanmasından da beslenir. Bu yazı, yerleşik kozmolojiyi reddetmek amacıyla değil; aynı gözlemlerin farklı bir geometrik veya topolojik yorumunun mümkün olup olamayacağını sorgulayan bir düşünce deneyidir.

Temel soru şudur: Evren gerçekten genişliyor mu, yoksa kapalı bir uzay-zaman yapısı içinde ilerlemeyi mi genişleme olarak algılıyoruz?

Evrenin büyük kısmının “karanlık” görünmesi çoğu zaman gizemli bileşenlerle açıklanır. Ancak burada daha temel bir nokta vurgulanmalıdır: ışık sonlu bir enerjiye sahiptir ve ölçek büyüdükçe foton yoğunluğu azalır. Gözlemci, algı eşiğinin altına düşen bölgeleri doğal olarak karanlık olarak yorumlar. Bu bağlamda karanlık kavramı her zaman fiziksel bir varlığa işaret etmek zorunda değildir; çoğu zaman ölçek ve algı sınırlarının bir sonucudur.

Karanlık madde, doğrudan gözlemlenememiştir; varlığı yerçekimsel etkilerden çıkarılmaktadır. Bu yazı, karanlık maddenin yokluğunu iddia etmez. Ancak şu soruyu sorar: gözlenen yerçekimsel sapmalar, kapalı ve hareketli bir uzay-zaman topolojisinin yanlış yorumlanmasından kaynaklanıyor olabilir mi? Yani sorun eksik madde değil, eksik referans çerçevesi olabilir mi?

Boru modeli olarak adlandırılan bu düşünce deneyinde evren, kapalı bir uzay-zaman yapısı olarak ele alınır. Yerel ölçekte doğrusal görünen bu yapı, küresel ölçekte döngüseldir. Bu modelde Büyük Patlama mutlak bir başlangıçtan ziyade bir koordinat tekilliği gibi değerlendirilir. Evrenin genişlemesi ise kapalı yapı boyunca ileri hareketin yerel algısı olarak yorumlanır. Ufuk problemi de yapının geometrik sınırlarından kaynaklanan bir algı etkisi hâline gelir.

Bu durumu bir tren benzetmesiyle açıklamak mümkündür. Kapalı bir trenin içinde ilerlerken trenin mutlak hızını içeriden ölçmek mümkün değildir. Tüm ölçümler görecelidir ve dış bir referans noktası yoktur. Benzer şekilde evrenin içinde bulunan bir gözlemci de bütünün hareketini değil, yalnızca iç değişimleri ölçebilir. Bu nedenle “evren genişliyor” ifadesi doğru olabilir; ancak mutlak olmak zorunda değildir.

Bu yazıda sunulan model bir teori değildir. Test edilmiş değildir, deneysel öngörüler sunmaz ve mevcut kozmolojinin yerine geçme iddiası taşımaz. Bu bir kavramsal model ve yorum denemesidir. Bilimde pek çok ilerleme, “Başka türlü de açıklanabilir mi?” sorusuyla başlamıştır.

Bu tür düşünce deneyleri yanlışlanabilir olmasa bile kavramsal sınırları zorlar ve yeni soruların ortaya çıkmasını sağlar. Bilim dogma değil sorgudur ve aynı gözlemler birden fazla geometrik çerçevede yorumlanabilir.

Sonuç olarak bu yazı, evrenin gerçekte ne olduğu iddiasında bulunmaz. Sadece şu ihtimali dile getirir: Belki de biz evreni ölçmüyoruz, evrenin içindeki değişimleri ölçüyoruz. Bazen aynı veriye bakıp farklı bir geometri hayal etmek, bilimin ilerlemesi için yeterlidir.

Not: Bu yazı fiziksel gerçeklik iddiası taşımaz. Bir düşünce deneyi ve alternatif yorum denemesidir. Eleştiri, düzeltme ve katkılar özellikle memnuniyetle karşılanır.